Bạn Đoàn Phương Thảo gửi: Chuyện Tiểu Cúc

Thỉnh theo lời đề nghị hết sức chân thành, tôi quyết định góp một lời bình về “Chuyện Tiểu Cúc” cho những người yêu thơ dù không mấy sẵn sàng. Lý do thì đã rõ, thứ nhất là tôi còn mơ hồ về bài thơ ấy, thứ hai là tôi không phải dân chuyên. Mà dù không phải người trong ngành, tôi cũng hiểu được một bài thơ hay luôn có vẻ đẹp, ẩn chứa thông điệp nào đó. Nhiệm vụ của người bình thơ là phải làm rõ nó ra, đẩy cái ý hay, cái đẹp ấy lên cho mọi người cùng thưởng thức, thậm chí lôi ra cái vẻ riêng mà không phải độc giả nào cũng thấy được, dù cho cái đẹp là một khái niệm trừu tượng và luôn biết cách làm bất lực ngôn từ. Giống như dù Đạo không thể diễn giải ra nhưng ta vẫn cần dùng lời để nói về Đạo là vậy. Suy đi tính lại, đứa hay đọc chùa như tôi nghĩ mình nên có chút trách nhiệm với bài thơ và với tác giả.

Bài thơ mở đầu bằng tiếng gọi thân thương, tiếng gọi một cô gái trong hình hài bông cúc nhỏ bé:

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.

“Lá đổ vàng” và “gió heo may” là tiếng nói riêng của mùa thu, là cách thức mùa thu giao tiếp với con người và giao thoa với cảm xúc. Nó đứng riêng, tách mình với tất cả các thời điểm khác trong năm và mang cái hồn riêng biệt động lòng tác giả. Ta đã quen với nỗi niềm vu vơ, lành lạnh, man mác của “heo may” xuất hiện xuyên suốt trong tập “Dấu vết thiên di”. Thu đến với lá vàng và gió se lạnh, hiển nhiên như nó vẫn là, từ năm này qua năm khác. Chính vì nhận ra những dấu hiệu của mùa thu ấy không hề tình cờ, thật bình thường và hiển nhiên quá, nên bỗng dưng tác giả thấy “rất lạ” vì lâu nay không để ý đến cách mà mọi sự vận động rất đỗi tự nhiên.

Hoa cúc từ lâu đã trở thành một biểu tượng cho mùa thu, điều này chẳng ai bàn cãi. Nhưng tiếng gọi Tiểu Cúc ngay từ câu thơ đầu tiên khiến ta dấy lên mối nghi ngờ. Là hình ảnh Tiểu Cúc đã gợi lên cả một mùa thu sống động như thật hay thu về nhắc nhớ đến bóng dáng thân thuộc của Tiểu Cúc? Tôi đồ rằng câu trả lời nằm gọn trong trong ý thứ nhất, vì chúng ta hãy cùng nhìn xem hình ảnh Tiểu Cúc nối liền, “dây mơ rễ má” và rung động mạnh mẽ đến thế giới tâm tưởng như thế nào:

Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Tất cả những hình ảnh gợi ra trong đoạn này là từng phần nhỏ của cả một bức tranh thu rộng lớn chứ không hề rời rạc. Có điều bức tranh này khiến ta có cảm giác cô đơn, trật nhịp trong cái bao la rộng ngợp, mênh mang xa mãi. Nào là “heo may”, “trầm tư”, “buồn” rồi đến “bơ vơ”, “bão”, “lang thang”, “lạc nhịp” với mức độ tăng tiến. Tôi đã mường tượng ra một cánh đồng rộng lớn trải dài ngút mắt bên cạnh con sông trước khi bão về. Bầu trời xám lại mù mịt trong gió. Những gợn sóng xô nhau vỗ nước văng ra thành từng giọt như bay về trời để làm mưa. Hình ảnh dòng sông cũng là một hình ảnh quen thuộc trong thơ Nguyễn Băng Ngọc, vừa là dòng sông của hiện tại, dòng sông Hồng chảy nặng phù sa nơi tác giả được nuôi dưỡng và trưởng thành “Cây cơm nguội vàng trút lá đầu đông/Và những buổi chiều nắng tắt trên sông”, vừa là dòng sông hồi ức “Một khúc sông trôi chở miên man những suy tư thời thiếu nữ”, “Người hoạ sĩ bước ra từ giấc mơ/Đi qua sông, đi lạc miền hoài niệm”, vừa là dòng tâm tưởng “Gửi cho anh dìu dịu màu lá mới/Màu dòng sông bình yên – như màu trái tim biết đợi”. Có những khi dòng sông bám lấy cô gái như một đứa trẻ đáng yêu “Có dòng sông màu hồng chảy miết/ Quanh cổ chân bé nhỏ đung đưa”. Có những khi dòng sông như dòng nước mắt chảy cuốn xuôi nỗi buồn “Và chuyện dòng sông màu đỏ…/…bốn mùa say…/Chảy quanh co hờn tủi con phố ngắn/Dường như Mặt Trời khóc ai bên chiều lặng/Nước mắt rơi, loang lổ trải sông dài…”. Dòng sông biến hóa khôn lường là thế, trở về trong “Chuyện Tiểu Cúc” không còn dáng vẻ hiền hòa, không một giọt nắng đậu lấp lánh áng sông trôi. Dòng sông đang trở mình, run lên như thế giới nội tâm đầy xáo động. Ẩn hiện trong bức tranh thiên nhiên tâm tưởng ấy lẻ loi hình ảnh một “lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu”. Con người đó chẳng có tên riêng dù đã bước vào cuộc hành trình từ lâu. Ôi cái sự tự do, lãng du nhưng đơn độc và nhỏ bé. Đó là cảm giác mà Tiểu Cúc mang đến cho tác giả, thứ cảm giác định hình luôn khung cảnh xung quanh. Giống như nỗi buồn hay gắn liền với khung cảnh tối, lạnh. Nghĩ về Tiểu Cúc, tác giả liền tưởng tượng ra cả một thế giới ôm trọn lấy cô. Tiểu Cúc tự tại và không lo nghĩ đến cái nhìn từ bên ngoài. Thế nhưng có đôi khi cô cũng quay đầu lại, để thấy rằng cuộc đời vẫn trôi như thế dù cô có chú ý đến hay không, đời vẫn thật thà “hồn nhiên tấu nhạc” dẫu trong lòng cô là giông bão. Chợt nhận ra điều ấy, nỗi buồn lo bỗng chốc trở nên vô lý và tan đi.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say - nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.
Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Có người cho rằng câu hỏi “Tiểu Cúc của ta đâu” là ám chỉ Tiểu Cúc đang lạc lối trong dòng suy tư ngổn ngang của chính mình. Tôi không nghĩ thế vì đơn giản Tiểu Cúc không hề đi lạc, cô ấy biết cách đi đến nơi mình muốn đến. Câu hỏi ngỏ là cách gọi với một cô gái đang không ở gần bên “anh”, ý tứ rằng “em ơi hãy lại đây nghe anh nói”. Em đừng để bị cám dỗ bởi vẻ đẹp nơi ấy vì đối với anh, nó xa xôi và có vẻ vô thực, vô dụng: “mùa thu say nói nhảm”, “vầng trăng khóc trên trời”. Nhưng Tiểu Cúc có lý lẽ của riêng mình, cô để cho cảm xúc “lên ngôi” và lấn át giọng nói anh. Thế giới của cô có gì anh nào đâu biết, “đàn chim sẻ”, “đồi mộng mị”, ngay đến ngọn cỏ, lá cây cũng là một phần trong đó. Thế giới không có thực nhưng mang đến sức sống thực, là nơi cư ngụ, là nơi cô tạm trốn đi những toan tính đời thường, thả lỏng và bình yên. “Tôi-đã nhiều khi-thấy bóng mình nằm yên trên một ngọn đồi, dưới một bóng cây tán rộng. Một ngọn đồi xanh xao mềm mại, rưng rưng tiếng chim qua các ngọn cây. Còn tôi, tôi nằm đó xuôi tay thanh thản.”, “Ngọn đồi nhỏ đó, như niềm an ủi nỗi lòng, gợi nhắc tôi nghỉ ngơi và an thái. Muôn nẻo đường tôi đi có một chốn dừng chân. Nơi mà chỉ cần nằm xuống và nhắm mắt lại, ngọn đồi ấy sẽ ôm trùm tôi rồi biến vào tận cùng hư ảo.”. Vậy nhưng với cái nhìn vật lý từ bên ngoài, anh tưởng cô như người say, bị vẻ đẹp ảo mộng kia mê hoặc và cứ chìm vào đó mãi. Anh liệu có biết đi tìm em không? Vì hình như anh yêu em mất rồi. Anh chẳng biết những điều anh cho là phù du hoá ra lại rất có ý nghĩa với em. Anh chẳng thể hiểu được, chẳng thể nắm bắt được em. Anh không thấy những gì em nhìn thấy. Mà thật ra chính Tiểu Cúc cũng đang trông mong một người có thể tìm đến khoảng không bí mật của mình. Cô chờ đợi “người trăm năm” trong thinh lặng, chỉ viết vội một “chữ Tình” dẫn lối, buộc người yêu thương cô tự kiếm tìm.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Tiếng gọi Tiểu Cúc da diết, đong đầy lo lắng và yêu thương. Tác giả muốn Tiểu Cúc sống là chính mình, chẳng tình yêu nào lớn lao hơn thế nữa. Ngay cả khi em tồn tại nơi “mùa hạ” bản thân không thuộc về, em hãy cứ “rong chơi” vô ưu vô tư. Khi đêm thu đến, hãy trở về với khoảng lặng của riêng em, để nghỉ ngơi và thanh thản, để hồi sinh nguồn năng lượng.

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ - hóa mộng giữa sương ngời…
....
Tiểu Cúc à...
...Tiểu Cúc của ai ơi?

Tôi đã ngồi ngẫm nghĩ câu này mãi: “Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối”. “Lời nói dối” ở đây là gì? Liệu có phải vì em vừa muốn anh đến, vừa không chào đón, nửa kín nửa hở mời gọi rồi cuối cùng lại lựa chọn “hoá mộng” nên tưởng như em đang lừa dối anh? Hay là em đang lừa dối chính bản thân mình khi muốn vùi mãi trong mộng tưởng? Chữ “mỏng” ở đây đã làm rất tốt công việc của nó khi ranh giới giữa hư và thực, giữa thật thà và lừa dối rất mong manh. Và dù mâu thuẫn là thế hoặc chính vì mâu thuẫn là thế, Tiểu Cúc lựa chọn miền hư ảo đầy ánh sáng “hoá mộng giữa sương ngời”. Khoảnh khắc ấy cô trở nên nhẹ bẫng, chẳng còn lưu luyến điều gì rồi tan đi trong rực sáng thuần khiết. Ta tưởng như có đức Phật, có một ông chúa vừa xuất hiện, Tiểu Cúc thoát ra khỏi vòng luân hồi, tan biến mãi vào hư không, chẳng còn buồn đau hay hạnh phúc, để người ở lại chỉ biết ngước mắt trông theo “Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ai ơi”. Những dấu chấm lửng lơ là những tiếc nuối cuối cùng, những nghẹn ngào, những nhớ mong chưa thành hình dội đến, vang vọng trong không gian. Tiểu Cúc cuối cùng chẳng thuộc về ai, ngay cả bản thân cô ấy.

Có đôi điều thế này. Người thầy mà tôi vô cùng ngưỡng mộ – thầy Chu Văn Sơn đã từng nhận định: “Mỗi tác phẩm sống trong đời như một sinh mệnh riêng, tự lập. Có một thân phận riêng, một giá trị riêng, tự thân. Đọc văn, căn cứ tin cậy nhất, trước sau, vẫn là văn bản tác phẩm. Đó là một nguyên tắc. Và nhiều khi không biết gì về tác giả, vẫn có thể cảm nhận được tác phẩm. Nhưng hiểu và hiểu thấu đáo là hai cấp độ. Không am tường tác giả thì khó mà thấu đáo tác phẩm.” Hiểu được vậy, mong tác giả hãy thứ lỗi khi có một người vô duyên tự dưng đến xâm phạm vào suy tư cá nhân, để rồi đi vòng quanh, cầm lên đặt xuống mà phân tích, mà bóc tách và lột trần thế giới cảm xúc riêng của Tiểu Cúc, rồi thì ba hoa chích chòe, nói lời mông muội.

Và để đáp lại tâm tình người ở lại ngày ấy, gửi tặng anh bài hát này, như một đoạn kết buồn, hoặc như một “dấu vết thiên di”: Đông kiếm em-Thái Vũ.

Tiểu Cúc sẽ đối xử thế nào với người trăm năm?

Nhân có nhiều bạn gửi phản hồi rất thích bài Chuyện Tiểu Cúc, mình sẽ phát triển thêm một số vấn đề đằng sau hai ý này:

Tiểu Cúc

Nếu Tiểu Cúc có cảm xúc với một ai đó, cô sẽ:

  • Đùa cợt với tình cảm của anh
  • Gạt phắt tất cả những gì trái ý mình
  • Xem dối trá là một sự hiển nhiên
  • Luôn khẳng định chỉ có cảm xúc là chân thực nhất
  • Vẽ ra trong đầu hình ảnh xấu xí về anh, luôn khẳng định với mọi người là cô không hề dính líu đến anh, và anh rất phiền
  • Bắt anh phải chứng kiến sự phản bội của mình
  • Nâng tầm các quan điểm của mình thành triết lý
  • Đủ khả năng để khiến những quan điểm đó nghe rất xuôi tai
  • Thà chết chứ không bao giờ nói là anh đúng, dù trong thâm tâm thừa biết anh nói trúng tim cô
  • Thà chết chứ không bao giờ nói là yêu anh, dù trong thâm tâm thừa biết không yêu anh thì cô không thể nào yêu được ai khác
  • Chỉ dừng lại những điều này khi người trăm năm đã thuyết phục được mình

Có làm được hết những điều đó, thì mới là đi trọn vẹn cái tinh thần “chữ Tình ai viết vội” và “mỏng như lời nói dối”. Ai không dám lựa chọn những điều này, người đó không phải là Tiểu Cúc.

Bài chi tiết: Khi đạo sĩ gặp rối loạn tâm lý →

Người trăm năm

Để xứng đáng trở thành người trăm năm của Tiểu Cúc, anh phải:

  • Chấp nhận bị nói là làm phiền, mặc dù đó thật ra là âm thầm đi bên cạnh
  • Chấp nhận bị cô vu khống, dù đó thật ra là bao dung
  • Chấp nhận bị xem là dại gái, mặc dù thật ra anh biết chỉ tốn vài năm để hoàn thành dự án chinh phục cô
  • Không thỏa hiệp với trò chơi mèo vờn chuột của cô, và chấp nhận bị hiểu lầm là có cái tôi cao
  • Không thỏa hiệp với những thứ ngắn hạn, hời hợt, nửa vời
  • Cảm thấy những phản bội của cô là hiển nhiên, không khó để đoán trước, và cũng không liên quan tới mình
  • Không cảm thấy áy náy khi làm phiền cô, vì đó là điều cô yêu cầu anh làm
  • Có một nền tảng kiến thức rộng lớn để luôn có thể đảo ngược tình thế khi cô bày trò
  • Đủ bản lĩnh để khẳng định rằng chẳng có gì có thể khiến anh chùn bước

Có làm được hết những điều đó, thì mới là đi trọn vẹn cái tinh thần “phớt lờ sự phớt lờ của Tiểu Cúc”. Ai không dám lựa chọn những điều này, người đó không phải là người trăm năm của Tiểu Cúc.

Bài chi tiết: Rắc rối của từ bi →

Những người xung quanh

Nếu những người xung quanh thực sự mong mỏi Tiểu Cúc được tốt lên, yêu quý và muốn giúp hai người, họ cần:

  • Hiểu rằng dù tận mắt nhìn thấy sự thật cô cũng sẽ tìm ra được lý do để gạt đi
  • Hiểu rằng thoạt nhìn anh trông rất mâu thuẫn, và cô thì rất đáng tin. Nhưng chỉ cần tìm hiểu thêm một chút sẽ thấy điều anh làm là rất đáng tin còn cô thì rất mâu thuẫn
  • Hiểu rằng những khó chịu cô cảm thấy ở anh đều là do mối quan hệ này nó đặc thù như vậy. Chứ nếu làm được khác thì anh đã làm khác rồi
  • Hiểu rằng do chính những lựa chọn của mỗi người mà họ mới có thể trở thành một nửa của nhau
  • Hiểu rằng sự cao ngạo mà hai bên dành cho nhau thực chất là đặt mình vào vị trí của người kia
  • Giữ thái độ hoài nghi với những gì cô nói. Không ngại tìm hiểu sự thật đằng sau những lời cô kể. Không ngại gặng hỏi khi cô tỏ ra khó chịu. Không chấp nhận thỏa hiệp khi cô không đưa ra được lý do hợp lý. Đặt câu hỏi Socrat
  • Làm hình mẫu tốt để cô noi theo
  • Thấy rằng tham gia câu chuyện này là cơ hội để học hỏi được rất nhiều điều
  • Hiểu rằng bản chất của cái tôi là sự chú ý. Xem: What is the self if not that which pays attention? | Aeon Essays

Bài chi tiết: Con mắt lạnh như băng →

Trăm năm khép lại

Em xòe bàn tay như năm cánh hoa nhỏ
Con bướm vàng vẫy cánh khẽ bay xa…
Gió cứ kể hoài một câu truyện đã qua
Thuở trăm năm có khi nào trở lại…
Sóng giận điều gì mà cứ xô bờ mãi?
Cung đàn xưa đã đứt phím tơ hồng.
Con nhện giăng tơ…
…con xít lội sông…
Còn đâu nữa má hồng thời con gái?
Nước mắt chảy xuôi, xin đừng đọng lại…
Ngậm ngùi chi trên môi nhạt màu son?
Điều mặn chát muôn năm nữa vẫn còn
Xin trăm năm thêm một lần nhung lụa…

Em xòe bàn tay đợi mãi trong mưa
Trời mùa này hay nắng mưa bất chợt
Nỗi niềm bể dâu nào có ai biết trước
Thoáng chớp mi, con sáo đã sổ lồng…

Bươm bướm vàng theo gió lạc ra sông
Bay chấp chới…
rồi vỡ òa theo sóng…

Người con gái úp mặt khóc mây trôi
Con nhện giăng tơ…
…con sáo sổ lồng…
Mùa khép trọn giấc mộng thuở trăm năm…

Nhân một đêm trăng sáng vô ngần

Lập đông, cô gái ta không biết ngồi se từng sợi gió mỏng. Từng sợi mỏng như tơ, vấn vít quanh co như thể ngụy biện cho lòng người rất đỗi mơ hồ. Cây khô hàng hàng lá đổ, làm rối tung mạch bi hoan trần thế. Chẳng còn biết đâu là nỗi niềm giản phác chân phương, chẳng còn biết đâu là khối tâm tình chân thật. Cô gái – người mà ta không biết- giữa đêm đông ngồi se từng sợi tơ mộng hồ ảo, phiêu bồng. Trùng trùng ngộ tưởng ấy dẫn về bao nhiêu cuồng hận cõi thế. Ta muốn dìu em về trên cõi nhân gian, cúi đầu xin em buông dòng lệ. Để cuộc trầm luân dìu dặt trong khúc hát dạ sầu. Đêm mỏng như tờ, cả thiên hà bày cuộc thiêng liêng trong tịnh lặng. Những mùa tới tới lui lui, cát bụi nhạt nhòa, hết thảy đều tụ ngộ về đây, làm chứng cho một đêm trăng sáng vô ngần.

Thênh thang trong cõi cùng tận, chùng chình giữa buổi hoang mang, em ngồi đối diện nhân gian, đung đưa nhịp phách luân hồi. Trăng một vầng tỏ biệt thinh không, an nhiên như thể giọt lệ sáng chảy từ trong mắt ngọc. Buồn vui kết nụ từ tâm. Ta cúi xin em thư thả khóc cười, để giữa trận bày dâu bể vẫn còn đọng lại một ánh trăng hoang, một vầng giản dị.

Giữa cuộc hoan trầm, đăng quang lệ nguyệt. Em ném vầng trăng xuống sông, mà không ngờ một dòng thong thả sáng trắng nhòa hiện. Như ta gieo một chữ tình vào nhân gian rồi chợt hay, chính nhân gian chìm nổi trong ánh tình hư ảo.

Đêm nay, nhân một đêm trăng sáng vô ngần, ta xin dìu em về giữa cuộc thăng trầm hồ ảo. Để được thấy em dẫu khi tròn khi khuyết vẫn giữ được trong lòng một vầng sáng vô ưu, giản phác- đến không lời.

Ru em ngủ

À ơi, à ơi! Tôi ru em ngủ
Yên nào nắng chớ lay tỉnh giấc thu
Yên nào gió, chớ lay kỷ niệm cũ
Đời thôi nhé!
Xin cứ giữ mịt mù.

Khẽ nhìn xem, xem em tôi ngủ
Mây xòe bóng cho giấc mơ đến trú
Lá ấp ôm cho môi em khẽ nụ
Có phải bình yên trốn ở giấc ngủ em tôi?

Ơi em tôi,
ơi mùa thu buồn gầy
Ngủ đi em cho cây già buông lá
Cho muôn nắng vàng đến đây khỏi lạ
À ơi, ơi à ơi! Em tôi…

Sương giăng sương giăng, tóc tơ em mềm
Khép mi dài ấp lấy trời đêm
Em ngủ rồi ngàn thu ơi ở lại
Vạn biển sâu hóa giọt lệ sầu-êm.

Đây là một bài thơ trong tập thơ Dấu vết thiên di. Tác giả là bạn Nguyễn Băng Ngọc. Bạn có thể mua sách trên Tiki, ghé thăm fanpage Clouds will tell, hoặc đọc thêm các bài thơ khác của Ngọc.

Nơi cuối trời

Nơi cuối trời nằm ngay trong tầm mắt
Tuy xa xôi nhưng muốn đến là được
Nhớ đem theo bia rượu hay đồ nhắm
Ra đó ngồi tha hồ ngắm nhân gian

Tại nơi ấy quá khứ gặp tương lai
Những hồi tưởng ùa về trong tiềm thức
Bốn mùa, buồn vui, tuổi thơ, chiếc lá
Ta gặp lại tất cả ở một nơi.

Khi những ký ức phai mờ đi, ta sẽ có cảm giác như nó đang trôi về nơi vô tận. Nhưng bạn có biết, thật ra cái gọi là vô tận, là vĩnh viễn ấy lại nằm ở ngay nơi bạn đứng? Ta đâu phải mất công truy tìm gì nữa, khi mà những thứ ta cần tìm đang nằm ngay dưới chân ta? Điều kiện duy nhất để đến được nơi ấy, hiển nhiên, là ta muốn ra đến đấy.

Ý của tôi là, chỉ cần ta thay đổi được góc nhìn bản thân, thì mọi chuyện sẽ tự nó giải quyết. Nếu ta đang sợ một cái gì đó, thì một góc nhìn mới sẽ làm ta bật ngửa ra tự hỏi: “ủa, mắc gì mình phải sợ cái này?” Thật sự rất thú vị khi thấy những nỗi sợ của bản thân đột ngột biến mất.

Nếu như nỗi sợ vẫn còn quá lớn, hãy nhìn vào trong gương, ta sẽ thấy một người luôn dõi theo từng bước chân ta. Họ là quá khứ của ta, là tương lai của ta, là đứa trẻ trong ta, là người thầy ta tôn trọng tuyệt đối. Họ sẽ luôn ở bên cạnh ta bất kể điều gì, nhưng họ chỉ có thể đứng nhìn ta từ xa. Họ sẽ rất thất vọng nếu như ta không tự mình bước ra khỏi những nỗi sợ vô lý. Và ta không hề muốn họ thất vọng chút nào.

Nhận ra được điều đơn giản ấy, thì lòng ta sẽ như mặt hồ phẳng lặng không gợn một chút sóng nhiễu, như bầu trời trong xanh không gợn một chút mây che. Ánh nhìn của ta sẽ trở lại bình thản, và ta sẽ có trong tay một thanh gươm có thể cắt đứt mọi sự sợ hãi.

Đó là vài suy nghĩ của tôi khi đọc xong tập thơ Dấu vết thiên di. Không liên quan gì đến thiên di, cũng chẳng liên quan gì tới dấu vết. Nhưng hy vọng nó đã đạt đúng tiêu chí của tác giả: mở ra một thế giới suy tưởng riêng của mình.

Chuyện Tiểu Cúc

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say - nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.
Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

***

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ - hóa mộng giữa sương ngời…
....
Tiểu Cúc à...
...Tiểu Cúc của ai ơi?

Đây là một bài thơ trong tập thơ Dấu vết thiên di. Tác giả là bạn Nguyễn Băng Ngọc. Bạn có thể mua sách hoặc ghé thăm fanpage Clouds will tell của bạn ấy. Mình thấy bài này hay nên mình muốn phân tích nó.

Mình có đưa bài này cho một số người bạn đọc, và họ nói rằng bài thơ này không gợi được cảm xúc gì cả. Nó giống như tác giả đang tham lam cho thật nhiều hình ảnh vào nhưng lại thiếu sự liên kết, làm cho mạch cảm xúc bị vỡ vụn, rời rạc. Nhưng theo quan sát của tôi, bài thơ này thể hiện rất rõ lối tư duy của tác giả, và nếu ai có thể hiểu được sẽ thấy nó vô cùng trật tự và biến hóa.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Khổ đầu bài thơ miêu tả con người Tiểu Cúc. Mỗi một câu là một chủ đề riêng biệt: mùa thu, lá vàng, heo may, con dế, dòng sông, lão lang thang. Nhưng chúng liên quan gì đến nhau? Và chúng liên quan gì đến Tiểu Cúc? Thật ra các chủ đề đó đều là các ký ức riêng biệt trong cuộc đời Tiểu Cúc, và chúng sẽ được kích hoạt (activate :v) khi có Tiểu Cúc cảm xúc. Nhưng vì chúng ùa đến quá nhanh, mỗi ký ức chỉ được nói rất gọn trong một câu trước khi một ký ức khác chen vào, nên chỉ có những ai có chung cảm xúc và ký ức với Tiểu Cúc mới thấy, còn không thì chỉ thấy chúng rời rạc, lạc lõng.

Con người Tiểu Cúc là như vậy, chứ không phải là dùng nhiều hình ảnh. Những ai có ý thức cao về bản thân và thích triết lý thường hay đặt câu hỏi: tôi là ai? Ở khổ thơ này, Tiểu Cúc nói rằng: tôi là một sự hòa quyện của ký ức. Nói rằng có “tôi” thì đúng là có đấy, nhưng để mà hiểu được tôi thì bạn phải cùng tôi lần mò. Tôi không muốn làm khó bạn, nhưng tôi cũng chẳng có một ý niệm cố định hay một quan điểm triết học nào, mà chỉ có rất nhiều góc nhìn đan xen nhau. Muốn hiểu về tôi chỉ có cách là có được nhiều góc nhìn đan xen cùng lúc như tôi vậy.

Cũng chính vì như vậy, nên khi gặp vấn đề, họ sẽ bị quá tải bởi suy nghĩ của mình. Họ có thể xử lý từng vấn đề đơn lẻ rất tốt, nhưng khi phải xử lý chúng cùng lúc thì dễ bị ngộp. Có quá nhiều góc nhìn cần xử lý, mà bộ não chỉ có thể làm từng góc nhìn một. Điều đó làm ta có cảm giác họ vừa mong manh vừa mạnh mẽ.

Chính vì mong manh như vậy, Tiểu Cúc đã bị lạc.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say - nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.

Những thứ kỳ lạ mùa thu mang đến chỉ là những lời nói nhảm. Đàn se sẻ, như con dế, như mọi kỷ niệm khác, đều chỉ là những thứ phù phiếm. Tác giả như muốn nói: Em ơi, xin hãy nghe tôi. Đừng chạy theo những cảm xúc phù du nữa.

Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Người trăm năm phải tự đi tìm Tiểu Cúc, chứ Tiểu Cúc không tìm người trăm năm đâu. Đây không chỉ đơn giản là tâm lý muốn được làm cao, muốn được chinh phục của con gái, mà ở đây là sự thờ ơ với người mình tin tưởng và muốn gắn bó nhất. Họ muốn thì họ tự đi tìm, còn Tiểu Cúc thì sẽ mặc kệ họ. Phải là người có thể mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm.

Vậy từ giờ cho đến lúc đó, Tiểu Cúc cần gì?

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Tác giả muốn nói: dù em có thế nào, thì tôi vẫn yêu em. Ngày mùa hạ, em rong chơi không màng tới tôi thì tôi vui cho em. Đêm mùa thu, khi em mệt mỏi rồi thì xin hãy quay về cho tôi che chở.

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ - hóa mộng giữa sương ngời…
....

Tuy có ý thức được là mình cần phải sống tốt hơn, nhưng đóa hoa ấy lựa chọn điều ngược lại. Mù quáng thì sẽ đau khổ, nhưng Tiểu Cúc sẽ chấp nhận cái giá đó để được thêm một lần tự huyễn hoặc chính bản thân mình. Tiểu Cúc lựa chọn làm mình trở thành huyền ảo, nửa tỉnh nửa mê, làm cho mọi thứ đối với mình trở nên mơ hồ, hư hư thực thực. Nghĩa là nhập tâm vào vai diễn của mình. Tiểu Cúc muốn được một lần sống giữa những lời nói dối.

Tại sao điều này lại quan trọng đến như vậy? Tôi không chắc, nhưng có thể là để có sự trải nghiệm. Trải nghiệm sự mơ hồ, trải nghiệm sự lừa dối. Đây là thứ không ai dám làm, nhưng nếu không dám làm, không dám biết, thì làm sao có thể hiểu được về cuộc sống?  Thế nên, tuy điều này có thể đi ngược quan điểm chánh kiến của Phật, nhưng với Tiểu Cúc, đây chính là con đường để đi tới Sự Thật.

Tiểu Cúc à... 
...Tiểu Cúc của ai ơi?

Quay trở lại chuyện Tiểu Cúc là một sự hòa quyện của ký ức. Những ký ức tạo nên con người Tiểu Cúc giờ đã tan vào trong sự mơ hồ, mộng ảo rồi. Em tan đi không một lời từ biệt. Tất cả giờ chỉ còn là sự luyến tiếc của tác giả: em không còn là của tôi nữa rồi. Nhưng dù trong đau khổ cùng cực như vậy, tác giả vẫn nghĩ về em, lo lắng cho em hơn là cho chính mình: em đã có được hạnh phúc cho riêng mình chưa?

PS 1: Cứ tưởng viết ra không có ma nào chú ý, vậy mà không ngờ chỉ nội trong một ngày lại có cả một bài review cho bài review này. Bài của bạn Nguyễn Trần Anh: Chuyện Tiểu Cúc | Một lời đáp. Thật sự cảm động. Cảm ơn em đã nhiều chuyện với tôi, với tác giả bài thơ, và với Tiểu Cúc.

PS 2: Do có thêm nhiều người nữa thích bài cảm nhận này, đặc biệt là dòng “Ai mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm”, mình quyết định mở rộng ý này ra thêm. Mời các bạn đọc: Tiểu Cúc sẽ đối xử thế nào với người trăm năm?