The blind leading the blind

Hiện tượng biến đổi nghĩa và đồng âm khác nghĩa trong việc hình thành niềm tin

Bài này còn đang viết dở

Trong tiếng Anh có một câu thành ngữ “The blind leading the blind“, nghĩa là gì chắc bạn cũng không khó đoán. Hóa ra, câu thành ngữ này được dùng khá nhiều tromg các nền văn hoá khác nhau. Nó có ở trong cả kinh Phật lẫn kinh Thánh, và đi vào cả hội họa:

  • Ví như này, Bharadvaja, một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy; cũng vậy, này Bharadvaja, Ta nghĩ rằng, lời nói của các Bà-la-môn cũng giống như chuỗi người mù: người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.  (Kinh Canki)
  • Ngài đáp rằng: Cây nào mà Cha ta trên trời không trồng, thì phải nhổ đi. Hãy để vậy: đó là những kẻ mù làm người dẫn đưa; nếu kẻ mù dẫn đưa kẻ mù, thì cả hai sẽ cùng té xuống hố. (Matthew 15)
The blind leading the blind
Tranh của Pieter Bruegel the Elder (1568), họa sĩ thời Khai Minh

Câu chuyện thầy bói xem voi (vốn là một câu chuyện của đạo Phật) cũng tương tự như vậy: các ông mù cãi nhau vì không hiểu vấn đề, và nhìn từ góc độ người sáng mắt thì sẽ thấy buồn cười.

Nhưng vấn đề là, một người mù sẽ cảm thấy thế nào với câu nói ấy? Nếu đến cả Phật và Jesus, hai kẻ từ bi và bác ái nhất thế gian này, còn đem họ ra để làm ví dụ cho sự khiếm khuyết, thì còn nơi nào có thể chấp nhận người mù được nữa? Vậy chẳng phải những thứ họ rao giảng chỉ toàn sáo rỗng thôi sao?

Thế nhưng, nếu bạn thực sự hỏi một người mù về những câu nói này, thì bạn sẽ thấy rất bất ngờ: họ còn cảm thấy thú vị nữa. Khi một người mắt sáng hỏi họ “ông bị mù à?”, thì họ chỉ nhún vai bảo, “ừ, tôi bị mù thật”, và lấy làm khoái chí khi người mắt sáng cảm thấy bối rối vì mình lỡ lời. Có khi họ còn chủ động đem câu nói đó để chọc những người mắt sáng khác. Tôi thấy đây chính là một thái độ sống tốt.

Sự hy vọng sẽ không bao giờ đến…

… không phải là vì nó có thể bị dập tắt ("hy vọng trồi lên bất tận" – Alexander Pope), mà là khi ta học được rằng thế nào ta cũng sẽ thất bại mỗi lần hy vọng xuất hiện. Khi một người đã chịu nhiều nỗi đau đến mức một ngày họ bàng hoàng kết luận rằng họ không còn khả năng để hy vọng thêm một lần nào nữa rồi, thì toàn bộ thế giới xung quanh họ sẽ rùng rùng biến đổi. Một khi họ đã học được rằng mình hoàn toàn bất lực để thay đổi tình hình, thì kèm theo đó họ cũng sẽ có những niềm tin mới để hợp lý hóa sự cam phận của mình. Những niềm tin mới này - tuy sai - nhưng lại rất logic, khiến cho họ không những không có động lực để thay đổi, mà còn có động lực để không thay đổi.

Đã có hằng hà sa số những bài viết giải thích những ngộ nhận phổ biến, và cũng đã có hằng hà sa số những dự án thay đổi nhận thức cộng đồng. Nhưng cuộc sống đã cho họ quá đủ trải nghiệm rồi nên họ mới thành ra như thế. Giờ muốn họ thực sự suy nghĩ điều ngược lại thì cần cho họ một sự trải nghiệm mới nhiều gấp đôi, gấp ba. Nên nếu chỉ dừng ở việc hy vọng cái hiểu đúng sẽ đủ khả năng cạnh tranh với cái hiểu sai, còn bản thân những thứ đang dung dưỡng cái sai thì không bị đả động đến, thì chỉ là chữa phần ngọn chứ không phải phần gốc. Nên không giống như những dự án xã hội khác, chúng tôi chọn con đường mà chúng tôi tin là triệt để hơn: xây dựng một con đường để mọi người cùng hợp lực xóa bỏ những hiểu lầm, ngộ nhận và niềm tin sai của bạn mình mà không quá gian lao.

Cho đến nay chúng tôi đã tìm hiểu 6 lĩnh vực và 25 ngành nhỏ khác nhau để làm nền tảng cho dự án. Từ khi web hoạt động đến nay trung bình mỗi ngày chúng tôi đón nhận 160 lượt xem trang. Mục tiêu của chúng tôi là lan tỏa rộng hơn khái niệm sự bất lực học được, thử nghiệm và hoàn thiện cách tiếp cận họ, khai phá sâu hơn các vấn đề nằm chìm đằng sau, thông qua sự giúp sức của các bạn đồng chí hướng. Dự kiến chúng tôi cần tối thiểu 70 triệu VNĐ để hoạt động cho năm 2021 (200k/ngày), bao gồm trả lương, trang thiết bị, đi lại, thuê chuyên gia.

Tinh thần của dự án Quả Cầu là: phản tư với mọi quan điểm của mình, trân trọng người khác tuyệt đối, tò mò với điều khiến mình sợ hãi, và dũng cảm thay đổi cái gây hại. Chúng tôi cần sự hỗ trợ của bạn để lan tỏa tinh thần đó. Bất kỳ sự đóng góp nào, dù lớn hay nhỏ, đều quý giá. Hãy hỗ trợ Quả Cầu dù chỉ là một ly cà phê – và bạn sẽ chỉ mất một phút để giúp. Cảm ơn bạn.

Bạn thấy bài viết này thế nào?

Bấm sao để đánh giá nha!

Đánh giá trung bình: 0 / 5. Số lượt đánh giá: 0

Nếu bạn thấy bài này hữu ích

Bạn bè bạn cũng có thể thấy nó hữu ích

Mình rất tiếc nếu bạn thấy bài không có giá trị

Xin hãy nói cho mình biết phải cải thiện ở đâu

Leave a Reply