Hướng dẫn trợ giúp

Cám ơn bạn đã quan tâm tới tận đây. Nếu bạn đã đọc bài Mục đích 1, bạn sẽ thấy lý do mình muốn nhờ bạn giúp là để giải quyết những hiểu lầm phổ biến nhưng không ai chịu đứng ra làm. Tùy vào mức độ muốn giúp đỡ mà bạn có thể xem xét những cách làm sau:

Mức 1: Phản hồi

Đơn giản nhất là các bạn cho mình xin phản hồi sau khi đọc. Về nội dung: chỗ nào bạn thấy không hiểu, không hợp lý? Về cách viết: chỗ nào bạn thấy dài dòng, rời rạc, hoặc cao ngạo, hoặc chì chiết? Có điều gì còn khiến bạn chưa muốn chia sẻ nó đến với mọi người không? Bạn có thể viết một bài cảm nhận được không?

Mức 2: Chia sẻ

Bạn có thể giúp mình chia sẻ các bài viết tới bạn bè hoặc các nhóm Facebook (xem thêm Các nhóm Facebook hay). Bạn có thể tag Facebook Quả Cầu vào để mình biết bài viết lan được tới đâu.

Mức 3: Hỏi ý kiến người có chuyên môn

Có thể nhiều bạn sẽ ngại chuyện nói với người lạ, nhưng thật ra nó giống như gửi email tới đối tác kinh doanh tiềm năng mà thôi. Chỉ cần bạn nói những chỗ bạn thấy đáng để họ đọc, thì họ cũng sẽ tò mò. Chỉ cần vài người cùng nói, tự động họ sẽ sắp xếp thời gian để đọc nó.

Mức 4: Thuyết phục người có cảm xúc tiêu cực

Mức này là cao nhất, thường chỉ có những ai thân cận với họ mới đủ hiểu họ. Nếu bạn thấy họ đúng là cần phải tra vấn lại những gì họ nghĩ, bạn cần kiên nhẫn đủ để luôn ở bên cạnh họ, và lạnh lùng đủ để thể hiện sự không đồng ý với quan điểm sai. Nếu nhiều người cùng nói, họ sẽ thấy đây là một vấn đề nghiêm trọng cần phải nhìn lại thật.

Khi mình viết bài Mục đích 1, mình đã dùng chữ “định kiến”. Nó là còn nhẹ. Đỉnh cao của định kiến chính là đạo đức giả. Đó là những người nói một đằng làm một nẻo, và không hề cảm thấy xấu hổ khi làm người khác tổn thương. Nếu bạn cảm thấy chúng ta nên chấm dứt những điều đó, một lần cho mãi mãi, thì sự kiên trì và lạnh lùng là điều không thể thiếu. Nếu dám làm tới mức 3, nghĩa là bạn đã chấp nhận mang tiếng làm phiền, miễn sao cái sai sẽ không bị dung dưỡng thêm một lần nào nữa. Có những người vì nói lên sự thật mà bị truy nã, bị hành hạ, bị moi ruột moi gan, bị tru di tam tộc. Bị một tí hiểu lầm thì nhằm nhò gì? Mình cần tìm những người không bao giờ chịu lùi bước.

Ngoài ra, mình cũng cần sự giúp đỡ của các bạn có chuyên môn sau: lập trình WordPress, vẽ minh họa, digital marketing, văn nghệ thơ ca, mỹ thuật hội họa, thời trang thêu thùa.

Bạn cũng có thể tham gia nhóm Bạn bè blog Quả Cầu để giao lưu với những người bạn khác. Đừng ngần ngại liên lạc trực tiếp với mình. Mình hoan nghênh tất cả những ý kiến đóng góp của bạn.

Bạn Nguyễn Trần Anh gửi: Chuyện Tiểu Cúc | Một lời đáp

Vài dòng phản hồi, cho lời bình thơ trong bài Chuyện Tiểu Cúc

Chắc tại cơ duyên sảo hợp, mà mình được biết đến bài thơ này, cùng những lời bình trân trọng dành cho thơ và tác giả. Mà, bởi tác giả (bài viết) đã dành nhiều tâm, nhiều tình cho lời bình luận về bài thơ, mình đọc rồi, bỗng cảm thấy phải viết một điều gì, để hồi đáp cái tâm tình ấy. 

Thơ viết:

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say – nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.
Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

***

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ – hóa mộng giữa sương ngời…
….
Tiểu Cúc à…
…Tiểu Cúc của ai ơi?

Bình viết, 

Bài thơ là một bức chân dung, phác thảo Tiểu Cúc như là một cuộc đời đầy đong những kỷ niệm và cảm nghiệm – với sắc lá vàng, gió heo may, tiếng dế ca, cơn mưa mùa, và lão lang thang. Và Tiểu Cúc, trong ánh mắt của một kẻ si mê, đang lạc lối giữa trập trùng cảm xúc ấy. Kẻ si mê, hay tác giả kia, thì mải miết gọi với, mải miết đeo đuổi, còn Tiểu Cúc, thì cứ lạnh lùng mà làm ngơ. “Ai mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm”, chính là ý vậy. Song, dẫu được theo đuổi đầy nhiệt thành, Tiểu Cúc lại chẳng chọn để mình sà vào lòng tác giả. Ngược lại, quyết định hoá thành hư ảo, đắm vào mỹ mộng, rồi tan đi. 

Mình, đọc bình văn lần thứ nhất, chỉ thấy đồng tình: bởi ai chê bài thơ này rời rạc, thì thật là chẳng biết thưởng thơ. Đọc đến lần thứ hai, thấy hết đồng tình, bởi cách nhìn của mình về bài thơ thật ra hơi khác. Mà đọc tới lần thứ ba, tư, năm… thì chỉ thấy còn lại trên con chữ, những lời tự bạch của người viết bình văn. 

Lần đầu chạm tới bài thơ, mình liền cảm thấy lâng lâng. Có lẽ một phần là vì thơ thật nhịp nhàng đầy giai điệu. Nghe mỗi lời thơ như một lần đưa võng, đu đưa lòng người đọc vào một chốn tư yên. Lại nói, bài thơ đọc lên liền nghe như mùa Thu đã về rất cận, như thể Thu hiện diện quanh khắp, trong mọi giác quan và trong mọi cảm nhận. Thơ như thế, ắt không thể không hay. 

Lại nói, thực ra, Tiểu Cúc đối với mình không phải là một bức chân dung, mà là một ước vọng. Từ lúc xuất hiện, Tiểu Cúc đem về cả một không gian dậy cả mùa, như nói rằng bên em, người ta chạm mặt với vô vàn ký ức sinh động của mùa Thu – mà không gặp em, không phải cùng em, thì khó lòng nào người ta cảm thấy được. Tiểu Cúc đem đến sự cảm nghiệm, và cảm nghiệm làm ta khao khát – khao khát chính cảm nghiệm, và khao khát em. 

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say – nói nhảm

Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tha thiết yêu Tiểu Cúc, mong muốn có Tiểu Cúc, nên mới sinh ra cái câu hỏi khao khát “Tiểu Cúc của ta đâu?”. Mà, khao khát ấy, còn như kèm cả xót thương, bởi Tiểu Cúc chỉ cần một người – người trăm năm ấy – thôi. Nhưng “người trăm năm” dường như chẳng biết tìm kiếm em. Cho nên, dẫu được khao khát, Tình em lại vẫn chưa trọn.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Có cảm giác, bài thơ như là tuyệt vọng ở sau hai dấu chấm lửng. Dấu đầu tiên, là cái nhận thức bàng hoàng rằng dẫu Ta khao khát em, Ta vẫn không phải là người em cần; còn dấu thứ hai, là xót xa rằng dẫu Ta chờ đợi em, lời ngỏ mời của Ta chỉ là tiếng mời bị buông lơ, tuyệt vọng. Tiểu Cúc chẳng cần Ta, dẫu rằng em cần một sự hiện diện nào đó.

Chính bởi thế, mà Tiểu Cúc là một ước vọng xa vời. Bởi em chọn tan đi, tan thành mộng, mau mất đi như lời nói dối, trong sự chờ đợi một “người trăm năm biết đi tìm”. Và em mãi chẳng thuộc về, Ta.

Cũng là bởi cách nhìn vào bài thơ, và cảm nhận bài thơ thật khác nhau, mà mình cảm thấy – rất mạnh mẽ, từ bình văn, con người của tác giả. Cách nhìn của tác giả đến bài thơ, và đến Tiểu Cúc, thật cá nhân, chân thật, và đầy tính con người. (Khác với cách nhìn của mình, chắc hơi nhiều… drama!?) Một người nghĩ nhiều, và đôi khi cô độc; một người có nhiều suy tư về giá trị của bản thân, cũng như giá trị của mỗi cá nhân; đồng thời, cũng là một người kiên quyết với lựa chọn của chính mình, và cũng có một tấm lòng biết yêu thương mãnh liệt. 

Và bài viết, dẫu chỉ bình một đôi câu thơ, lại cũng gợi lên những câu hỏi làm người ta phải ngẫm. Giả như, liệu, có nên mải miết sống trọng theo cái lý tưởng của mình, đến tan thành giấc mộng? Và liệu người yêu thương, dẫu không thuộc về mình (nữa), có hạnh phúc không. 

Tựu trung lại, đọc được bài bình văn này, mình như đi lạc vào một nơi xa lạ. Lạc giữa những câu thơ rất thơ, và giữa những lời văn đanh thép đầy cá tính. Và, cũng không biết tác giả bài bình văn lỡ đọc được lời phản hồi này sẽ nghĩ gì. Chỉ mong rằng tác giả hiểu, mình chẳng dám ngông cuồng khen chê, mà đang chân thành góp thêm một lời nhiều chuyện.

Mà, lại thêm một lời nhiều chuyện nữa: Tiểu Cúc và Ta, nếu đã lựa chọn, đừng hối tiếc.

07.05.2019

(Bài gốc: Chuyện Tiểu Cúc|Một lời đáp – Nhà của Gió)

Mục đích 2: thử xây dựng lại Đạo giáo từ khoa học hiện đại

Năm mầu khiến người mù mắt.
Năm giọng khiến người điếc tai.
Năm mùi khiến người tê lưỡi.
Sải ngựa săn bắn,
Khiến lòng người hoá cuồng.
(Lão Tử, Đạo Đức Kinh)

Một trong những lý do quan trọng để tôi làm dự án Quả Cầu này là để làm rõ những quan điểm của Đạo giáo (và cả Phật giáo) theo kết quả khoa học.

Một mặt, tôi thấy các kết luận của Đạo giáo như đoạn trích phía trên đều hợp lý và hay. Nhưng mặt khác, có vẻ như tiềm tàng trong đó có gì đó kiêu kiêu và ngụy biện. Nhiều người dùng những chỉ trích “xưa như Trái đất” để cho rằng khoa học không thể với tới thứ họ thấy, và điều đó làm họ không thấy được khoa học hiện nay đã làm được những gì và đi được những đâu (the state of the art of science). Sau mấy trăm nay như vậy mà vẫn cho rằng tư duy lý tính vẫn dậm chân tại chỗ thì tài thật. Chỉ cần tinh ý một chút sẽ thấy những gì họ nói đều dựa trên những ý niệm khoa học đã nhìn ra từ lâu.

Nhưng làm sao lại có thể trách họ được, khi “phe” khoa học thậm chí còn chẳng trình ra cho họ thứ họ cần thấy? Rõ ràng, “phe” Đạo giáo vẫn có cái lý của họ, và với trình bày kiến thức như hiện nay, thì không thể trách họ cho rằng tư duy khoa học là vô ích. Làm sao lại có thể nói là họ kiêu kiêu và ngụy biện, khi mục đích của nó là để hết kiêu kiêu và ngụy biện?

Tức là cả hai bên nhìn nhau, khó chịu với nhau, nhưng đều không thể chỉ ra được bên kia sai ở đâu. Họ càng tìm ra lỗi sai, thì lỗi sai đó đều biến đi thành một hình thù khác, một lối diễn đạt khác. Cứ như thế mà luẩn quẩn không tới đâu. Thứ duy nhất còn đọng lại là một sự không thỏa mãn không thể giải tỏa được.

Khi tôi nói là dự án này làm rõ những quan điểm của Đạo giáo theo kết quả khoa học, có phải ý tôi là khoa học đã đủ khả năng để giải thích được toàn bộ? Tôi xin được phép nói là có. Tuy nhiên, để có thể giải thích một cách triệt để và thỏa mãn cả hai bên, thì cần phải chú ý vào những lĩnh vực mà thị trường sách phổ biến kiến thức khoa học hiện nay chưa chú trọng để giới thiệu. Mà nếu thị trường đó đại diện cho những gì người trong ngành muốn người ngoài ngành biết, thì nó cũng có thể xem như những gì người làm khoa học nghĩ về những gì họ đang làm. Nói cách khác, chính những người làm về nó cũng cần thay đổi tư duy của mình. Còn nếu không, thì dù có thêm vô số những cuộc “đối thoại Đông – Tây” nữa, tôi nghĩ cũng sẽ không đi được tới đâu cả. Phải nhấn mạnh đến sự ghi nhớ, chú ý, và biến đổi nghĩa của từ mới mong tìm được một đột phá nào đó.

Đây là những bài viết thể hiện những tìm tòi của tôi để đi tới đột phá đó:

Rất mong nhận được sự quan tâm, nhận xét, giúp đỡ của mọi người.

Tại sao sử dụng khái niệm "cái tôi" sẽ gây khó khăn trong việc loại bỏ cái tôi?

Đây là mục tiêu số 3 của blog Quả Cầu: đề xuất một cách tiếp cận khác tốt hơn “cái tôi”

Trong nhiều cuộc tranh luận, đặc biệt là ở các cuộc tranh luận lý giải tại sao các cuộc tranh luận thường chẳng đi tới đâu, thường mọi người sẽ dùng đến khái niệm “cái tôi” như là nguyên nhân của vấn đề. Ví dụ, như với status sau đây của anh Đỗ Hữu Chí, một người có tiếng trong giới họa sỹ truyện tranh, thì giải pháp cho mọi u mê lầm lạc là:

Tôi không thấy sự hữu ích khi sử dụng khái niệm “cái tôi” khi phân tích các vấn đề như vậy.

(1a) Tôi phản đối quan điểm rằng cái tôi là thứ ám ảnh nhất của một con người. Tôi cho rằng với những ai biết suy nghĩ cho người khác thì điều ngược lại mới đúng: chẳng ai muốn mình có cái tôi cả. Nếu một người nhìn thấy họ có cái tôi, thì họ sẽ là những người hăng hái nhất đi tiêu diệt nó, chứ không đợi có người khác nói giùm họ. Nếu họ thấy mình đang áp đặt người khác, tự họ sẽ rút lại lời nói và thấy xấu hổ. Nên nếu khi có một vấn đề xảy ra và ta nói rằng đó là do cái tôi của họ quá lớn, họ sẽ thấy bối rối. Cái tôi đã bị giết rồi, sao giờ nó lại ở đây?

(1b) Status nói rằng người A đánh giá tên sát nhân là xấu chứng tỏ A còn nhiều cái tôi, nên mới không trút bỏ được gánh nặng đánh giá. Chứ nếu không thì đã nhận ra hắn cũng đâu khác gì một cơn bão giết chết nhiều người. Nhưng bản thân tác giả cũng đòi loại bỏ cái tôi ra khỏi đời sống, giống như người A đòi loại bỏ tên sát nhân vậy. Còn nếu tác giả đã chấp nhận rằng cái tôi cũng như một cơn bão, một cơn mưa, thì chỉ cần nói theo kiểu: “cái tôi làm ta có gánh nặng. Nó cũng là chuyện bình thường. Nhưng nếu cần hết gánh nặng thì phải nhận ra cái tôi là không có thực, vậy thôi”

(1c) Giả sử có một cặp vợ chồng cãi nhau vì “cái tôi” của họ. Vậy thì cách giải quyết trong từng vấn đề cụ thể (tiền bạc, nuôi con, gia đình họ hàng hai bên) thế nào? Nếu một giải pháp làm hài lòng mọi bên được tìm ra, thì nhìn vào giải pháp đó ta cũng không thấy sự cần thiết của khái niệm “cái tôi”. Còn nếu còn phải cần dùng đến khái niệm đó, nói rằng “cái tôi của anh lớn, cái tôi của cô lớn”, thì có nghĩa là họ vẫn đang bế tắc.

(1d) Từ các ý phía trên, tôi nghĩ nói rằng một người có cái tôi giống như bắt họ phải nhận một tội lỗi không biết từ đâu chui ra, một tội lỗi họ đã rất cố gắng để không phạm phải, một tội lỗi ngay cả quan tòa cũng phạm phải mà còn kết án ai, và một tội lỗi lỡ phạm vào rồi thì cũng không ai biết cách nào để khắc phục hậu quả vậy.

(2) Rõ ràng, nếu nhận ra trên đời này không có cái tôi nào, nếu nhận ra sự vô ích của nó, thì khái niệm “cái tôi” đã được cáo chung trong trí nhớ anh ấy rồi, và các cuộc bàn luận về sự cáo chung của nó cũng sẽ biến mất.

(3) Và nếu “cái tôi” đã được hiểu rõ rồi, nghĩa là ta đã có được cơ sở lý thuyết của nó. Giả sử bản chất của “cái tôi” là X, vậy tại sao ta không dùng thẳng X cho những bàn luận của mình, mà phải lòng vòng qua khái niệm “cái tôi”?

(4) Vậy X là gì? Khi anh ấy nói rằng đã hiểu rõ nó, anh ấy hiểu như thế nào?

Hiểu rằng các cá thể xung quanh ta, và chính bản thân ta nữa, hành xử như cách mà chúng ta đang hành xử, một cách hoàn toàn tự động, như những cỗ máy được lập trình sẵn, trong một ảo giác rằng mình đang có tự do lựa chọn, là một trong những hiểu biết căn bản trên con đường tìm hiểu tâm trí. Hiểu biết này giúp ta gỡ bỏ khá nhiều gánh nặng.

Tôi xin mạn phép giới thiệu anh ấy bài viết này, không biết anh ấy có thấy tương đồng không: What is the self if not that which pays attention? | Aeon Essays

Cái mà ta gọi là cái tôi, tôi xem nó là một tập hợp các mối quan tâm kết hợp với nhau, vốn không phải là một mối quan tâm đơn lẻ hoặc là tổng cơ học của từng mối quan tâm đơn lẻ. Nói cách khác, không phải việc bạn thích ăn mỳ udon, yêu thơ ca và hoa lily sẽ tạo nên cái tôi của bạn, mà nó là sự kết hợp giữa các mối quan tâm đó và các mối quan tâm khác nữa, tất cả sẽ cùng làm việc với nhau để định hướng hành vi của bạn.

Cụ thể hơn, một nhóm các mối quan tâm sẽ trở thành cái tôi ngay vào lúc nó thể hiện sự kiểm soát đối với các mối quan tâm khác. Nhu cầu kiểm soát đến từ việc các mối quan tâm cạnh tranh với nhau về nguồn tài nguyên chung. Giải pháp cho sự cạnh tranh này chính là sự chú ý. Thế nên theo tôi, vào thời điểm ta tiến hành quá trình chú ý, hoặc vào lúc quá trình chú ý ưu tiên mối quan tâm này hơn mối quan tâm khác, cái tôi trở nên hữu hình. Điều này sẽ chỉ xảy ra nếu ta có nhiều mối quan tâm khác nhau, và hai trong số chúng mâu thuẫn nhau. Vào ngay thời điểm sự chú ý bắt tay giải quyết mâu thuẫn này, cái tôi hình thành.

Nên thay vì dùng khái niệm “cái tôi”, tôi nghĩ dùng khái niệm “sự chú ý” sẽ hợp lý hơn. Với một cơ sở lý thuyết mới này, ta có thể xây dựng lại những khái niệm liên quan đến “cái tôi”, vốn đã là một cơ sở lý thuyết rất tốt trong suốt nhiều thập kỷ qua, nhưng vẫn chưa đủ hữu ích để hướng dẫn người bị “kết án” bởi một “tội lỗi” họ đã cố gắng hết sức để không phạm vào nó. Ví dụ, thay vì dùng khái niệm “sự tham lam”, tôi sẽ thay bằng:

Sự chăm chú giúp người khác, nhưng lòng tốt đó đã bị quên quá lâu hoặc bỏ qua để sự giúp đỡ đó hiệu quả hơn, khiến cho người được tiếp nhận không nhận ra được lòng tốt đó và chỉ thấy sự đòi hỏi

Lý do cả hai không nhận ra được điều đó là do họ đang bị quá tải

Đúng là miêu tả như thế này thì dài, nhưng nó không phải là một bản án từ trời rơi xuống đầu họ. Với những khái niệm khác (“nỗi giận dữ”, “lòng căm hận”, “sự ức chế”, “lòng ngưỡng mộ”, “sự kỳ vọng”, “niềm tuyệt vọng”) cũng tương tự.

Tất nhiên đây chưa phải là xác quyết cuối cùng cho câu hỏi “cái tôi là gì?”. Còn rất nhiều công việc cần phải làm. Nhưng tôi hy vọng đây là sự khởi đầu mới cho việc cáo chung “cái tôi”, một lần cho mãi mãi.

* * *

Trong một diễn biến khác, những năm qua tôi cũng đã tìm tòi để đề xuất một cách tiếp cận mới, thông qua dự án nghiên cứu về bản chất của “góc nhìn”. Người ta thường nói “luôn giữ cho góc nhìn của mình luôn tươi mới”, “nhìn vấn đề bằng nhiều góc nhìn khác nhau”, “đặt mình vào góc nhìn của người khác”, nhưng góc nhìn bản chất là gì thì vẫn còn mơ hồ. Chính vì mơ hồ như vậy, nên mới có chuyện nói thì dễ làm mới khó. Nghiên cứu của mình tìm cách trả lời những câu hỏi như:

  • Bản chất của góc nhìn là gì?
  • Như thế nào thì gọi là có góc nhìn mới?
  • Bản chất của việc đặt mình vào góc nhìn của người khác là gì?
  • Tại sao hai người luôn bị bất đồng dù cả hai đều có ý tốt cho nhau?
  • v.v.

Câu chốt của nó là:

Lật lại giả định ngầm = biến đổi nghĩa của từ = thay đổi góc nhìn

Ưu điểm lớn nhất của lý thuyết này là tính dễ tưởng tượng. Tôi ưu tiên việc đề xuất một hình ảnh trực quan hơn sự chặt chẽ, vì bạn biết đấy, một bức tranh hơn ngàn lời nói. Với những ai đang kẹt trong vấn đề, thì họ cần nhiều trí tưởng tượng hơn là logic. Còn sau khi đã thoát khỏi vấn đề rồi, thì quay trở lại logic cũng không muộn.

Cả cái blog Quả Cầu này thật ra chỉ là phần ứng dụng của lý thuyết này mà thôi, là đỉnh ở phía trên của một tảng băng chìm. Bạn có thể đọc nó ở đây: A theory of perspective. Tuy nhiên, nó sẽ cần được viết lại thêm một lần nữa, và tôi cũng không đảm bảo là nó thực sự là một mô hình hợp lý đâu.

Mục đích 1: giải quyết nhiều nhầm lẫn phổ biến, một lần cho mãi mãi

Một mục tiêu quan trọng để tôi khởi động dự án Quả Cầu này là để giải quyết những hiểu lầm phổ biến nhưng không ai biết cách xử lý, một lần cho mãi mãi.

Tôi không muốn bắt đầu bài viết này như thể mọi người đều yếu đuối này nọ, nhưng hẳn là ai cũng sẽ thừa nhận một thực tế là có nhiều người có một quá khứ tổn thương. Để bảo vệ bản thân, họ phải dùng đến nhiều quan niệm khác nhau. Có thể đó chỉ là những phương châm sống họ tự nghĩ ra, có thể nó dựa trên một hệ thống triết lý nào đó (mà ở Việt Nam thì chủ yếu là Phật và Lão). Nhưng dù là quan điểm gì đi chăng nữa, nếu không cẩn thận, họ sẽ bị hiểu sai.

Khi họ hiểu sai, thì sự nguy hiểm không đến từ bản thân sự hiểu sai đó, mà đến từ việc cái sai đó không có cơ hội để sửa lại cho đúng. Qua thời gian, nếu những sự hiểu lầm đó không được sửa chữa, chúng sẽ được chồng vào thêm nhiều quan điểm mới, nhiều cách diễn đạt mới. Tất cả đều thấm sâu vào từng hơi thở của họ, và trở thành một thành trì vững chắc. Nếu bạn đủ mạnh để tìm ra được ý tưởng cội nguồn của thế giới quan của họ, thì dù chỉ mới hỏi là nó có thể bị sai, họ sẽ gào lên và nói bạn điên rồ. Nói thẳng ra, họ mất khả năng tin tưởng điều ngược lại, và bất cứ ai tin tưởng nó đều bị xếp hạng hoang đường. Nghĩa là, dù ban đầu nó chỉ là hiểu lầm, nhưng có một số trường hợp nó lại trở thành định kiến.

Có những người còn chủ động dấn thân vào sự hiểu sai đó, vì quả thực nguồn gốc của cái sai đó rất nhân văn.

Để có thể khiến một người hết định kiến, thì cách tốt nhất là cần sự tác động của những người xung quanh. Nhưng người ở ngoài chỉ có thể can thiệp khi họ thấy rằng cái quan niệm đó thực sự là sai, và cái sai đó là nguy hiểm cho họ (người đang có định kiến). Nhưng khi mà một quan niệm có tới 50 cách diễn đạt khác nhau, thì nói thật, không ai sẽ có đủ thời gian và kiên nhẫn để đi tới cùng vấn đề. Trước một thực tế là ai cũng bận và nhiều việc, nếu nó không phải là một cái gì đó quá nghiêm trọng tới tính mạng, thì những người xung quanh có muốn giúp cũng thấy lúng túng, bế tắc. Nó giống như chúng ta sắp bước vào điểm không thể quay lùi trong việc chống biến đổi khí hậu, nhưng đến giờ ai cũng còn thờ ơ với nó vậy.

Tôi hiểu là ai cũng vướng bận công việc, nhưng come on! Có những quan niệm tồn tại mấy trăm năm nay, nhìn vào ai cũng biết là có gì đó không ổn, nhưng không ai chịu đứng ra làm. Nếu thấy mình có khả năng làm mà lại tự thuyết phục bản thân là không nên đụng vào, vậy thì chúng ta chỉ đang dung dưỡng cái sai mà thôi, và sự từ bi của chúng ta dành cho nhau là chưa đủ lớn.

Nên tôi quyết tâm phải làm nó cho bằng được. Tôi muốn những nhầm lẫn và định kiến này được giải quyết, một lần và mãi mãi. Và nếu tôi thất bại, thì ít nhất những người khác sẽ có thể học hỏi được gì từ nó.
 

Những khó khăn để đạt mục tiêu này

Những người hiểu sai có sẵn cảm xúc tiêu cực với bài viết

Dễ thấy là độc giả tôi muốn hướng tới là những người ghét tôi nhất. Với những ai còn đang muốn chạy trốn khỏi nỗi đau, thì những lời nói trong đây như đang chửi thẳng vào mặt họ. Nhưng để có thể chỉ rõ nguyên nhân của sự hiểu lầm thì không thể không nói như vậy. Dù tôi viết những bài này với mong muốn xoa dịu nỗi đau của họ, thì họ cũng không tài nào nhận ra được điều đó. Sẽ luôn có cả tỉ lý do để họ nói là nó sai dù chưa hề đọc.

Những người có khả năng tác động không thể lấy việc đọc nó làm ưu tiên hàng đầu

Để thuận tiên, tôi sẽ đặt tên người hiểu sai là Megan, và người có khả năng tác động tới cô là Danish.

Nếu biết rằng Megan sẽ gạt ngay chỉ sau vài lần đọc thì ta đành đi đường vòng: thuyết phục Danish đọc và tác động. Nhưng thường những người giống nhau sẽ tụ họp với nhau. Rất có thể Danish là những người có chung quan điểm với Megan, hoặc có lẽ, Danish chưa bao giờ để ý tới sự hiểu lầm tai hại này.

Vậy mục tiêu bây giờ là để những người chưa bao giờ quan tâm đến quan điểm này quan tâm hơn. Nhưng nếu dự án của tôi không giúp ích đến công việc thường ngày của họ, thì dù nó đập vào mắt họ hằng ngày, họ cũng không có hứng thú. Và nếu họ không hứng thú, thì chỉ sau một hai lần Facebook sẽ tự loại bỏ những gì tôi chia sẻ khỏi bảng tin của họ. Nhưng để có thể giúp cô, thì không những phải làm họ gạt hết công việc của họ (vốn đã dí họ chạy sấp mặt) để tập trung đọc cặn kẽ những bài viết này (vốn trừu tượng khó hiểu) mà còn phải biến họ trở thành những người đại diện tự nguyện cho tôi, đứng ra thuyết phục cô bằng được.

Những người có chuyên môn hoài nghi về sự có ích của các bài viết trong việc thực hành

Vì mục tiêu là giải quyết định kiến từ sự hiểu lầm, nên những người đã hiểu đúng từ lâu rồi sẽ cảm thấy xa lạ. Nếu họ chưa từng có tổn thương trong quá khứ, và được tiếp cận những quan niệm/triết lý đó một cách đúng đắn ngay từ đầu, thì họ gần như không thể thấy nổi tại sao trên đời này lại có những hiểu lầm này. Họ cảm thấy xa lạ với những người hiểu sai một cách trầm trọng, và bất cứ thứ gì đi chệch khỏi mục tiêu chính đều không cần phải tốn thời gian.

Cụ thể hơn:

  • Bài Phản biện cuốn Cuộc cách mạng một cọng rơm không được những người làm nông nghiệp tự nhiên thấy có ích gì trong công việc kết nối lại với tự nhiên. Với họ, thứ quan trọng nhất là có bắt tay vào làm hay không, còn tác giả cuốn sách có hiểu đúng khoa học hay không thì không quan trọng.
  • Bài Rắc rối của từ bi không giúp những người học Phật quán xét tâm như cách Đức Phật đã dạy. Những gì nói trong bài này quá sức xa lạ với cách hiểu của họ về tâm từ bi, và họ luôn đặt ra những câu hỏi mà bài viết đã trả lời đầy đủ. Với họ, người có định kiến là do nghiệp của người đó, có thể là do từ nhiều kiếp trước, và ta nên chấp nhận sự bất lực của mình. Để cho họ tự loay hoay với suy nghĩ của mình là cách rất nhiều Phật tử dạy truyền cho nhau từ bao đời nay. Còn bài này thì sẽ bị liệt vào dạng hý luận, thiếu niềm tin vào giáo pháp.

Những người thấy rất hay chưa đủ động lực để chia sẻ

Cũng không phải là blog quá ế. Cũng có nhiều bạn thể hiện sự hâm mộ đối với nó, trong đó có những người có tầm ảnh hưởng lớn tới cộng đồng. Tuy nhiên như vậy vẫn chưa đủ, vì họ vẫn chưa có động lực để chia sẻ. Để một bài viết làm cho người đọc cảm thấy nhất định phải chia sẻ phải hội tụ đủ hai yếu tố sau:

  1. Chứng tỏ được sự có ích của nó với bạn bè người đọc. Nghĩa là nội dung phải vô cùng hữu ích khiến họ cảm thấy phải chia sẻ để giúp đỡ người khác, hoặc nội dung thật mới thật lạ khiến họ cảm thấy phải chia sẻ để nhiều người biết hơn
  2. Nói đúng vào quan điểm sống của họ. Nghĩa là nội dung phải chạm đúng vào những gì họ trăn trở, thay lời họ cất lên tiếng lòng của họ, để họ phải share về để người khác hiểu về họ hơn

Có nhiều nội dung rất hay, đọc rất thích nhưng không đáp ứng cả hai tiêu chí trên nên không ai share. Họ chỉ like mà thôi. Đó là nguyên tắc chung của tiếp thị trực tuyến (online marketing).

Nên áp dụng vào chuyện này, ta có thể hiểu được tại sao. Nếu họ chưa bao giờ thấy những quan niệm như vậy thật ức chế, đến độ muốn một lần hai năm rõ mười hiểu được tại sao một thứ ban đầu vốn rất hay lại trở nên sai lạc đến như vậy, thì họ chỉ like mà thôi. Nếu họ chưa từng phải lựa chọn sẽ trả bất cứ giá nào, đắt đến mấy cũng chấp nhận, để có thể được làm nó một lần trong đời, để có thể giải quyết vấn đề một lần cho mãi mãi, thì nó sẽ không bao giờ có được ưu tiên cao nhất của họ. (Hẳn nhiên rồi, họ cũng có một thứ sẵn sàng đánh đổi để làm được.) Thế nên, dù họ có thấy công trình này công phu và đáng được nhiều người biết đến hơn, thì họ vẫn chỉ đọc xong rồi thôi. Nó giống như họ đọc được một câu chuyện ly kỳ, nhưng lại không nghĩ là sẽ có một ngày trong đời mình sẽ đi hành trình đó.

Nói tóm lại, đây là những khó khăn khiến bài viết của tôi không tới được tai những người cần nó nhất:

  • Những người hiểu sai có sẵn cảm xúc tiêu cực với bài viết
  • Những người có khả năng tác động không thể lấy việc đọc nó làm ưu tiên hàng đầu
  • Những người có chuyên môn hoài nghi về sự có ích của các bài viết trong việc thực hành
  • Những người thấy rất hay chưa đủ động lực để chia sẻ

Chính vì như vậy, dự án này có hơi khác so với các dự án khác. Những dự án bình thường chỉ tìm cách để tiếp cận những người vốn đã có sự quan tâm, còn ai không quan tâm thì cũng không quá cố gắng thuyết phục làm gì. Nhưng với mục tiêu này, thì lại phải khiến cho những ai không ưa mình chịu nhìn lại quan điểm của bản thân, và phải làm những người không có một chút hứng thú nào với nó hứng thú cho bằng được. Nó đòi hỏi một sự chủ động mạnh mẽ hơn ở người đọc, hơn là hữu xạ tự nhiên hương một cách đơn giản. (Có bạn gọi đây là kêu gọi biểu tình, nghĩ cũng không sai.)

Tôi hy vọng đọc xong mục tiêu này mọi người sẽ có thêm động lực để giúp tôi hoàn thành dự án. Bạn có thể xem một số gợi ý giúp tôi nếu có hứng thú. Tìm hiểu thêm →

Một bộ phim rất hay liên quan tới chuyện này là phim 12 người đàn ông giận dữ. Nó sẽ lột tả được rất nhiều vấn đề mà bất cứ ai đang cần phải thuyết phục người khác sẽ thấy đồng cảm, từ thái độ, định kiến, thuyết phục, đến gây hấn, nghe theo số đông, và lòng vị tha. Tất cả những điểm mình vừa liệt kê đều là những chủ đề quan trọng trong tâm lý học xã hội, và đó chính là lý do mà những ai quan tâm đến tâm lý học không nên bỏ qua.

Khi sự giúp đỡ lại trông như cưỡng ép

Khi một con hươu bị mắc kẹt trong bùn, nó sẽ tìm mọi cách để được thoát ra. Có khi thành công, có khi bất lực. Nhưng dù thành công hay bất lực thì nỗi sợ với người lạ cũng không mất đi. Nó rõ ràng là muốn thoát khỏi vũng bùn đó, nhưng khi có người tiếp cận nó thì không cần biết họ tốt hay xấu nỗi sợ vẫn lấn át. Nó vùng vằng, tấn công ngược lại người đang giúp nó, và phải mất tới 45 phút để họ đẩy nó lên. Thà nó cứ như một cái xác chết thì có khi chỉ 5 phút là xong.

Nhưng vẫn còn may vì nó vẫn chỉ là con hươu. Nếu con vật bạn đang muốn giúp lại là con người, sống trong xã hội loài người, thì sự phản kháng của nó sẽ không phải bằng gạc, mà bằng những câu như:

  • Nó không cần được giúp, tại sao lại cố giúp nó?
  • Nó ổn với cái suy nghĩ của nó, thì tại sao phải thay đổi?
  • Chuyện riêng của người khác thì đừng can dự vào
  • Hãy biết tôn trọng sự khó chịu của người khác
  • Bạn là ai mà dám cho rằng mình đúng?
  • … và khoảng 50 câu tương tự …

Những câu hỏi này thật ra chỉ kiến tình trạng tồi tệ của họ kéo dài thêm. Cố gắng trả lời những câu này, hoặc tệ hơn, cho rằng chúng hợp lý, là nhắm mắt làm ngơ, là tự thuyết phục bản thân là không có chuyện gì đang xảy ra. Vào lúc đó, bao nhiêu triết lý được đưa ra cũng chỉ để dung dưỡng tình trạng đó mà thôi. Nếu như trong clip hai anh chàng kia đứng trả lời những câu hỏi như vậy của con hươu, thì nó đã chẳng bao giờ có thể thoát khỏi vũng bùn.

Tất nhiên nếu bạn trả lời được chúng thì quá tốt, nhưng ý tôi là những câu hỏi đó không xứng đáng để bạn tốn thời gian. Tất cả những gì bạn cần làm là làm những gì cần làm. Đừng để những điều đó làm ảnh hưởng tới sự giúp đỡ của bạn.

Phớt lờ họ như vậy có vi phạm pháp luật gì không?

Lưu ý quan trọng: tôi không phải là người học luật. Tin lời người trên mạng nói là toang đấy.

Thật ra chẳng ai muốn lôi pháp luật ra để nói chuyện cả. Nhưng đúng là trông có vẻ như mình không có quyền can thiệp vào việc của người khác. Nếu như điều họ làm không phương hại đến bản thân mình hay pháp luật, thì việc nhất định thay đổi họ sẽ vi phạm vào quyền tự do ý chí của họ. Đó là quyền căn bản, là nhân quyền. Kể cả khi nó đi ngược lại các chuẩn mực khác như đạo đức xã hội, gia đình, tôn giáo (nếu có), thì bạn cũng không có quyền cưỡng ép họ.

Tuy nhiên, thế nào là cưỡng ép? Điều 127 bộ luật dân sự 2015 có định nghĩa:

Đe dọa, cưỡng ép trong giao dịch dân sự là hành vi cý của một bên hoặc người thứ ba làm cho bên kia buộc phải thực hiện giao dịch dân sự nhằm tránh thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của mình hoặc của người thân thích của mình.

Như vậy, bạn chỉ đang cưỡng ép họ khi điều bạn làm đang đe dọa tính mạng, sức khoẻ, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của họ hoặc của người thân thích của họ. Nhưng vì không khó để thấy điều ngược lại, nên bạn không cưỡng ép họ gì cả.

Ta hãy lấy một ví dụ khác. Một người bị ung thư và bác sĩ nói là phải phẫu thuật. Nhưng để được phẫu thuật thì bác sĩ phải được sự đồng ý của bệnh nhân. Nếu bệnh nhân không muốn chữa trị thì bác sĩ không được phép chữa trị, mặc dù rõ ràng về mặt chuyên môn rõ ràng là từ chối điều trị là có hại cho sức khỏe. Nếu mà bác sĩ cố tình điều trị cho bệnh nhân này thì đó là hành vi cưỡng ép.

Tuy nhiên bác sĩ đó vẫn có quyền thuyết phục họ. Nếu bác sĩ nhận thấy lý do để bệnh nhân từ chối chữa trị dựa trên một niềm tin tôn giáo/triết lý sống nào đó, mà triết lý đó thực ra nói là nên chữa, nhưng do bệnh nhân hiểu sai mà nói rằng triết lý đó bảo không nên chữa, thì chẳng có lý do gì bác sĩ phải đồng ý với cái hiểu sai đó cả. Nếu bác sĩ cảm thấy mình cần bỏ hết công việc để chỉ cho họ thấy mâu thuẫn của mình, thì bác sĩ vẫn có quyền đó.

Nói cách khác, nếu như có đủ bằng chứng cho thấy người đó đang nói “hãy cứu chữa cho tôi” bằng cách nói “đừng có đụng vào tôi”, thì không việc gì bác sĩ phải dừng lại cả.

Vậy, theo tôi hiểu, vấn đề này liên quan đến những quyền sau đây:

  • Quyn t do ý chí. Quyền này là nhân quyền, là quyền căn bản, sinh ra là có. Chỉ có pháp luật mới được phép hạn chế quyền này của bạn
  • Quyn cản trở mong muốn của ngưi khác. Bình thường không ai có quyền này, chỉ trừ khi người đó (1) được người đại diện pháp luật chỉ định, hoặc (2) đang ở trong mối quan hệ cha mẹ – con cái với người khác. Lý do để pháp luật cho cha mẹ cái quyền can thiệp vào ý định của con cái vì bản chất mối quan hệ này là mối quan hệ cung cấp – phụ thuộc, và người phụ thuộc thì có không có khả năng chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Pháp luật sẽ cấp sẵn quyền này cho cha mẹ
  • Quyn thuyết phc ngưi khác thay đi ý chí. Quyền này trông như là quyền can thiệp vào người khác nhưng thật ra lại là quyền tự do ý chí
  • Quyn không thay đổi quan điểm. Quyền này cũng là quyền tự do ý chí. Nó bao gồm quyền không muốn nghe thuyết phục thêm và quyền không trả lời câu hỏi

Ta có bảng sau:

Ngưi đưc giúpNgưi giúp
A: không muốn được giúp (quyền)A*: tiếp tục giúp
B: không muốn thay đổi quan điểm (quyền)B*: tiếp tục thuyết phục (quyền)

Điều khiến cho bảng này khó nhận ra là vì:

  • A và B trông giống nhau, và A* và B* trông giống nhau (nhập nhằng theo hàng dọc)
  • Dù A phủ định A*, nhưng B không hề phủ định B*, dù trông nó rất giống vậy (nhập nhằng theo hàng ngang)

Nhưng nói chung, dù sự thuyết phục của bạn có làm họ khó chịu đến mấy, thì thuyết phục người khác cũng là quyền con người của bạn. Họ mà nói là bạn không có quyền thuyết phục họ, là họ đang xâm phạm nó. Họ đơn giản là không có quyền đó.

Rắc rối một chỗ, là đôi lúc, cách thuyết phục tốt nhất là không nói gì nữa và bắt tay vào làm. Nghĩa là muốn làm B* thì phải làm A*. Nhưng không thể chỉ vì cố chấp bám vào A* mà phủ nhận B* được. Khi kết quả đã tới thì tự nó sẽ giải quyết mọi việc. Luật pháp nào nói rằng cứ hễ có A* thì đều là bạn sai, không cần biết bạn có B* hay không, thì luật pháp đó đang dung dưỡng sự mắc kẹt của họ. Loại luật pháp như vậy tôi nghĩ vừa thiếu sự công bằng vừa thiếu sự nhân đạo. Còn nếu bạn tin là loại luật pháp bạn đang theo dựa trên sự công bằng và nhân đạo, thì cây ngay không sợ chết đứng.

Đó là chưa kể, với những người có rối loạn tâm lý, thì họ thật sự chỉ là những đứa trẻ trong thân xác người lớn. Luật pháp nào mà bảo họ có khả năng làm chủ hành vi của họ là luật pháp sai.

Ta còn có thể mở rộng ra thêm: liệu sự hiểu sai của họ có phủ nhận quyền tự quyết của họ không? Liệu sự ra quyết định theo cảm xúc bất kể đúng sai có được gọi là tỉnh táo nữa không? Liệu việc họ mắc kẹt có tạo nên mối quan hệ cung cấp – phụ thuộc cho những người có khả năng giúp không? Tôi mong những người am hiểu luật có thể giúp tôi hiểu thêm vấn đề.

Tiểu Cúc sẽ đối xử thế nào với người trăm năm?

Nhân có nhiều bạn gửi phản hồi rất thích bài Chuyện Tiểu Cúc, mình sẽ phát triển thêm một số vấn đề đằng sau hai ý này:

Tiểu Cúc

Nếu Tiểu Cúc có cảm xúc với một ai đó, cô sẽ:

  • Đùa cợt với tình cảm của anh
  • Gạt phắt tất cả những gì trái ý mình
  • Xem dối trá là một sự hiển nhiên
  • Luôn khẳng định chỉ có cảm xúc là chân thực nhất
  • Vẽ ra trong đầu hình ảnh xấu xí về anh, luôn khẳng định với mọi người là cô không hề dính líu đến anh, và anh rất phiền
  • Bắt anh phải chứng kiến sự phản bội của mình
  • Nâng tầm các quan điểm của mình thành triết lý
  • Đủ khả năng để khiến những quan điểm đó nghe rất xuôi tai
  • Thà chết chứ không bao giờ nói là anh đúng, dù trong thâm tâm thừa biết anh nói trúng tim cô
  • Thà chết chứ không bao giờ nói là yêu anh, dù trong thâm tâm thừa biết không yêu anh thì cô không thể nào yêu được ai khác
  • Chỉ dừng lại những điều này khi người trăm năm đã thuyết phục được mình

Có làm được hết những điều đó, thì mới là đi trọn vẹn cái tinh thần “chữ Tình ai viết vội” và “mỏng như lời nói dối”. Ai không dám lựa chọn những điều này, người đó không phải là Tiểu Cúc.

Bài chi tiết: Khi đạo sĩ gặp rối loạn tâm lý →

Người trăm năm

Để xứng đáng trở thành người trăm năm của Tiểu Cúc, anh phải:

  • Chấp nhận bị nói là làm phiền, mặc dù đó thật ra là âm thầm đi bên cạnh
  • Chấp nhận bị cô vu khống, dù đó thật ra là bao dung
  • Chấp nhận bị xem là dại gái, mặc dù thật ra anh biết chỉ tốn vài năm để hoàn thành dự án chinh phục cô
  • Không thỏa hiệp với trò chơi mèo vờn chuột của cô, và chấp nhận bị hiểu lầm là có cái tôi cao
  • Không thỏa hiệp với những thứ ngắn hạn, hời hợt, nửa vời
  • Cảm thấy những phản bội của cô là hiển nhiên, không khó để đoán trước, và cũng không liên quan tới mình
  • Không cảm thấy áy náy khi làm phiền cô, vì đó là điều cô yêu cầu anh làm
  • Có một nền tảng kiến thức rộng lớn để luôn có thể đảo ngược tình thế khi cô bày trò
  • Đủ bản lĩnh để khẳng định rằng chẳng có gì có thể khiến anh chùn bước

Có làm được hết những điều đó, thì mới là đi trọn vẹn cái tinh thần “phớt lờ sự phớt lờ của Tiểu Cúc”. Ai không dám lựa chọn những điều này, người đó không phải là người trăm năm của Tiểu Cúc.

Bài chi tiết: Rắc rối của từ bi →

Những người xung quanh

Nếu những người xung quanh thực sự mong mỏi Tiểu Cúc được tốt lên, yêu quý và muốn giúp hai người, họ cần:

  • Hiểu rằng dù tận mắt nhìn thấy sự thật cô cũng sẽ tìm ra được lý do để gạt đi
  • Hiểu rằng thoạt nhìn anh trông rất mâu thuẫn, và cô thì rất đáng tin. Nhưng chỉ cần tìm hiểu thêm một chút sẽ thấy điều anh làm là rất đáng tin còn cô thì rất mâu thuẫn
  • Hiểu rằng những khó chịu cô cảm thấy ở anh đều là do mối quan hệ này nó đặc thù như vậy. Chứ nếu làm được khác thì anh đã làm khác rồi
  • Hiểu rằng do chính những lựa chọn của mỗi người mà họ mới có thể trở thành một nửa của nhau
  • Hiểu rằng sự cao ngạo mà hai bên dành cho nhau thực chất là đặt mình vào vị trí của người kia
  • Giữ thái độ hoài nghi với những gì cô nói. Không ngại tìm hiểu sự thật đằng sau những lời cô kể. Không ngại gặng hỏi khi cô tỏ ra khó chịu. Không chấp nhận thỏa hiệp khi cô không đưa ra được lý do hợp lý. Đặt câu hỏi Socrat
  • Làm hình mẫu tốt để cô noi theo
  • Thấy rằng tham gia câu chuyện này là cơ hội để học hỏi được rất nhiều điều
  • Hiểu rằng bản chất của cái tôi là sự chú ý. Xem: What is the self if not that which pays attention? | Aeon Essays

Bài chi tiết: Con mắt lạnh như băng →

Duy vật lý dưới góc nhìn của vật lý và tâm lý học nhận thức

Trước hết, tôi muốn nói đây hoàn toàn là quan điểm của tôi. Tất cả những gì tôi có thể mạnh mồm nói là tôi biết một chút về vật lý và tâm lý học nhận thức. Các kiến thức về các lĩnh vực khác của tôi gần như con số 0.

Thế giới tự nhiên trong con mắt vật lý

Trước hết, tôi muốn có một sự soi xét với các sách vật lý viết cho độc giả phổ thông. Tôi không phủ nhận kiến thức chúng trình bày là chính xác, và đã miêu tả được vẻ đẹp của vật lý. Nhưng chúng vô tình khiến cho những ai khi nói đến vật lý sẽ nhớ đến các khái niệm như “thuyết tương đối”, “lực hấp dẫn”, “không thời gian”, “hố đen”, “cơ học lượng tử”, “nguyên lý bất định”, “hiệu ứng cánh bướm”, v.v. Chúng vốn là các thành tựu của thế kỷ 20, nhưng khi quá tập trung vào những chủ đề này, thì những gì cốt lõi của vật lý đã bị bỏ quên. Bản thân tôi cũng nghĩ nhiều nhà vật lý cũng không để ý đến điều này. Theo tôi nghĩ, nếu phải miêu tả thế giới vật lý trong hai từ, thì đó sẽ là sự đối xứng dao động tuần hoàn. Còn nếu phải miêu tả thế giới vật lý trong một bài viết ngắn, thì tôi xin đề xuất bài này.

Dưới nhãn quan vật lý, thế giới là sự kết hợp của các dao động tuần hoàn. Những thứ tạo nên dao động đó được gọi là dao động tử. Tôi hiện đang không biết làm sao để miêu tả dao động tử cho một người chưa từng học vật lý hiểu chỉ trong một vài đoạn ngắn, nhưng với những người làm về âm thanh, âm nhạc thì họ sẽ quen thuộc hơn.

Như bạn xem trong clip, cái ta gọi là “bài hát” thực chất là sự kết hợp giữ vô vàn các sóng thành phần, và mỗi sóng được gọi là một dao động tử. Cái bàn cái ghế ta ngồi cũng là một sự kết hợp như thế. Nói như Sidney Coleman, nhà vật lý lý thuyết được xem là “nhà vật lý của các nhà vật lý”, thì “Một nhà vật lý lý thuyết trẻ xây dựng sự nghiệp của mình bằng việc làm việc với dao động tử điều hòa ở các cấp độ càng ngày càng trừu tượng hơn.” (“The career of a young theoretical physicist consists of treating the harmonic oscillator in ever-increasing levels of abstraction.”).

Các kích thích sinh lý và tâm lý

Tạm gác lại chủ đề vật lý, ta hãy sang lĩnh vực tâm lý học nhận thức. Hành vi của sinh vật chịu tác động bởi các kích thích từ môi trường, và người ta chia kích thích ra thành hai loại:

  • Kích thích sinh lý (physiological stimulation): là các kích thích năng lượng ở thế giới bên ngoài truyền vào các thụ thể (giác quan) và truyền đến não qua dây thần kinh. Ví dụ như da bạn thấy được sự chênh lệch nhiệt độ giữa cơ thể và miếng thép, thì nó sẽ gửi một tín hiệu thần kinh lên não bảo rằng nó “nóng” hoặc “lạnh”. Không khó để thấy rằng kích thích sinh lý hoàn toàn có thể được giải thích bằng vật lý.
  • Kích thích tâm lý (psychological stimulation): là các quá trình nhận thức như tri nhận, lý luận, cảm xúc, trải nghiệm, ghi nhớ. Ví dụ, mặt người yêu bạn sẽ sinh ra các cảm xúc vui, buồn, giận, ghét ở bạn. Hình ảnh “1+1” sẽ kích thích bạn nghĩ về số “2”. Tôi nghĩ rất có thể cái gọi là “tinh thần” cũng là một cách gọi khác của các kích thích tâm lý.

Duy vật lý dưới góc nhìn của vật lý và tâm lý học nhận thức

Vấn đề là, có vẻ như hiện nay người ta chưa tìm được một sự định nghĩa để phân biệt rõ ràng giữa kích thích sinh lý và kích thích tâm lý. Ví dụ, khi một một con rắn từ trên trời rơi xuống đầu bạn và làm bạn giật bắn người, thì sự hoảng sợ đó là kết quả của kích thích sinh lý hay kích thích tâm lý? Hoặc khi bộ phận sinh dục được tác động (ve vuốt, ấn, nắn, v.v.), thì sự cực khoái là kết quả của kích thích sinh lý hay kích thích tâm lý? Có vẻ như các kích thích tâm lý không thể nào có nếu không có các kích thích sinh lý, và cứ hễ có kích thích sinh lý thì nhất định sẽ có kích thích tâm lý. Vy thay vì c tìm đnh nghĩa đ phân bit chúng ra, có th nhng ngưi theo vt lý lun đt ra mt gi thiết rng chúng là mt. Nhưng nếu xem chúng là một, thì cũng có nghĩa là các kích thích tâm lý cũng phải giải thích được bằng vật lý, mà cụ thể hơn, là bằng các dđt.

Ta hãy làm rõ ý này hơn bằng việc khảo sát xem tới mức nào thì nói một quá trình của “tinh thần” là “chỉ có các kích thích sinh lý” bắt đầu trở nên không thoải mái. Đầu tiên là hình thái sống đơn giản nhất: các sinh vật đơn bào. Có lẽ ai cũng sẽ đồng ý rằng chúng thì không có “ý thức”, “tinh thần”, hay “kích thích tâm lý” nào cả. Bạn sẽ thoải mái khi nói là chúng chỉ là tổ hợp các kích thích sinh lý, vốn được tạo thành từ các dđt. Nhưng khác biệt với các thực thể khác, các tổ hợp dđt này có khả năng tự sao chép chính mình.

Khi chúng phát triển phức tạp hơn, từ đơn bào thành đa bào, và từ đa bào thành một sinh vật đa cơ quan, với mỗi cơ quan có một chức năng của riêng nó (bắt mồi, tiêu hóa, di chuyển), thì ta vẫn hoàn toàn thoải mái khi nói các phản xạ của chúng là các kích thích sinh lý, vốn là cách để tổ hợp các dđt. Miễn là nó đừng có lên kế hoch bắt mồi, thì ta hoàn toàn thoải mái.

Image result for jelly fish

Chỉ đến khi nó có khả năng lên kế hoạch bắt mồi thì ta mới cảm thấy có cái gì đó sai sai khi nói nó “chỉ toàn kích thích sinh lý”, vì việc lên kế hoạch đòi hỏi các quá trình nhận thức như ghi nhớ, chú ý, giải quyết vấn đề, v.v. Nhưng nếu nhìn vào thật kỹ cái kế hoạch bắt mồi của nó, thì mục đích của nó cũng vẫn chỉ là làm sao để các dđt trong sinh vật được cộng hưởng nhiều nhất. Vậy tôi nghĩ, cái gọi là “tinh thần” cũng chỉ là một cách sắp xếp của các dđt mà thôi, sao cho chúng có khả năng tự sao chép chính mình được nhiều nhất.

Tôi cho rằng, để có thể nói được gì về dự án duy vật lý, thì không thể không tìm hiểu hai lĩnh vực này. Còn không thì sẽ mãi loanh quanh.

Tài liệu tham khảo:

Các nhóm Facebook hay

Trong quá trình làm dự án Quảcầu.com, mình có sưu tầm được một số nhóm Facebook, xin chia sẻ cho các bạn. Tiêu chí lựa chọn vào danh sách này là các nhóm có nội dung tốt, không có quảng cáo, thành viên có hiểu biết sâu, và các bài đăng có nhiều thông tin hữu ích cho người mới vào. Nhiều nhóm ở đây do một cá nhân hoặc đơn vị có uy tín trong ngành xây dựng, dẫn dắt, nhưng nó vẫn là một sân chơi chung cho tất cả mọi người, tránh tình trạng tìm mỏi mắt mà chỉ thấy group bán hàng

Sự phân loại này là tạm thời. Nếu ai thấy gì cần bổ sung xin đóng góp.

Danh mục

  • Học thuật
    • Triết học
    • Xã hội nhân văn
    • Lịch sử, văn hóa
    • Các chuyên ngành khác
  • Nghệ thuật, văn hóa
  • Tâm lý học
  • Phật giáo
  • Công tác xã hội, doanh nghiệp xã hội
  • Sống xanh, nông nghiệp tự nhiên
  • Dịch, ngôn ngữ, học tiếng Anh
  • Tình nguyện, phi lợi nhuận
  • Cộng đồng người Việt của các cộng đồng khác
  • Phim ảnh, biên kịch
  • Đọc sách, viết lách
    • Có thể loại cụ thể
    • Thiên về sách lãnh đạo, làm giàu, trích dẫn, làm người, hạnh phúc, lãng mạn
    • Nỗi buồn, nỗi nhớ, tản mạn, thính ngọt, cảm xúc ngắn hạn
      • Các group viết lách
      • Chụp hình
  • Sách thiếu nhi, đồ chơi giáo dục
  • Thời trang
  • Khởi nghiệp, marketing 
  • Không biết để vào đâu
  • Danh mục các danh mục khác

Các danh mục khác

Group Lớn FB Cho Người XNK – David Hoang

Các phần mềm hữu ích

Đây là danh sách những phần mềm mà tôi không thể sống thiếu được. Chúng là mạng sống là danh dự là niềm kiêu hãnh là tình yêu là nỗi nhớ là hòa bình là chiến tranh là nụ cười là nước mắt của tôi. Đa số thì đều có trên Mac, nhưng có một số phần mềm chỉ chạy trên Windows được thôi. Nếu phải lựa ra duy nhất một phần mềm để giới thiệu, tôi đề cử OneNote

Bạn có thể dùng PhraseExpress để thay cho AutoHotkey và CopyQ, nếu bạn chỉ muốn học một chương trình thôi. Nhưng chắc chắn không thể nào mạnh như cả hai được. Ưu điểm là nó có thể đồng bộ trên Android được.

Mẹo: Tôi dùng Nativefier để biến Google Keep và Gmail thành các chương trình riêng trên máy, rồi sau đó dùng AutoHotKey để gọi chúng lên

Firefox

Tôi thích dùng Firefox hơn Chrome vì nó có 2 ưu điểm:

  • App Android của nó có hỗ trợ addon
  • Có thể gửi tab từ máy tính sang điện thoại và ngược lại (không phải là đồng bộ lịch sử duyệt web, mà là gửi một tab cụ thể do mình chọn)

Đây là các addon tôi xài:

AutoHotKey

Userscripts

Cool projects & movements

Android

  • Drupe: caller
  • SwiftKey Keyboard: swipe keyboard with clipboard manager
  • MessagEase: swipe keyboard which is truly designed for touchscreen
  • Tasker: automate tasks. I have
  • Sleep as Android: alarm clock and sleep cycle tracker that wakes you gently in the optimal moment for pleasant mornings
  • Night Owl: screen dimmer at night. There are many apps like this, but it seems that only this one has widget
  • ManicTime: sync with ManicTime on Windows
  • App Usage: app/device usage management, with heatmap
  • Messenger Lite: make Facebook distraction-free
  • Xposed edge: Clipboard manager, floating widget

Các bài viết khác trong blog

Đây là một số bài viết để đạt được những mục tiêu đó: