1fishing_by_sandara-d4pzdgv

Lời mời phản biện và hợp tác nghiên cứu

Từ những ngày đầu xây dựng, Quả Cầu đã xác định mình sẽ làm một công việc bất khả: đọc và kết nối rất nhiều lĩnh vực lại với nhau. Hiện tại Quả Cầu dựa trên ít nhất là 6 lĩnh vực và 25 ngành nhỏ khác nhau. Tuy Quả Cầu cố gắng dựa trên một nền tảng khoa học và triết học để nói, nhưng thẳng thắn mà nói nhiều ý tưởng trong đây vẫn chỉ là giả thiết, chứ chưa được kiểm tra lại.

Nhưng việc tìm bằng chứng cho mọi giả thiết của mình là quá sức. Chính vì như vậy, Quả Cầu mong muốn được lắng nghe phản biện của các bạn về những bài viết trên web. Hoặc nếu không có gì phản biện, thì dưới đây là những chủ đề mà Quả Cầu thấy là cần phải được bổ sung để xây dựng một cơ sở lý thuyết hoàn chỉnh. Mời bạn cùng tìm hiểu nếu có hứng thú.

Triết học & ngôn ngữ học

  • Nhị nguyên luận và sự không ổn định về nghĩa trong quá trình sử dụng logic
  • Mối quan hệ giữa bản ngã, ngôn ngữ và sự chú ý
  • Mối quan hệ giữa ngữ dụng học và tâm lý học nhận thức
  • Tại sao một cách nói không có ý xấu lại có thể bị diễn giải như vậy?
  • Ứng dụng trong Đạo giáo

Tâm lý học

Sự bất lực học được

  • Tỉ lệ người có sự bất lực học được trong dân số
  • Mối quan hệ giữa cáu gắt và bất lực
  • Cách thay đổi niềm tin của một người như vậy

Các vấn đề về niềm tin

  • Sự hình thành và vận động của niềm tin
  • Các niềm tin thường gặp của một người chịu nhiều tổn thương
  • Các niềm tin thường gặp của một người luôn nghĩ cho người khác
  • Sự tương tác khi hai người có xung đột niềm tin với nhau
  • Các niềm tin sai trong Phật giáo

Nhân quyền, pháp luật, đạo đức học

  • Nếu như các quyền căn bản là kết quả từ sự lý tính của con người, vậy chúng có mất đi khi con người đang không có lý tính?
  • Mục đích có thể bao biện cho phương tiện? Liệu có được làm một cái sai vì nó quan trọng hơn?
  • Cái đẹp và cái sai, cái đẹp và cái xấu

Mỹ học, lý thuyết văn học

  • Thống kê các tác phẩm nói về sự bất lực
  • So sánh tâm lý giữa các tác giả có và không có sự bất lực
  • Sự tiếp nhận của độc giả có và không có sự bất lực khi đọc các tác phẩm nói về sự bất lực
  • Văn học tục: khi hai cái đẹp mâu thuẫn lẫn nhau

Chủ nghĩa tiêu thụ và giải trí

  • Vai trò của tiêu thụ và giải trí trong đời sống con người
  • Suy nghĩ của những người làm trong những ngành này

Vật lý

Để biết những lĩnh vực được sử dụng, mời đọc CV của tôi.

The blind leading the blind

Hiện tượng biến đổi nghĩa và đồng âm khác nghĩa trong việc hình thành niềm tin

Bài này còn đang viết dở

Trong tiếng Anh có một câu thành ngữ “The blind leading the blind“, nghĩa là gì chắc bạn cũng không khó đoán. Hóa ra, câu thành ngữ này được dùng khá nhiều tromg các nền văn hoá khác nhau. Nó có ở trong cả kinh Phật lẫn kinh Thánh, và đi vào cả hội họa:

  • Ví như này, Bharadvaja, một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy; cũng vậy, này Bharadvaja, Ta nghĩ rằng, lời nói của các Bà-la-môn cũng giống như chuỗi người mù: người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.  (Kinh Canki)
  • Ngài đáp rằng: Cây nào mà Cha ta trên trời không trồng, thì phải nhổ đi. Hãy để vậy: đó là những kẻ mù làm người dẫn đưa; nếu kẻ mù dẫn đưa kẻ mù, thì cả hai sẽ cùng té xuống hố. (Matthew 15)
The blind leading the blind
Tranh của Pieter Bruegel the Elder (1568), họa sĩ thời Khai Minh

Câu chuyện thầy bói xem voi (vốn là một câu chuyện của đạo Phật) cũng tương tự như vậy: các ông mù cãi nhau vì không hiểu vấn đề, và nhìn từ góc độ người sáng mắt thì sẽ thấy buồn cười.

Nhưng vấn đề là, một người mù sẽ cảm thấy thế nào với câu nói ấy? Nếu đến cả Phật và Jesus, hai kẻ từ bi và bác ái nhất thế gian này, còn đem họ ra để làm ví dụ cho sự khiếm khuyết, thì còn nơi nào có thể chấp nhận người mù được nữa? Vậy chẳng phải những thứ họ rao giảng chỉ toàn sáo rỗng thôi sao?

Thế nhưng, nếu bạn thực sự hỏi một người mù về những câu nói này, thì bạn sẽ thấy rất bất ngờ: họ còn cảm thấy thú vị nữa. Khi một người mắt sáng hỏi họ “ông bị mù à?”, thì họ chỉ nhún vai bảo, “ừ, tôi bị mù thật”, và lấy làm khoái chí khi người mắt sáng cảm thấy bối rối vì mình lỡ lời. Có khi họ còn chủ động đem câu nói đó để chọc những người mắt sáng khác. Tôi thấy đây chính là một thái độ sống tốt.

Cover

Tinh thần Quả Cầu

Dự án Quả Cầu được lập ra là để lan tỏa tinh thần phản tư với mọi quan điểm của mình, trân trọng người khác tuyệt đối, tò mò với điều khiến mình sợ hãi, và dũng cảm cắt đứt điều gây hại. Đối tượng dự án muốn hướng tới là những người đã đánh mất khả năng đó, thông qua việc xóa bỏ nhiều hiểu lầm, ngộ nhận và niềm tin sai phổ biến trong xã hội. Chào mừng bạn đã ghé thăm.

Đây là sơ đồ của blog:

Machine generated alternative text:
Quå cau 
Lan truyén sv tö mö, lÖng töt vä 
löng düng cåm 
Tinh thån Quå Cåu: 
• Dåm biét. Dåm chinh phyc nöi sq. Dåm di dén cüng 
• Dåm Iva chon diéu t6t nhät cho ngurdi khåc 
• Dåm di tim bång ch(rng dé phü djnh niém tin cüa minh 
• Dåm yen tarn rång röi moi chuyen nhät dinh sé trd nén 
t6t dep 
Giåi quyét hiéu låm, ngé nhön, 
niém tin sai Phd bién 
Xäy dvng co Sd 19 thuyét 
Giåi quyét sv bät Ivc hoc durqc 
dVng Dao gia bång khoa hoc hien dai 
Bån ngä lå gi néu khöng phåi lå sv chü 9? 
Bån chät cüa cåi dep, cåm xüc, ham mu6n vå dam mé 
• Hien tugng bién döi nghTa vä d6ng am khåc nghia trong 
quå trinh hinh thånh niém tin 
Råc r6i cüa tu bi 
Khi deo ST göp r6i loan tam IY 
• Khi giüp dö lei tröng nhu cutöng ép 
• Khi sv bät luc trd thånh cåi dep

Dự án gọi những quan điểm sau là tinh thần Quả Cầu:

  • Dám đi tìm bằng chứng để phủ định niềm tin của mình
  • Dám lựa chọn làm điều tốt nhất cho người khác
  • Dám tìm hiểu. Dám đối diện nỗi sợ. Dám đi đến cùng
  • Dám yên tâm rằng rồi mọi chuyện nhất định sẽ trở nên tốt đẹp

Nếu làm được những điều đó, thì bạn sẽ có được những phần thưởng sau:

  • Có được niềm vui của việc tìm ra cái sai của bản thân
  • Nhìn ra được v đẹp của người khác dù họ không đáng tin đến bao nhiêu
  • Thấy đưc s ngt ngào của việc vượt qua được nỗi s
  • Những mất mát sẽ được hoàn lại nguyên vẹn, không một vết trầy

Ngoài ra dự án cũng khuyến khích các bạn có một hệ thống ghi chép. Như vậy bạn sẽ định hướng được điều mình cần làm, và không bao giờ sợ không biết mình phải làm gì.

Hai bài viết sau sẽ nói rõ hơn về hai ô màu vàng ở giữa:

Đây là các bài ở phần Gii quyết s bt lc hc đưc:

Còn đây là các bài ở phần Xây dng cơ s lý thuyết:

FAQ

Vì với nhiều người, những tinh thần này giống như mơ mộng thiếu thực tế, như đạp xe trên cầu vồng vậy. Nên tôi mới phải đặt là Quả Cầu, vì thực sự tôi cũng biết nó cũng khá lý tưởng. Nhiều người bảo người như tôi đáng lẽ phải bị tuyệt chủng mới phải. Nhưng bây giờ không làm thì ai làm? Nếu một người trước đây chưa nghĩ tới những giá trị đó, và bây giờ chúng góp mặt trong những kế hoạch tương lai của họ, thì dự án này đã thành công. Lúc đó họ sẽ trở thành một Quả Cầu thứ hai.

Đặt tên như vậy cũng giống như việc Steve Jobs đặt tên cho công ty mình là Apple vậy. Cái quả cầu này cũng còn nhiều ý sâu xa lắm 😛 Mời bạn đọc bài mở đầu.

Có rất nhiều, nhưng chưa bao giờ là đủ. Những dự án đó chỉ dừng ở việc hi vọng cái hiểu đúng sẽ đủ khả năng cạnh tranh với cái hiểu sai, nhưng bản thân những thứ đang dung dưỡng cái sai thì không bị đả động đến. Vậy thì chỉ là chữa phần ngọn chứ không phải phần gốc. Với những người có sự bất lực học được, cách duy nhất để họ thay đổi niềm tin là thấy rằng số đông đang bất đồng ý kiến với họ. Bạn nào đã xem phim 12 người đàn ông giận dữ sẽ hiểu. Còn không thì các dự án đó chỉ giống như các buồng dội âm (echo chamber) của những người tốt mà thôi.

Cơ bản là mục [Xây dựng cơ sở lý thuyết] này sẽ không cần lắm với việc giúp người có sự bất lực học được hoặc những người trợ giúp họ. Ta chỉ nắm được những hiểu lầm và niềm tin sai của họ là được. Mục này là để có thể lý giải được một cách thỏa đáng tại sao những hiểu lầm và niềm tin sai này xuất hiện ngay từ đầu. Những quan niệm sai này tất nhiên cần có một sự hợp lý nhất định nào đó thì mới trở thành quan niệm phổ biến được. Nếu không có mục này thì chính tôi sẽ làm sai tinh thần mà tôi đã đề ra: Dám đi tìm bằng chứng để phủ định niềm tin của mình.

Tôi cố gắng viết bài dựa trên các quan điểm khoa học, triết học được thừa nhận rộng rãi, và các lập luận dựa trên chúng tôi cũng cố gắng hợp lý nhất có thể. Tuy nhiên, mọi người có thể thấy là các lĩnh vực liên quan là quá nhiều. Tôi có thể đọc và kết nối chúng lại với nhau, nhưng kiểm tra xem mọi lập luận của tôi là có cơ sở hay không thì mình tôi làm là không thể. Hơn nữa sau khi làm dự án này xong tôi sẽ định đi tiếp con đường học thuật: hoàn thiện những cơ sở lý thuyết đó theo chuẩn mực cao nhất của khoa học. Nhưng bây giờ thì chỉ tạm tới đó thôi.

👉 Tham khảo:

Lưu ý là tôi hướng đến những người đang còn hoài nghi hoặc mù mờ, chứ không phải là những người muốn mở mang kiến thức (dù tất nhiên tôi cũng hoan ngênh). Tôi cho rằng giữa sự hoài nghi hoặc mù mờ thì chúng ta nghĩ cần phải nói thật rõ đến mức cực đoan thì người nghe mới thấy được. Người nghe cần những sự cường điệu đó, và đáp ứng những sự cường điệu đó là đang đặt mình vào vị trí của họ. Hay nói như Camus là: “Hãy luôn đi quá xa, bởi đó là nơi bạn sẽ tìm thấy sự thật.”

Liệu sự cường điệu có gây hại hay không? Tôi cho là không, vì trước thực tế là chỉ trong vòng một tiếng sau khi đọc bài là chúng ta đã quên hết sạch một nửa thông tin, thì những ý cường điệu sẽ được hạ về mức bình thường (còn những ý bình thường thì sẽ bị quên sạch). Trừ khi họ cũng đã có một quan điểm tương tự như vậy và lời nói này chỉ đang lặp lại những gì họ thật sự muốn nghe. Trong trường hợp đó, thì ngay cả một câu nói không cường điệu cũng sẽ bị uốn theo quan điểm đúng ý với họ.

Đây là biểu đồ đường cong trí nhớ. Bạn thấy là chỉ sau 1 tiếng thôi là ta đã quên hết một nửa thông tin rồi.

Lại quay về chuyện Steve Jobs đặt tên công ty là Apple. Cái tên này là một ẩn dụ, và như Lakoff và Johnson đặt tên cuốn sách làm thay đổi ngành ngôn ngữ học tri nhận của mình, thì chúng ta sống bằng ẩn dụ. Cái tên của bạn cũng rất có thể là một sự ẩn dụ. Ẩn dụ thấm đẫm trong ngôn ngữ của chúng ta, chúng ta sử dụng chúng mà không hề hay biết. Sự cường điệu cũng là một phần của ẩn dụ mà thôi.

Đây là chủ ý của tôi. Có nhiều lý do:

  1. Một nửa những câu trong đây thực ra chỉ là kiến thức nhập môn, chỉ cần google là ra, nên không cần dẫn nguồn
  2. Một nửa còn lại là do tôi tự suy luận, nên tôi chính là nguồn
  3. Những nguồn quan trọng đã được dẫn trong bài rồi
  4. Tôi muốn tạo cho độc giả cảm thấy mọi điều tôi nói chẳng đáng giá một xu và đều cần phải kiểm tra lại
  5. Với những độc giả tôi muốn hướng đến, việc gián đoạn mạch đọc làm họ quá tải không cần thiết, nên tôi phản đối việc dẫn nguồn
  6. Tôi bị quá tải, mặc dù rất muốn thêm nguồn

Nói rõ thêm ý tránh ngắt quãng: Tâm thế của tôi khi viết bài (và có lẽ cũng là của những độc giả tôi muốn hướng đến) là đang ở trong mt cơn khng hong. Mọi câu cần được lật đi lật lại nhanh và mạnh; câu sau cần phủ định câu trước để khắc họa cái cảm giác rối bời và mông lung. Nói thẳng ra, tôi đang tra tấn người đọc. Và trong lúc tra tấn thì không ai có thời gian để quan tâm xem mình có đang sai không. Những người tôi muốn hướng đến đã thấy điều đó quá rõ ràng trong trải nghiệm của họ rồi.

Tôi hiểu cảm giác hoài nghi khi phải đọc một bài khẳng định rất mạnh mẽ mà kéo xuống dưới lại không thấy nguồn, và như vậy tôi đang tự gây khó cho mình trong việc lan tỏa blog. Nhưng đó cũng chính xác là ý thứ 4. Hơn nữa, nếu bạn có thói quen kiểm tra xem một bài báo mạng có những nguồn nào thì hẳn bạn đã quen với việc nghiên cứu học thuật. Nhưng những bài của tôi, dù chỉ mới mở ngoặc đưa ra thuật ngữ tiếng Anh thôi mà đã bị nói là học thuật rồi, thì làm sao tôi có thể nâng cao tiêu chuẩn để biến nó thành một bài báo học thuật được?

Với thông tin bạn cần tra rõ, bạn cứ việc google nó bằng tiếng Anh là được. Đảm bảo ăn đứt nguồn của tôi. Với hình ảnh, bạn có thể dùng một công cụ tìm ảnh ngược như Google Images hoặc TinEye. Hoặc bạn có thể hỏi tôi trực tiếp, tôi sẽ trả lời.

Bạn cũng có thể xem các quyển sách tôi dùng để nghiên cứu cho dự án này.

Mời bạn đọc bài Độc giả của blog này là ai? để hiểu tại sao.

Ủng hộ và liên hệ

Để ủng hộ xin vui lòng chuyển khoản vào tài khoản sau:

🍀 Chủ tài khoản: Lý Minh Nhật
🍀 Ngân hàng: Vietcombank chi nhánh Bến Thành
🍀 Số tài khoản: 033 1000 438 307
🍀 Vui lòng ghi theo cú pháp: UHQC_tên người gửi_lời nhắn

Số tiền sẽ được dùng để chi trả chi phí sinh hoạt để tôi có thể chuyên tâm làm dự án.

Thông tin liên hệ:
🍀 Email: lyminhnhat911@gmail.com
🍀 SĐT: 091 221 4006
🍀 Facebook: Quả Cầu
🍀 Group: Bạn bè blog Quả Cầu

photo-1554209377-9ac65424ef58

Sự bất lực học được là gì?

Dự án Quả Cầu được lập ra để giải quyết nhiều hiểu lầm, ngộ nhận và niềm tin sai phổ biến trong xã hội. Một trong những niềm tin sai đó là một khi một người đã trở nên bất lực, thì không còn có thể thay đổi được tình trạng đó. Chúng ta không bất lực với sự bất lực.

Để đạt được mục tiêu này ta cần hiểu được sự bất lực học được (learned helplessness) là gì. Có một thí nghiệm như sau: người ta nhốt một con chó và cho nó bị giựt điện nhẹ. Ban đầu nó tìm mọi cách để thoát, nhưng vì bị nhốt nên nó đành chấp nhận. Sau đó, người ta để nó ra ngoài cùng với những con chó khác và làm lại thí nghiệm. Mặc dù lần này nó không khó khăn gì để thoát cả, và nó thấy rõ ràng là những con khác có thể thoát khỏi sự khó chịu đó, nó vẫn chấp nhận chịu đựng. Người ta phải tự tay đưa nó ra khỏi nơi bị giựt hai ba lần nó mới nhận ra là có thể thoát ra được thật. Con chó đã học được rằng nó sẽ luôn bất lực, nên nó từ chối tin vào khả năng giải thoát của nó. Clip này minh họa rõ hơn vấn đề này:

Sự nguy hại lớn nhất của sự bất lực học được không phải ở chỗ ta bất lực, mà ở chỗ nó ẩn sâu và gần như vô hình trong mắt người ngoài, khiến họ cảm thấy không có gì phải lo lắng cả, ngay cả với những ai thân cận với “nạn nhân” nhất. Sự bất lực học được nằm đâu đó giữa những người bạn của chúng ta, và giữa những người ta ngưỡng mộ. Họ có thể là nhà thơ, nhà nghiên cứu, phật tử, đạo sĩ, nhà tham vấn tâm lý, v.v. Và biết đâu, chính bản thân chúng ta cũng là nạn nhân của nó mà không hề hay biết. Việc không nhìn thấy nó không có nghĩa là nó không ở đó.

Nn nhân ca s bt lc hc đưc luôn chng li vic thoát ra khi nó. Nó như một con ký sinh, làm “vật chủ” không có được một cuộc sống an lạc, hạnh phúc, nhưng vật chủ lại xem nó là bạn. Để hợp lý hóa sự chống đối đó, họ sẽ viện dẫn đến những triết lý sống khó mà phản bác được. Những triết lý sống này ban đầu vốn hợp lý, nhưng lại bị áp dụng sai cách, khiến cho nạn nhân thêm tin chắc rằng mình không phải là nạn nhân gì cả. Thậm chí khi được đối diện với bằng chứng ngược lại thì họ sẽ nhất quyết khẳng định rằng đó là hoang đường. Nói chung, họ đã đánh mất sự tò mò, lòng tốt và lòng dũng cảm của chính mình.

Cách để giải quyết sự bất lực học được là phải thay đổi niềm tin rằng những triết lý đó là đúng. Và để họ thay đổi niềm tin, thì phải có thật nhiều, thật nhiều người đến nói rằng họ không bất lực. Cuộc sống đã cho họ quá đủ trải nghiệm rồi nên họ mới thành ra như vậy. Giờ muốn họ thực sự suy nghĩ điều ngược lại thì cần cho họ những trải nghiệm mới nhiều gấp đôi, gấp ba. Chỉ có những người thật hiểu họ mới có thể làm được điều đó. Không cất lên tiếng nói là đang tiếp tục làm hại họ.

Dự án Quả Cầu mong muốn nâng cao nhận thức của mọi người, rằng giữa những người ta yêu quý có những người đang chịu đựng nó, rằng những niềm tin đó là không đúng và cần phải lên tiếng, và rằng chúng ta không hề bất lực trước sự bất lực. Giải quyết nó là chuyện khả thi, và nếu ai hoài nghi về sự khả thi của giải pháp, thì hoặc người đó đang có một phát hiện mới mà bao nhiêu thế hệ các nhà khoa học tìm mãi mà vẫn không nhìn thấy, hoặc là họ đang nói chuyện phản khoa học.

Các bài viết trên website Quảcầu.com hiện đang được nhiều người bạn đọc ủng hộ. Nhiều người trong số đó là các anh, chị, cô, chú, bác làm những công ty, tổ chức lớn. Dưới đây là một số lời khen dành cho nó. Chúng đều đến từ sự cảm phục vì đã dám làm những điều vô cùng đúng và vô cùng khó, hơn chỉ là một lời khen bình thường:

  • “Tất cả những bài mình đọc có thể chia thành 2 loại với mình, 1 là hiểu và thấy rất thấm, một vài khúc ở mức độ từng chữ một. 2 là không hiểu lắm, chỉ lơ mơ là bài này nói về chủ đề gì thôi nhưng trong lòng mình biết đằng sau những dòng này là cái gì đó mà mình CHẮC CHẮN sẽ RẤT MUỐN HIỂU, nhưng có lẽ chưa đến lúc nên mình chưa hiểu.”
  • “Bài viết hay quá. Cảm ơn bạn nhé. Với mình thì đây là một bài viết rất xứng đáng để nhận được sự trân trọng vì sự dũng cảm đào sâu suy tư. Đọc bài về Từ bi của Cầu, mình thấy tâm đắc nhiều ý lắm. Đó là kinh nghiệm thực của một người ko ngừng tra vấn và đào sâu suy tư. Mình rất hào hứng để đào sâu hơn những ý trong bài.”
  • “Chị quá là thích em… mối nhân duyên từ trời rơi xuống”

Để tìm hiểu thêm về dự án, bạn có thể đọc bài Tinh thần Quả Cầu, hoặc bắt đầu bằng một trong số những bài viết quan trọng sau:

Hoặc nếu bạn chưa quan tâm, có thể các bài viết sau sẽ thú vị hơn:

Ủng hộ và liên hệ

Để ủng hộ xin vui lòng chuyển khoản vào tài khoản sau:

🍀 Chủ tài khoản: Lý Minh Nhật
🍀 Ngân hàng: Vietcombank chi nhánh Bến Thành
🍀 Số tài khoản: 033 1000 438 307
🍀 Vui lòng ghi theo cú pháp: UHQC_tên người gửi_lời nhắn

Thông tin liên hệ:
🍀 Email: lyminhnhat911@gmail.com
🍀 SĐT: 091 221 4006
🍀 Facebook: Quả Cầu
🍀 Group: Bạn bè blog Quả Cầu

Go_board

Bản kế hoạch chiến lược dự án Quả Cầu

Tầm nhìn

Mỗi người đều sẽ có tinh thần phản tư với mọi quan điểm của mình, trân trọng người khác tuyệt đối, tò mò với điều khiến mình sợ hãi, và dũng cảm cắt đứt điều gây hại. Những người quả quyết rằng mình bất lực sẽ thay đổi niềm tin đó.

Dự án gọi những quan điểm sau là tinh thần Quả Cầu:

  • Dám đi tìm bằng chứng để phủ định niềm tin của mình
  • Dám lựa chọn làm điều tốt nhất cho người khác
  • Dám tìm hiểu. Dám đối diện nỗi sợ. Dám đi đến cùng
  • Dám yên tâm rằng rồi mọi chuyện nhất định sẽ trở nên tốt đẹp

Sứ mệnh

  • Đi tìm một con đường để mọi người cùng hợp lực xóa bỏ sự bất lực của bạn mình mà không quá gian lao
  • Xóa bỏ nhiều hiểu lầm, ngộ nhận và niềm tin sai phổ biến trong xã hội

Chiến lược

  • Thuyết phục được bạn bè của đối tượng rằng chỉ có họ mới có thể giúp xóa hết sự bất lực học được của bạn mình
  • Thuyết phục những người theo Phật, Đạo, tâm linh rằng quan điểm họ quen dùng sẽ làm trì hoãn sự giúp đỡ mà đối tượng cần được có
    (Xem thêm: Rắc rối của từ bi, Khi đạo sĩ gặp rối loạn tâm lý)
  • Thuyết phục những người yêu thích văn thơ, phim ảnh, hội họa, thời trang rằng sự đam mê với cái đẹp sẽ làm mất động lực thoát khỏi sự bất lực
    (Xem thêm: Khi sự bất lực trở thành cái đẹp, Khi sự nuông chiều trở thành cái “đẹp”)
  • Thuyết phục mọi người nói chung rằng muốn giúp đỡ đối tượng thì không được sợ mình đang quá cứng rắn
    (Xem thêm: Khi sự giúp đỡ lại trông như cưỡng ép)
  • Tiếp cận những người cảm thấy việc không thể giải quyết được sự bất lực là một điều vô lý, nhưng chưa biết phải thực hiện làm sao (tức là họ chưa cảm thấy bất lực với sự bất lực)

Có thể đọc thêm về các vấn đề này trong bài Giải quyết nhiều nhầm lẫn phổ biến, một lần cho mãi mãi.

Phân tích điểm mạnh, điểm yếu (SWOT)

Điểm mạnh

  • Lãnh đạo dự án sẵn sàng theo đuổi tới cùng
  • Các ý tưởng đã được nhiều người công nhận là xác đáng và độc đáo
  • Đã lên đầu Google một số từ khóa

Điểm yếu

  • Chưa đo lường được giá trị của dự án trong mắt mọi người
  • Chưa biết làm sao để những ý tưởng này tạo động lực để mọi người chia sẻ
  • Không có tiền để thuê nhân viên
  • Quá trình chú ý, ghi nhớ và biến đổi nghĩa của từ sẽ khiến cho việc giới thiệu dự án hoặc giải đáp thắc mắc khi nói chuyện trực tiếp trở nên kém hiệu quả
  • Chưa tìm ra được phương án để dự án tự nuôi sống chính mình

Cơ hội

  • Mọi người nhìn chung hiểu rằng cần có người dám làm dự án này
  • Đã có một số người quyên góp, góp ý, chia sẻ
  • Nhóm Bạn bè blog Quả Cầu được hơn 100 người

Nguy cơ

  • Sự bất lực học được gần như luôn tàng hình trong mắt mọi người
  • Các bài viết cần đầu tư thời gian đọc, nên người đọc sẽ chỉ đọc khi thấy được sự có ích của nó cho việc hoàn thành những thứ đang choán lấy đầu óc của họ mỗi ngày
  • Nội dung các bài viết lật lại các quan điểm đã được tin rất mạnh mẽ, nên người đọc luôn đặt ra những vấn đề mà bài viết đã trả lời đầy đủ
  • Những người theo Phật, Đạo vẫn tin là thực hành giác ngộ, vô vi có thể xóa bỏ được sự bất lực

Chỉ số đầu vào

Mục tiêu đo lường được (SMARTS)

Specific – Measurable – Achievable – Relevant – Timed – Supported

Trong vòng ba tháng tới (20/7 – 20/10):

  • Có 1 người từ mức “thấy lạ, muốn theo dõi” lên mức cam kết nhận việc
  • Xây dựng được một chiến lược vượt qua được những rào cản để giúp đỡ một người đang bất lực
  • Lan tỏa được trong cộng đồng mỹ thuật, thời trang, văn học, điện ảnh

Tuy nhiên phần thời gian này chỉ mang tính chất tham khảo, vì khả năng cao là sẽ bị lố thời gian. Có hẳn một định luật dành cho nó:

Định luật Hofstadter: Tất cả mọi thứ sẽ tốn thời gian hơn bạn nghĩ, kể cả khi bạn đã tính đến định luật Hofstadter

Xem thêm: What is the term for actual delivery time will be varied by 4 times from estimation?

🍃 Liên hệ và đóng góp

🍃 Nếu bạn muốn đóng góp, vui lòng chuyển khoản vào tài khoản sau:

🍃 Chủ tài khoản: Lý Minh Nhật
🍃 Ngân hàng: Vietcombank chi nhánh Bến Thành
🍃 Số tài khoản: 033 1000 438 307
🍃 Vui lòng ghi theo cú pháp: UHQC_tên người gửi_lời nhắn

Hoặc PayPal: https://www.paypal.me/LyMinhNhat

Thông tin liên hệ:
🍀 Email: lyminhnhat911@gmail.com
🍀 SĐT: 091 221 4006
🍀 Facebook: Quả Cầu
🍀 Group: Bạn bè blog Quả Cầu

incantation-fire

Tuyển tình nguyện viên

Có lẽ thứ mình muốn bạn làm nhất chỉ đơn giản là suy nghĩ về những tinh thần sau (mà mình gọi là tinh thần Quả Cầu):

  • Dám biết. Dám đối diện nỗi sợ. Dám đi đến cùng
  • Dám lựa chọn điều tốt nhất cho người khác
  • Dám đi tìm bằng chứng để phủ định niềm tin của mình
  • Dám yên tâm rằng rồi mọi chuyện nhất định sẽ trở nên tốt đẹp

Chỉ cần bạn cảm thấy việc đọc blog và suy ngẫm về những gì nó nói là xứng đáng với thời gian của bạn là quý lắm rồi, mình không đòi hỏi gì thêm. Nhưng nếu bạn vẫn muốn giúp nhiều hơn, bạn có thể cân nhắc những việc sau:

  • Kỹ thuật: xử lý lỗi bảo mật, thiết kế plugin WordPress
  • Marketing: quản lý Google Analytics, Facebook Analytics, SEO
  • Truyền thông: đăng bài trên các nhóm/trang, gửi bài cho người đọc tiềm năng hoặc có khả năng phản biện, tìm nguồn tài trợ, quản lý page
  • Nghiên cứu: đọc và tóm tắt tài liệu, dịch bài

Bạn cũng có thể tham gia vào việc định hướng phát triển blog nếu muốn biết sâu hơn. Mọi chi tiết xin liên hệ Facebook Quả Cầu, hoặc email lyminhnhat911@gmail.com.

Chúc bạn một ngày vui vẻ.

incantation-thunder

Dịch vụ

Mình nhận tất cả những công việc các bạn muốn giao cho mình, để các bạn có thời gian rảnh rỗi đọc bài. Có như vậy thì mục tiêu Giải quyết nhiều nhầm lẫn phổ biến, một lần cho mãi mãi mới hoàn thành được. Mọi chi tiết xin liên hệ Facebook Quả Cầu, hoặc email lyminhnhat911@gmail.com.

Đây là CV của mình:

Học thuật

  • Triết học: Đạo giáo, Phật giáo, mỹ học, nhận thức luận, hậu hiện đại luận, lãng mạn luận, triết học trong toán học
  • Tâm lý học: tâm lý học nhận thức, tâm lý học xã hội, cảm xúc, tâm lý học trị liệu
  • Ngôn ngữ học: ngôn ngữ học tri nhận, thi pháp học, ngữ nghĩa học, cú pháp học, âm vị học
  • Toán và khoa học: hình học xạ ảnh, nhóm và biểu diễn, hệ vận động và phức tạp, giải tích hàm điều hòa, lý thuyết phức, lịch sử toán, lý thuyết thông tin
  • Lĩnh vực khác: lý thuyết dịch, phê bình văn học, giao tiếp học, giao tiếp liên nhân, rhetoric & composition
  • Y học: viêm da dị ứng

Kỹ năng

Công nghệ thông tin

  • Lập trình: AutoHotKey, Regex, bash, SQL, JavaScript, PowerShell, sed/grep/awk, Python
  • Mạng – quản trị hệ thống: Wireshark, cURL
  • Quản trị web: lập trình WordPress, DirectAdmin, WinSCP
  • Android: Tasker

Khác

  • Marketing: Google Analytics, Google Tag Manager, Mouseflow, Facebook Bussiness
  • Thiết kế – xuất bản: LaTeX, Word, Illustrator, Paint.NET, Inkscape, Scribus, ImageMagick
  • Xử lý PDF: jPdfBookmarks, Ghotscript
  • Sản xuất video: Movavi, Audacity, VLC
  • Làm việc hiệu quả: OneNote, Google Keep (quản trị viên subreddit r/GoogleKeep), ManicTime, Trello, RescueTime
  • Ngôn ngữ: Tiếng Việt, Tiếng Anh (TOELF: 90, GRE: 306), Tiếng Trung (sơ cấp)
  • Kỹ năng khác: quản lý dự án, quản lý kiến thức, vận trù học
  • Sở thích: StarCraft, cờ vây, trượt ván, beatbox, võ thuật

Giáo dục

Cử nhân khoa học, chuyên ngành: Vật lý lý thuyết
Hệ cử nhân tài năng, Trường Đại học KHTN TP.HCM, ‘10 – ‘14
Giải thưởng: giải ba đồng đội Olympic Sinh viên Vật lý Quốc gia (2011)

Cộng tác

H2Q Art, 2019
Vị trí: truyền thông cho vở múa đương đại Đa Thức

Nhã Nam, 2017
Vị trí: biên tập cuốn sách Nếu Thì

Nếu thì

VTC, 2016
Vị trí: biên tập bản tin thời sự 19h

Dự án Vietnam Book Drive, 2014
Vị trí: quản trị web

5752277-CHJNVXHN-7

Thử xây dựng lại Đạo giáo từ khoa học hiện đại

Năm mầu khiến người mù mắt.
Năm giọng khiến người điếc tai.
Năm mùi khiến người tê lưỡi.
Sải ngựa săn bắn,
Khiến lòng người hoá cuồng.
(Lão Tử, Đạo Đức Kinh)

Một trong những lý do quan trọng để tôi làm dự án Quả Cầu này là để làm rõ những quan điểm của Đạo giáo (và cả Phật giáo) theo kết quả khoa học.

Một mặt, tôi thấy các kết luận của Đạo giáo như đoạn trích phía trên đều hợp lý và hay. Nhưng mặt khác, có vẻ như tiềm tàng trong đó có gì đó kiêu kiêu và ngụy biện. Nhiều người dùng những chỉ trích “xưa như Trái đất” để cho rằng khoa học không thể với tới thứ họ thấy, và điều đó làm họ không thấy được khoa học hiện nay đã làm được những gì và đi được những đâu (the state of the art of science). Sau mấy trăm nay như vậy mà vẫn cho rằng tư duy lý tính vẫn dậm chân tại chỗ thì tài thật. Trang Tử mà nghe được chắc phá ra cười vì họ không thấy rằng trong cái này đã có cái kia, cái này đi đến cùng sẽ hóa thành cái kia. Chỉ cần tinh ý một chút sẽ thấy những gì họ nói đều dựa trên những ý niệm khoa học đã nhìn ra từ lâu.

Nhưng làm sao lại có thể trách họ được, khi “phe” khoa học thậm chí còn chẳng trình ra cho họ thứ họ cần thấy? Rõ ràng, “phe” Đạo giáo vẫn có cái lý của họ, và với trình bày kiến thức như hiện nay, thì không thể trách họ cho rằng tư duy khoa học là vô ích. Làm sao lại có thể nói là họ kiêu kiêu và ngụy biện, khi mục đích của Đạo giáo là để hết kiêu kiêu và ngụy biện?

Tức là cả hai bên nhìn nhau, khó chịu với nhau, nhưng đều không thể chỉ ra được bên kia sai ở đâu. Họ càng tìm ra lỗi sai, thì lỗi sai đó đều biến đi thành một hình thù khác, một lối diễn đạt khác. Cứ như thế mà luẩn quẩn không tới đâu. Thứ duy nhất còn đọng lại là một sự không thỏa mãn không thể giải tỏa được.

Khi tôi nói là dự án này làm rõ những quan điểm của Đạo giáo theo kết quả khoa học, có phải ý tôi là khoa học đã đủ khả năng để giải thích được toàn bộ? Tôi xin được phép nói là có. Tuy nhiên, để có thể giải thích một cách triệt để và thỏa mãn cả hai bên, thì cần phải chú ý vào những lĩnh vực mà thị trường sách phổ biến kiến thức khoa học hiện nay chưa chú trọng để giới thiệu. Mà nếu thị trường đó đại diện cho những gì người trong ngành muốn người ngoài ngành biết, thì nó cũng có thể xem như những gì người làm khoa học nghĩ về những gì họ đang làm. Nói cách khác, chính những người làm về nó cũng cần thay đổi tư duy của mình. Còn nếu không, thì dù có thêm vô số những cuộc “đối thoại Đông – Tây” nữa, tôi nghĩ cũng sẽ không đi được tới đâu cả. Phải nhấn mạnh đến sự ghi nhớ, chú ý, và biến đổi nghĩa của từ mới mong tìm được một đột phá nào đó.

Đây là những bài viết thể hiện những tìm tòi của tôi để đi tới đột phá đó:

Rất mong nhận được sự quan tâm, nhận xét, giúp đỡ của mọi người.

GB. An art student paints a picture for a school  exhibition. 1961.

Bản ngã là gì nếu không phải là sự chú ý?

Ở đây tôi xem hai khái niệm “cái tôi” với “bản ngã” là một. “Bản ngã” (self) thì chính xác hơn, nhưng mọi người hay dùng từ “cái tôi” (ego) hơn. Nhưng vậy cũng hay. Khi dùng từ “bản ngã” nghĩa là tôi đang bàn luận nhiều hơn về bản chất của ý thức (thiên về triết học). Còn khi dùng từ “cái tôi” nghĩa là tôi đang bàn nhiều hơn về cách hiểu thông thường của mọi người về mặt tâm lý (folk psychology).

Do chưa đọc nhiều về Freud, Jung hay Lacan, nên tôi không dám lạm bàn các khái niệm trong đó.

Trong nhiều cuộc tranh luận, đặc biệt là ở các cuộc tranh luận lý giải tại sao các cuộc tranh luận thường chẳng đi tới đâu, thường mọi người sẽ dùng đến khái niệm “cái tôi” như là nguyên nhân của vấn đề. Ví dụ, như với status sau đây của anh Đỗ Hữu Chí, một người có tiếng trong giới họa sỹ truyện tranh, thì giải pháp cho mọi u mê lầm lạc là:

Tôi không thấy sự hữu ích khi sử dụng khái niệm “cái tôi” khi phân tích các vấn đề như vậy.

1

(a) Tôi phản đối quan điểm rằng cái tôi là thứ ám ảnh nhất của một con người. Tôi cho rằng với những ai biết suy nghĩ cho người khác thì điều ngược lại mới đúng: chẳng ai muốn mình có cái tôi cả. Nếu một người nhìn thấy họ có cái tôi, thì họ sẽ là những người hăng hái nhất đi tiêu diệt nó, chứ không đợi có người khác nói giùm họ. Nếu họ thấy mình đang áp đặt người khác, tự họ sẽ rút lại lời nói và thấy xấu hổ. Nên nếu khi có một vấn đề xảy ra và ta nói rằng đó là do cái tôi của họ quá lớn, họ sẽ thấy bối rối. Cái tôi đã bị giết rồi, sao giờ nó lại ở đây?

(b) Status nói rằng một người nào đó (tạm gọi là A) đánh giá tên sát nhân là xấu chứng tỏ A còn nhiều cái tôi, nên mới không trút bỏ được gánh nặng đánh giá. Chứ nếu không thì đã nhận ra hắn cũng đâu khác gì một cơn bão giết chết nhiều người. Nhưng bản thân tác giả (tức anh Chí) cũng đòi loại bỏ cái tôi ra khỏi đời sống, giống như người A đòi loại bỏ tên sát nhân vậy. Còn nếu tác giả đã chấp nhận rằng cái tôi cũng như một cơn bão, một cơn mưa, thì chỉ cần nói theo kiểu: “cái tôi làm ta có gánh nặng. Nó cũng là chuyện bình thường. Nhưng nếu cần hết gánh nặng thì phải nhận ra cái tôi là không có thực, vậy thôi”

(c) Giả sử có một cặp vợ chồng cãi nhau vì “cái tôi” của họ. Vậy thì cách giải quyết trong từng vấn đề cụ thể (tiền bạc, nuôi con, gia đình họ hàng hai bên) thế nào? Nếu một giải pháp làm hài lòng mọi bên được tìm ra, thì nhìn vào giải pháp đó ta cũng không thấy sự cần thiết của khái niệm “cái tôi”. Còn nếu còn phải cần dùng đến khái niệm đó, nói rằng “cái tôi của anh lớn, cái tôi của cô lớn”, thì có nghĩa là họ vẫn đang bế tắc.

(d) Từ các ý phía trên, tôi nghĩ nói rằng một người có cái tôi giống như bắt họ phải nhận một tội lỗi không biết từ đâu chui ra, một tội lỗi họ đã rất cố gắng để không phạm phải, một tội lỗi ngay cả quan tòa cũng phạm phải mà còn kết án ai, và một tội lỗi lỡ phạm vào rồi thì cũng không ai biết cách nào để khắc phục hậu quả vậy.

2

(a) Rõ ràng, nếu nhận ra trên đời này không có cái tôi nào, nếu nhận ra sự vô ích của nó, thì khái niệm “cái tôi” đã được cáo chung trong trí nhớ anh ấy rồi, và các cuộc bàn luận về sự cáo chung của nó cũng sẽ biến mất.

(b) Và nếu “cái tôi” đã được hiểu rõ rồi, nghĩa là ta đã có được cơ sở lý thuyết của nó. Giả sử bản chất của “cái tôi” là X, vậy tại sao ta không dùng thẳng X cho những bàn luận của mình, mà phải lòng vòng qua khái niệm “cái tôi”?

3

(a) Vậy X là gì? Khi anh ấy nói rằng đã hiểu rõ nó, anh ấy hiểu như thế nào?

Hiểu rằng các cá thể xung quanh ta, và chính bản thân ta nữa, hành xử như cách mà chúng ta đang hành xử, một cách hoàn toàn tự động, như những cỗ máy được lập trình sẵn, trong một ảo giác rằng mình đang có tự do lựa chọn, là một trong những hiểu biết căn bản trên con đường tìm hiểu tâm trí. Hiểu biết này giúp ta gỡ bỏ khá nhiều gánh nặng.

Tôi xin mạn phép giới thiệu anh ấy bài viết này, không biết anh ấy có thấy tương đồng không: What is the self if not that which pays attention? | Aeon Essays

Cái mà ta gọi là bản ngã, tôi xem nó là một tập hợp các mối quan tâm kết hợp với nhau, vốn không phải là một mối quan tâm đơn lẻ hoặc là tổng cơ học của từng mối quan tâm đơn lẻ. Nói cách khác, không phải việc bạn thích ăn mỳ udon, yêu thơ ca và hoa lily sẽ tạo nên bản ngã của bạn, mà nó là sự kết hợp giữa các mối quan tâm đó và các mối quan tâm khác nữa, tất cả sẽ cùng làm việc với nhau để định hướng hành vi của bạn.

Cụ thể hơn, một nhóm các mối quan tâm sẽ trở thành bản ngã ngay vào lúc nó thể hiện sự kiểm soát đối với các mối quan tâm khác. Nhu cầu kiểm soát đến từ việc các mối quan tâm cạnh tranh với nhau về nguồn tài nguyên chung. Giải pháp cho sự cạnh tranh này chính là sự chú ý. Thế nên theo tôi, vào thời điểm ta tiến hành quá trình chú ý, hoặc vào lúc quá trình chú ý ưu tiên mối quan tâm này hơn mối quan tâm khác, bản ngã trở nên hữu hình. Điều này sẽ chỉ xảy ra nếu ta có nhiều mối quan tâm khác nhau, và hai trong số chúng mâu thuẫn nhau. Vào ngay thời điểm sự chú ý bắt tay giải quyết mâu thuẫn này, bản ngã hình thành.

(b) Nên thay vì dùng khái niệm “cái tôi”, tôi nghĩ dùng khái niệm “sự chú ý” sẽ hợp lý hơn. Với một cơ sở lý thuyết mới này, ta có thể xây dựng lại những khái niệm liên quan đến “cái tôi”, vốn đã là một cơ sở lý thuyết rất tốt được nhiều người sử dụng, nhưng vẫn chưa đủ hữu ích để hướng dẫn người bị “kết án” bởi một “tội lỗi” họ đã cố gắng hết sức để không phạm vào nó. Ví dụ, thay vì dùng khái niệm “sự tham lam”, tôi sẽ thay bằng:

Sự chăm chú giúp người khác, nhưng lòng tốt đó đã bị quên quá lâu hoặc bỏ qua để sự giúp đỡ đó hiệu quả hơn, khiến cho người được tiếp nhận không nhận ra được lòng tốt đó và chỉ thấy sự đòi hỏi

Lý do người cho không nhận ra là mình quên, và người nhận quên rằng mình cần phải nhận ra là vì cả hai đang bị quá tải. Lý do họ bị quá tải là vì họ còn đang bận chú ý đến một cái khác.

Đúng là miêu tả như thế này thì dài, nhưng nó không phải là một bản án từ trời rơi xuống đầu họ. Với những khái niệm khác (“nỗi giận dữ”, “lòng căm hận”, “sự ức chế”, “lòng ngưỡng mộ”, “sự kỳ vọng”, “niềm tuyệt vọng”) cũng tương tự.

4

(a) Nếu nhận ra bản chất của cái tôi chính là sự chú ý, thì ngay lập tức mong muốn của ta để loại bỏ nó sẽ không còn nữa. Ta sẽ thấy cái tôi là một điều tự nhiên đến, tự nhiên đi, vì bản thân sự chú ý là một điều luôn gắn liền với mọi hoạt động của đời sống. Còn nếu không, việc sử dụng khái niệm “cái tôi” sẽ đánh lạc hướng bạn khỏi việc nhớ lại lý do tại sao bạn làm điều gì đó lúc đầu.

(b) Chắc ai cũng từng trải qua cái cảm giác đột nhiên thấy mình có thể tha thứ cho những sai lầm, thiếu sót của người khác. Cái khoảnh khắc ngộ ra đó, tôi cho rằng đó là khi bạn đã hiểu được rằng họ chỉ đang không để ý đến việc thứ họ muốn là để sự giúp đỡ của họ hiệu quả mà thôi. Tức là bạn đang chú ý vào quá trình chú ý của họ.

(c) Tương tự, nếu ta chú ý vào chính sự chú ý của ta, thì tự động tinh thần của ta sẽ thả lỏng, như thể một chiếc xe đang phóng rất nhanh đột nhiên được thả tay ga vậy. Tôi nghĩ đó chính là quán niệm của nhà Phật.

(d) Nói tóm lại, tôi cho rằng nếu vấn đề cái tôi bản chất chính là sự chú ý, thì cách để giải quyết vấn đề đó là chú ý vào sự chú ý.

5

Một câu hỏi tự nhiên cho việc này là “thế mối quan tâm (interest) là gì?” Về điểm này thì tôi có bài Duy vật lý dưới góc nhìn của vật lý và tâm lý học nhận thức để giải thích. Tôi nghĩ nếu những vấn đề này được giải quyết, thì câu hỏi bản chất của ý thức sẽ có thể dễ giải quyết hơn.

6

Trong một diễn biến khác, những năm qua tôi cũng đã tìm tòi để đề xuất một cách tiếp cận mới, thông qua dự án nghiên cứu về bản chất của “góc nhìn”. Người ta thường nói “luôn giữ cho góc nhìn của mình luôn tươi mới”, “nhìn vấn đề bằng nhiều góc nhìn khác nhau”, “đặt mình vào góc nhìn của người khác”, nhưng góc nhìn bản chất là gì thì vẫn còn mơ hồ. Chính vì mơ hồ như vậy, nên mới có chuyện nói thì dễ làm mới khó. Nghiên cứu của tôi tìm cách trả lời những câu hỏi như:

  • Bản chất của góc nhìn là gì?
  • Như thế nào thì gọi là có góc nhìn mới?
  • Bản chất của việc đặt mình vào góc nhìn của người khác là gì?
  • Tại sao hai người luôn bị bất đồng dù cả hai đều có ý tốt cho nhau?
  • v.v.

Câu chốt của nó là:

LẬT LẠI GIẢ ĐỊNH NGẦM= BIẾN ĐỔI NGHĨA CỦA TỪ= THAY ĐỔI GÓC NHÌN

Ưu điểm lớn nhất của lý thuyết này là tính dễ tưởng tượng. Tôi ưu tiên việc đề xuất một hình ảnh trực quan hơn sự chặt chẽ, vì bạn biết đấy, một bức tranh hơn ngàn lời nói. Với những ai đang kẹt trong vấn đề, thì họ cần nhiều trí tưởng tượng hơn là logic. Còn sau khi đã thoát khỏi vấn đề rồi, thì quay trở lại logic cũng không muộn.

Cả cái blog Quả Cầu này thật ra chỉ là phần ứng dụng của lý thuyết này mà thôi, là đỉnh ở phía trên của một tảng băng chìm. Bạn có thể đọc nó ở đây: A theory of perspective. Tuy nhiên, nó sẽ cần được viết lại thêm một lần nữa, và tôi cũng không đảm bảo là nó thực sự là một mô hình hợp lý đâu.

7

Nhưng dù vậy, nhờ có lý thuyết này mà tôi thôi trăn trở về việc Là dơi thì như thế nào? Là dơi hay là người thì cũng như nhau thôi, cũng là tổ hợp của các mối quan tâm. Mà các mối quan tâm này thì đều có thể giải thích bằng duy vật lý, thậm chí là có thể tưởng tượng ra mà không cần phải là dơi. Nhưng tôi cũng tự nhận mảng triết học của tôi khá yếu, nên có khi tôi chỉ đang nói bừa mà thôi. Hehe.

The blind leading the blind

Giải quyết nhiều hiểu lầm, ngộ nhận và niềm tin sai phổ biến, một lần cho mãi mãi

Một mục tiêu quan trọng để tôi khởi động dự án Quả Cầu này là để giải quyết những hiểu lầm phổ biến nhưng không ai biết cách xử lý, một lần cho mãi mãi.

Tôi không muốn bắt đầu bài viết này như thể mọi người đều yếu đuối này nọ, nhưng thực tế là có nhiều người có một quá khứ tổn thương. Để bảo vệ bản thân, họ phải dùng đến nhiều quan niệm khác nhau. Có thể đó chỉ là những phương châm sống họ tự nghĩ ra, có thể nó dựa trên một hệ thống triết lý nào đó (mà ở Việt Nam thì chủ yếu là Phật và Lão). Nhưng dù là quan điểm gì đi chăng nữa, nếu không cẩn thận, họ sẽ bị hiểu sai.

Khi họ hiểu sai, thì sự nguy hiểm không đến từ bản thân sự hiểu sai đó, mà đến từ việc cái sai đó không có cơ hội để sửa lại cho đúng. Qua thời gian, nếu những sự hiểu lầm đó không được sửa chữa, chúng sẽ được chồng vào thêm nhiều quan điểm mới, nhiều cách diễn đạt mới. Tất cả đều thấm sâu vào từng hơi thở của họ, và trở thành một thành trì vững chắc. Nếu bạn đủ mạnh để tìm ra được ý tưởng cội nguồn của thế giới quan của họ, thì dù chỉ mới hỏi là nó có thể bị sai, họ sẽ gào lên và nói bạn điên rồ. Nói thẳng ra, họ mất khả năng tin tưởng điều ngược lại, và bất cứ ai tin tưởng nó đều bị xếp hạng hoang đường. Nghĩa là, dù ban đầu nó chỉ là hiểu lầm, nhưng có một số trường hợp nó lại trở thành định kiến.

Có những người còn chủ động dấn thân vào sự hiểu sai đó, vì quả thực nguồn gốc của cái sai đó rất nhân văn. Xem thêm các bài liên quan đến Đạo giáo và cái đẹp trong blog này.

Để có thể khiến một người hết định kiến, thì cách tốt nhất là cần sự tác động của những người xung quanh. Nhưng người ở ngoài chỉ có thể can thiệp khi họ thấy rằng cái quan niệm đó thực sự là sai, và cái sai đó là nguy hiểm cho họ (người đang có định kiến). Nhưng khi mà một quan niệm có tới 50 cách diễn đạt khác nhau, thì nói thật, không ai sẽ có đủ thời gian và kiên nhẫn để đi tới cùng vấn đề. Trước một thực tế là ai cũng bận và nhiều việc, nếu nó không phải là một cái gì đó quá nghiêm trọng tới tính mạng, thì những người xung quanh có muốn giúp cũng thấy lúng túng, bế tắc. Nó giống như chúng ta sắp bước vào điểm không thể quay lùi trong việc chống biến đổi khí hậu, nhưng đến giờ ai cũng còn thờ ơ với nó vậy.

Tôi hiểu là ai cũng vướng bận công việc, nhưng come on! Có những quan niệm tồn tại mấy trăm năm nay, nhìn vào ai cũng biết là có gì đó không ổn, nhưng không ai chịu đứng ra làm. Nếu thấy mình có khả năng làm mà lại tự thuyết phục bản thân là không nên đụng vào, vậy thì chúng ta chỉ đang dung dưỡng cái sai mà thôi, và sự từ bi của chúng ta dành cho nhau là chưa đủ lớn.

Nên tôi quyết tâm phải làm nó cho bằng được. Tôi muốn những nhầm lẫn và định kiến này được giải quyết, một lần và mãi mãi. Và nếu tôi thất bại, thì ít nhất những người khác sẽ có thể học hỏi được gì từ nó.
 

Những khó khăn để đạt mục tiêu này

Những người hiểu sai có sẵn cảm xúc tiêu cực với bài viết

Dễ thấy là độc giả tôi muốn hướng tới là những người ghét tôi nhất, vì tôi đang chỉ ra cái sai mà họ vẫn luôn tâm niệm rằng nó đúng, thậm chí nâng tầm nó thành quan điểm sống của họ. Ở đây có thể chia ra thành hai dạng người: dạng người chạy trốn và dạng người phớt lờ. Đặc điểm chung là họ nhất định nói là tôi sai, nhưng lại không chịu nói là tôi sai ở đâu.

Với những ai còn đang muốn chạy trốn khỏi nỗi đau nhờ vào những quan niệm ấy, thì những lời nói trong đây như đang chửi thẳng vào mặt họ. Nhưng để có thể chỉ rõ nguyên nhân của sự hiểu lầm thì không thể không nói như vậy. Dù tôi viết những bài này với mong muốn xoa dịu nỗi đau của họ, thì họ cũng không tài nào nhận ra được điều đó.

Có một thí nghiệm như sau: người ta nhốt một con chó và cho nó bị giựt điện nhẹ. Ban đầu nó tìm mọi cách để thoát, nhưng vì bị nhốt nên nó đành chấp nhận. Sau đó, người ta để nó ra ngoài cùng với những con chó khác và làm lại thí nghiệm. Mặc dù lần này nó không khó khăn gì để thoát cả, và nó thấy rõ ràng là những con khác có thể thoát khỏi sự khó chịu đó, nó vẫn chấp nhận chịu đựng. Người ta phải tự tay đưa nó ra khỏi nơi bị giựt hai ba lần nó mới nhận ra là có thể thoát ra được thật. Con chó đã học được rằng nó sẽ luôn bất lực. Chính sự bất lực học được (learned helplessness) này làm nó không chịu thoát, dù nó biết là nó làm được. Clip này miêu tả khá hay vấn đề này:

Người làm thí nghiệm này, Martin Seligman, chính là cha đẻ của tâm lý học tích cực. Xem thêm What is Positive Psychology?

Với những người đã học được rằng mình sẽ luôn bất lực, thì mỗi lần cả hai sắp chạm đến gốc rễ của vấn đề họ sẽ tìm cách để nói là không được. Khi bạn chỉ ra những lập luận sai khiến họ không còn cách nào khác và buộc phải nhìn thẳng vào sự thật trước mắt, họ sẽ gào lên và nói bạn điên rồ và hoang đường.

Một dạng khác là những người luôn cho rằng tôi kém cỏi hoặc không hiểu một chân lý nào đó. Họ viện nhiều lý do như không có thời gian để phản hồi, hay không cần đọc cũng biết là sai, nhưng sau đó họ lại dành thời gian để nuối tiếc cho sự lãng phí tài năng của tôi, hoặc móc máy và mỉa mai những thứ không liên quan. Họ luôn thấy mình đã đi guốc trong bụng tôi, nhưng nếu hỏi ra thì sẽ thấy vô số lỗ hổng trong niềm tin đó. Tôi cảm thấy rất tò mò về việc tại sao họ lại không cảm thấy tò mò với việc họ có thể đang sai. Người ta chỉ có thể cư xử tử tế với nhau khi biết rằng mình chả biết gì cả. Họ ngày nao cũng rao giảng là không ai thực sự biết chân lý cả, rằng hãy luôn nuôi dưỡng sự tò mò, không phán xét, nhưng tôi thấy họ chỉ đang làm những điều đó một cách nửa vời. Họ làm những người có chung lĩnh vực hoặc đam mê với họ cảm thấy xấu hổ.

Thật ra, những lời móc máy đó tôi nghe riết rồi quen. Tất cả chỉ còn lại nụ cười buồn dành cho họ. Cách để ứng xử với họ tốt nhất là bắt chước clip này:

Nhắc lại, cả hai dạng người này chính là lý do để tôi khởi động dự án này. Nhiều người trong số họ, sau khi đọc xong những dòng này, vẫn nghĩ là tôi đang nói về ai khác chứ không phải là chính họ.

Những người có khả năng tác động không thể lấy việc đọc blog làm ưu tiên hàng đầu

Lưu ý: Từ đây trở về sau, để thuận tiện, tôi sẽ đặt tên người hiểu sai là Megan.

Nếu biết rằng Megan sẽ gạt ngay chỉ sau vài lần đọc thì ta đành đi đường vòng: thuyết phục những người quan tâm đến cô (bạn bè Megan chẳng hạn) đọc và tác động. Nhưng thường những người giống nhau sẽ tụ họp với nhau. Rất có thể họ là những người có chung quan điểm với Megan, hoặc có lẽ, họ chưa bao giờ để ý tới những vấn đề này.

Vậy mục tiêu bây giờ là để những người chưa bao giờ quan tâm đến quan điểm của Megan quan tâm hơn. Nhưng nếu dự án của tôi không giúp ích đến công việc thường ngày của họ, thì dù nó đập vào mắt họ hằng ngày, họ cũng không có hứng thú. Và nếu họ không hứng thú, thì chỉ sau một hai lần Facebook sẽ tự loại bỏ những gì tôi chia sẻ khỏi bảng tin của họ. Nhưng để có thể giúp Megan, thì không những phải làm họ gạt hết công việc đi (vốn đã dí họ chạy sấp mặt) để tập trung đọc cặn kẽ những bài viết này (vốn trừu tượng khó hiểu) mà còn phải biến họ trở thành những người đại diện tự nguyện cho tôi, đứng ra thuyết phục Megan bằng được.

Những người có chuyên môn hoài nghi về sự có ích của các bài viết trong việc thực hành

Vì mục tiêu là giải quyết định kiến/niềm tin sai từ sự hiểu lầm, nên những người đã hiểu đúng từ lâu rồi sẽ cảm thấy xa lạ. Nếu họ chưa từng có tổn thương trong quá khứ, và được tiếp cận những quan niệm/triết lý đó một cách đúng đắn ngay từ đầu, thì họ gần như không thể thấy nổi tại sao trên đời này lại có những hiểu lầm này. Giống như một người mắt sáng sẽ không tài nào hiểu nổi một ông mù lại nhất định gọi con voi là cái chổi xề. Họ cảm thấy xa lạ với Megan, và không cần phải tốn thời gian cho bất cứ thứ gì đi chệch khỏi mục tiêu như thế.

Cụ thể hơn:

  • Bài Phản biện cuốn Cuộc cách mạng một cọng rơm không được những người làm nông nghiệp tự nhiên thấy có ích gì trong công việc kết nối lại với tự nhiên. Với họ, thứ quan trọng nhất là có bắt tay vào làm hay không, có nhận thức được tầm quan trọng của việc kết nối với tự nhiên hay không, còn tác giả cuốn sách có hiểu đúng khoa học hay không thì không quan trọng.
  • Bài Khi đạo sĩ gặp rối loạn tâm lý đem lại ấn tượng rằng việc tư tưởng Đạo gia bị hiểu sai là do vấn đề của người có bệnh, chứ không phải là ở bản thân tư tưởng đó. Họ không nghĩ rằng lý do nó dễ bị uốn là vì cách tư duy của Đạo gia là cách tư duy dựa trên sự biến đổi nghĩa của từ. Mà vì điều này liên quan đến quá trình chú ý và ghi nhớ, nên bản chất những vấn đề mà Đạo gia đưa ra sẽ khiến cho những người có rối loạn tâm lý càng khó khăn hơn trong việc ổn định và phát triển.
  • Bài Rắc rối của từ bi không giúp những người học Phật quán xét tâm như cách Đức Phật đã dạy. Những gì nói trong bài này quá sức xa lạ với cách hiểu của họ về tâm từ bi, và họ luôn đặt ra những câu hỏi mà bài viết đã trả lời đầy đủ. Với họ, người có định kiến là do nghiệp của người đó, có thể là do từ nhiều kiếp trước, và ta nên chấp nhận sự bất lực của mình. Để cho họ tự loay hoay với suy nghĩ của mình là cách rất nhiều Phật tử dạy truyền cho nhau từ bao đời nay. Còn bài này thì sẽ bị liệt vào dạng hý luận, thiếu niềm tin vào giáo pháp.

Những người thấy rất hay lại chưa đủ động lực để chia sẻ

Cũng có nhiều bạn thể hiện sự hâm mộ đối với blog, trong đó có những người có tầm ảnh hưởng lớn tới cộng đồng. Tuy nhiên như vậy vẫn chưa đủ, vì họ vẫn chưa có động lực để chia sẻ. Để một bài viết làm cho người đọc cảm thấy nhất định phải chia sẻ phải hội tụ đủ hai yếu tố sau:

  1. Chứng tỏ được sự có ích của nó với bạn bè người đọc. Nghĩa là nội dung phải vô cùng hữu ích khiến họ cảm thấy phải chia sẻ để giúp đỡ người khác, hoặc nội dung thật mới thật lạ khiến họ cảm thấy phải chia sẻ để nhiều người biết hơn
  2. Nói đúng vào quan điểm sống của họ. Nghĩa là nội dung phải chạm đúng vào những gì họ trăn trở, thay lời họ cất lên tiếng lòng của họ, để họ phải share về để người khác hiểu về họ hơn

Có nhiều nội dung rất hay, đọc rất thích nhưng không đáp ứng cả hai tiêu chí trên nên không ai share. Họ chỉ like mà thôi. Đó là nguyên tắc chung của tiếp thị trực tuyến (online marketing).

Nên áp dụng vào chuyện này, ta có thể hiểu được tại sao. Nếu một người chưa bao giờ thấy những quan niệm như vậy thật ức chế, đến độ muốn một lần hai năm rõ mười hiểu được tại sao một thứ ban đầu vốn rất hay lại trở nên sai lạc đến như vậy, thì họ chỉ like mà thôi. Nếu họ chưa từng phải lựa chọn sẽ trả bất cứ giá nào, đắt đến mấy cũng chấp nhận, để có thể giải quyết vấn đề một lần cho mãi mãi, thì việc đọc những bài viết này sẽ không bao giờ có được ưu tiên cao nhất của họ. Thế nên, dù họ có thấy công trình này công phu và đáng được nhiều người biết đến hơn, thì họ vẫn chỉ đọc xong rồi thôi. Nó giống như họ đọc được một câu chuyện ly kỳ, nhưng lại không nghĩ là sẽ có một ngày trong đời mình sẽ đi hành trình đó.

Những người muốn giúp cũng có niềm tin sai

Đã có hằng hà sa số những bài viết giải thích những hiểu lầm phổ biến, và cũng đã có hằng hà sa số những dự án thay đổi nhận thức cộng đồng. Nhưng nếu những người làm những dự án đó vẫn chưa dám tác động đến những người như Megan, thì tôi nghĩ những dự án như vậy vẫn chưa triệt để. Họ chỉ dừng ở việc hi vọng cái hiểu đúng sẽ đủ khả năng cạnh tranh với cái hiểu sai, nhưng bản thân những thứ đang dung dưỡng cái sai thì không bị đả động đến. Vậy thì chỉ là chữa phần ngọn chứ không phải phần gốc. Với những người như Megan, cách duy nhất để cô thay đổi niềm tin là thấy rằng số đông đang bất đồng ý kiến với cô. Đây chính là quy luật của tâm lý học xã hội. Bộ phim 12 người đàn ông giận dữ sẽ minh họa rõ điều đó.

Như vậy, từ việc thay đổi suy nghĩ của những người bị mắc kẹt, tôi phải thay đổi cả suy nghĩ của những người không mắc kẹt nữa. Đã có quá nhiều thí nghiệm cho thấy việc giải quyết sự bất lực và định kiến là khả thi, và nếu ai đó cho rằng giúp đỡ những người đó là bất khả, nghĩa là họ đang chưa hiểu đúng. Tức nghĩa là, đến cả những người hiểu đúng cũng hiểu sai. Họ có khả năng hành động để chấm dứt vấn đề này, nhưng họ lại tự chặt tay chặt chân mình, mặc cảm với suy nghĩ rằng điều này là sai trái. Nói cách khác, đây chính là một sự bất lực học được khác: bất lực rằng mình không thể làm gì để thay đổi.

Ban đầu, họ chỉ thể hiện sự không đồng ý, và ân cần chỉ bảo tôi nhiều điều, giới thiệu nhiều tài liệu để đọc. Điều đó là đáng quý, và đúng là tôi còn nhiều thiếu sót trong lập luận. Nhưng khi tôi đã đọc và trả lời các ý đúng như họ bảo, thì họ vẫn không chấp nhận, nhưng không nói được tại sao lập luận này là sai. Tất cả những gì họ làm là quay lại những lập luận cũ bằng một cách diễn đạt khác, và sau một hồi qua lại như vậy, họ kết luận rằng tôi cần phải trưởng thành và trải nghiệm nhiều hơn. Cứ cho là như vậy đi, thì họ vẫn nên tạo điều kiện cho những người không bất lực thay đổi cái thực tế dẫn tới trải nghiệm đó, chứ không phải bắt những người đó cũng bất lực theo. Mà đáng tiếc, họ lại là những người được người khác tin tưởng và ngưỡng mộ.

Và đây chính là một hiểu lầm khác mà tôi muốn giải quyết. Nếu bây giờ mà hỏi ra thì tôi tin TẤT CẢ mọi người đều ước mình có thể dũng cảm hơn. Bạn thấy, hiểu lầm này dẫn tới hiểu lầm kia, bất lực này dẫn tới bất lực kia, tạo thành một vòng luẩn quẩn, tự dung dưỡng cho nhau. Nếu chỉ giải quyết một cái mà không giải quyết cái còn lại, thì cũng chỉ là nửa vời, không triệt để. Tất cả chỉ kết thúc khi một ai đó đứng lên giải quyết hết tất cả, một lần cho mãi mãi.

Người mù dắt người mù. Tranh của Pieter Bruegel the Elder, 1568

Nói tóm lại, đây là những khó khăn khiến bài viết của tôi không tới được tai những người cần nó nhất:

  • Những người hiểu sai có sẵn cảm xúc tiêu cực với bài viết
  • Những người có khả năng tác động không thể lấy việc đọc nó làm ưu tiên hàng đầu
  • Những người có chuyên môn hoài nghi về sự có ích của các bài viết trong việc thực hành
  • Những người thấy rất hay chưa đủ động lực để chia sẻ
  • Những người muốn giúp cũng có niềm tin sai

Chính vì như vậy, dự án này có hơi khác so với các dự án khác. Những dự án bình thường chỉ tìm cách để tiếp cận những người vốn đã có sự quan tâm, còn ai không quan tâm thì cũng không quá cố gắng thuyết phục làm gì. Nhưng với mục tiêu này, thì lại phải khiến cho những ai không ưa mình chịu nhìn lại quan điểm của bản thân, và phải làm những người không có một chút hứng thú nào với nó hứng thú cho bằng được. Nó đòi hỏi một sự chủ động mạnh mẽ hơn ở người đọc, hơn là hữu xạ tự nhiên hương một cách đơn giản. (Có bạn gọi đây là kêu gọi biểu tình, nghĩ cũng không sai.)

Tôi hy vọng đọc xong mục tiêu này mọi người sẽ có thêm động lực để giúp tôi hoàn thành dự án. Bạn có thể xem một số gợi ý giúp tôi nếu có hứng thú. Tìm hiểu thêm →