90846186_10158115884677505_4861959582445993984_n

Tìm người đồng hành: cùng hợp lực xóa bỏ sự bất lực

Như đã được mô tả chi tiết trong bài Rào cản và giải pháp để tiếp cận người có sự bất lực học được, để họ có thể nhận ra mình cần phải thay đổi thì cần phải có một sự kiện từ bên ngoài tác động đến họ. Đây tuy là điều ai cũng biết, nhưng ai cũng cảm thấy rằng không thể được, mà chỉ có thể thụ động chờ sự kiện đó đến. Đó thật ra không khác gì nói rằng ta bất lực với sự bất lực. Dự án Quả Cầu muốn xây dựng một con đường để có thể chủ động thay đổi môi trường sống của họ một cách tự nhiên mà không quá gian lao.

Mình cn tìm nhng bạn muốn xây dựng một con đường như vậy để đồng hành với mình.

Tôi sẽ có lợi ích gì khi tham gia?

Bằng việc tham gia vào câu chuyện này, bạn góp phần lan tỏa các giá trị mà Quả Cầu hướng tới: dám làm những điều vô cùng đúng và vô cùng khó. Sự phản hồi của bạn cũng sẽ giúp mình điều chỉnh và cải tiến phương pháp tiếp cận, để có thể tìm được một con đường để mọi người cùng hợp lực xóa bỏ sự bất lực của bạn mình mà không quá gian lao.

Bạn sẽ được làm quen với công việc trợ giúp chuyên nghiệp và hoạt động xã hội. Với những kiến thức này, bạn sẽ có thể mạnh dạn nói rằng chúng ta không phải cam chịu những quan điểm vô lý và làm hại nhau nữa. Nếu dự án này thành công, thì nó sẽ tạo tiền lệ để cắt bỏ những rườm rà, gian lao, oan ức, ngộ nhận, mò mẫm không cần thiết.

Qua dự án này, mình cũng đã xây dựng một mạng lưới kha khá những người quan tâm. Nếu bạn cần sự giúp đỡ của mình mình cũng sẽ làm trong khả năng.

Tôi sẽ cần làm những gì?

Mình cn tìm nhng bạn muốn xây dựng một con đường như vậy để đồng hành với mình.

Đầu tiên, bạn cần phải biết được suy nghĩ của bạn của bạn về chuyện này, vì nếu không có một hiểu biết chung thì mọi người sẽ cảm thấy đây là điều áp đặt. Hãy hỏi bạn của bạn xem họ có người thân, bạn bè nào mà họ cảm thấy có những biểu hiện sau đây không:

  • Sự nuông chiều không biết khi nào sẽ dừng
  • Niềm tin rằng mình sẽ không bao giờ thoát khỏi nỗi đau
  • Thấy việc giận dữ hoặc xem thường người khác là hợp lý
  • Mặc định rằng những gì mình tin là đúng mà không cần kiểm tra lại

Xem thêm: Khi nào sự tác động là cần thiết?

Hãy hỏi họ xem tại sao họ không muốn thay đổi những người đó. Rất có thể lý do không phải vì họ không muốn, mà là vì có quá nhiều trở ngại để họ làm, khiến cho họ chỉ có thể nhìn từ xa chứ không làm gì được. Những lý do đó có thể là:

Tìm người đồng hành
Giả sử bạn của bạn có một niềm tin rất chắc chắn, và điều đó đang gây hại cho họ. Đâu là lý do khiến bạn chưa muốn tác động? *

Rất có thể bạn của bạn sẽ không đưa ra một câu trả lời trùng với ý ở trên, nhưng khả năng cao đó chỉ là một cách diễn đạt khác mà thôi. Hãy hỏi sâu thêm về lý do đó và nó sẽ dẫn tới một trong các lý do ở trên. Bây giờ, hãy bấm vào từng lý do để hiện ra câu trả lời cho những lý do đó, và hỏi họ xem họ suy nghĩ về nó thế nào. Sau đó, nếu họ đồng ý là những câu trả lời đó giải đáp được lo lắng của họ, hãy hỏi họ tiếp là nếu có một dự án muốn làm công việc như vậy, thì họ có muốn giúp đỡ không? Nếu họ muốn, hãy làm cầu nối cho mình.

Vậy là xong!

Dự kiến việc này sẽ tốn khoảng một buổi trò chuyện với bạn của bạn mà thôi. Nếu bạn thấy khó mà đặt những câu hỏi này một cách tự nhiên và làm hai bạn cảm thấy thoải mái, hãy liên hệ mình để chúng ta cùng lên một kế hoạch phù hợp.

Nếu họ nhất quyết cảm thấy chuyện này sẽ không thể đạt được mặc dù họ không đưa ra được lý do hợp lý, thì rất có thể đây chính là những người đã học được rằng không thể làm được gì hơn trong tình trạng này. Hãy để cho họ thời gian suy nghĩ.

Sau đó thì sao?

Sau đó, mình cần các bạn giúp mình tiếp cận một trường hợp cụ thể. Nếu thành công với trường hợp này thì các trường hợp khác cũng sẽ áp dụng tương tự. Đây là Facebook của bạn ấy (bạn ấy tên Ngọc).

Hãy vào xem danh sách bạn chung trên Facebook với Ngọc. Dựa vào số bạn chung bạn sẽ có những chiến lược hành động khác nhau:

Nếu bạn có ít hoặc không có mối liên hệ nào với Ngọc cả

Hãy tìm xem trong những người hay tương tác với Ngọc có những ai có bạn chung với bạn. Làm tương tự cho đến khi gặp một người bạn cảm thấy thoải mái trò chuyện. Bạn có thể mời gọi những người bạn trung gian đó tham gia dự án không?

Bạn có nhiều bạn chung với Ngọc

Mình cần bạn cho bạn Ngọc cảm thấy tin tưởng mình. Bạn có thể chia sẻ các bài viết của mình để họ đọc. Bạn có thể tag họ hoặc nhắn riêng nếu cảm thấy phù hợp.

Bạn và Ngọc có nói chuyện với nhau

Mình cần biết tình hình cụ thể Ngọc hiện tại thế nào. Theo dõi Ngọc từ xa mình vẫn thấy bạn ấy đang cô độc và cay độc. Nhưng các thông tin còn lại về cuộc sống thì mình không biết.

Mô tả về Ngọc

Hiện tại thì bạn ấy đang:

  • nuông chiều bản thân không biết khi nào sẽ dừng
  • tin rằng mình sẽ không bao giờ thoát khỏi nỗi đau
  • thấy việc xem thường người khác là hợp lý
  • lảng tránh hoặc phớt lờ những câu hỏi về niềm tin bản thân

Ngoài ra, bạn ấy có dấu hiệu của một loại rối loạn tâm lý rất khó chữa tên là Rối loạn nhân cách tâm trạng không ổn định. Là một người quan tâm đến sức khỏe và hạnh phúc của bạn ấy, mình không thể thờ ơ được. Mình tin là trong thâm tâm bạn ấy luôn muốn một cuộc sống tốt hơn hiện giờ.

Hiện tại bạn ấy đang xem thường mình, và lời nói của mình dù đúng cũng sẽ bị phớt lờ hoặc mỉa mai.

Kết quả cần đạt được

Đây là những điều mình muốn Ngọc đạt được:

  • Không còn cảm thấy mình đã chết. Thấy rằng không có gì là bất khả thi
    Người không nghĩ ra giải pháp và có trong mình nhiều quan niệm sai thì sẽ thấy bất lực. Còn người có một chương trình hành động và luôn nghi vấn niềm tin của bản thân thì sẽ không bất lực.
     
  • Học được khả năng kiểm soát được cảm xúc. Không còn cảm thấy trống rỗng
    Ngọc nhận thức được rằng khi tức giận mình sẽ cay độc với người khác, nhưng lại không thể làm gì để kiềm chế được nó. Một phần là vì Ngọc luôn quan niệm rằng cảm xúc là vô tư nhất. Điều này thật ra là sai.
  • Hiểu rằng mọi kết luận của mình đều cần được kiểm chứng
    Ví dụ, nếu Ngọc muốn nói ai là ảo tưởng thì cần cho thấy tại sao điều họ làm là không khả thi. Nếu không đưa ra được lý do hợp lý thì cần dũng cảm hoài nghi niềm tin của mình.
  • Nói được, làm được
    Có những yêu cầu của Ngọc rất hợp lý, nhưng trước khi yêu cầu người khác làm như vậy, trước hết hãy tự làm cho mình trước
     
  • Cảm thấy có trách nhiệm với những gì mình đã gây ra với người khác
    Ngọc không cần cảm thấy đau đớn hay dằn vặt về những gì mình đã làm – chúng ta cần phải biết tha thứ cho chính bản thân mình. Nhưng những gì mình đã gây ra thì cần có trách nhiệm khắc phục.

FAQ

Những gì Ngọc đăng trên Facebook rất đẹp và rất tình cảm, nên sẽ có cảm giác bạn ấy đang có cuộc sống hạnh phúc. Nhưng thực chất nếu tìm hiểu kỹ sẽ thấy Ngọc luôn nói về bản thân như một người đã chết, và tâm hồn thì lạnh lẽo và khô khốc.

Cái thế khó của một người dẫn đường là họ sẽ luôn bị hiểu nhầm. Khi ta trân trọng người khác tuyệt đối, họ sẽ thấy ta là người áp đặt. Không một người nào quan tâm đến bạn mình mà lại muốn ép buộc gì cả, nên khi một người phải làm như vậy, nghĩa là họ thấy rằng việc đi thầm lặng bên cạnh là đang làm tình hình tệ hơn. Xung quanh Ngọc là rất nhiều bạn bè, nhưng có vẻ như họ cũng không thể làm được gì hơn cho Ngọc. Ngọc vẫn đang chơi vơi, và những người xung quanh không thể trở thành điểm tựa đáng tin cậy của Ngọc.

Ngọc là người thông minh. Bạn ấy thừa sức biết những gì mình đang làm có hại cho bản thân, và nếu có động lực thì bạn ấy sẽ giải quyết ngay trong một nốt nhạc. Bạn ấy chưa thay đổi vì chưa thể đảm bảo được là sự thay đổi có thể đem lại sự khả quan nào. Đã nhiều lần bạn ấy cố gắng, nhưng mỗi lần là đều nhận thêm một cơn đau. Nên bạn ấy bây giờ thà không cố gắng, còn hơn cố gắng mà lại chịu đau.

Ngọc nói đi nói lại là thứ Ngọc cần là một con người có hiểu biết. Chỉ cần một người như vậy xuất hiện thì Ngọc sẽ tự động thay đổi. Còn từ giờ cho đến lúc đó Ngọc nhất quyết không bao giờ thay đổi.

Do Ngọc luôn xem mình là đứa vô dụng, không đáng để quan tâm, nên mình có nói gì cũng sẽ bị phớt lờ. Nhưng đó là vì Ngọc có những niềm tin sai.

Ngọc là một con người đặc biệt, và để có thể thấy được con người chân thật của bạn ấy cần phải có vô số khoảng khắc chạm vào tâm hồn nhau. Mình nghĩ mình hiểu bạn ấy nhiều hơn những người khác, thậm chí là chính bạn ấy. Phải là một người vô cùng trân trọng bạn ấy mới có thể nói ra được những điều này.

Tất nhiên, hoàn toàn có thể là mình sai. Nhưng nếu vậy thì cả hai cần một buổi nói chuyện thẳng thắn để hiểu nhau rõ hơn. Mình cũng chỉ cần có thế.

Mình đang ở trong một thế lưỡng nan mà giới chuyên môn gọi là mối quan hệ song đôi. Nếu bạn muốn biết thêm câu chuyện của tụi mình, bạn có thể đọc hai bài viết sau:

Mọi chi tiết xin liên hệ:

🍀 Email: lyminhnhat911@gmail.com
🍀 SĐT: 091 221 4006
🍀 Facebook: Quả Cầu

Nếu bạn có hứng thú, mình cũng sẽ thêm bạn vào nhóm chat các bạn cũng muốn tham gia thử nghiệm này.

Mình hy vọng điều này dễ dàng với bạn. Cám ơn bạn đã dành thời gian đọc bài viết.

107707314_3004695716306477_1720368113799756720_o

Bạn ngoen gửi: Chuyện Lão Ong

Lão Ong này, Lão Ong của em,
Mùa xuân đến khi gió kéo mây rèm
Bao sắc hoa còn đẫm ướt sương đêm
Bỗng sớm nay vươn mình thức dậy.
Con ve sầu khẽ run mình cựa quậy,
Chờ mùa hạ nào phiêu lãng bước qua.
Vài hạt mầm thời gian nhú ra,
Em những tưởng chỉ còn đôi ta khắc khoải
Nhân sinh này sao phù trầm hoang hoải.

Lão Ong này, Lão Ong của em ơi,
Chàng đừng vội tin mật ngọt trên đời
Chàng đừng vội tin hương sắc lả lơi.
Đàn cừu non đang gặm cỏ bên đồi,
Đâu có biết con kiến ma đang khóc.
Người trăm năm có lẽ còn bận học,
Mà sao quên bộ tâm trong chữ Tình…

Lão Ong à, Lão Ong của em ơi!
Ngày mùa xuân đôi ta gặp nhau rồi
Đêm mùa đông xin chàng đừng quên nhé…
Lão Ong à, em hãy còn mọn bé
Chỉ là bông cúc nhỏ mọc ven đường…

Lão Ong à,
Rồi mai sau trên thiên lý dặm trường
Chàng sẽ gặp một bông cúc xinh đẹp khác
Liệu chàng có nhớ khi mây trời bàng bạc
Em buông mình theo gió cuốn tìm ai…

f65e8d6204793ecb856c926a39757879

Khi sự bất lực trở thành cái đẹp

Sự bế tắc và bất lực luôn là chủ đề bất tận của nghệ thuật. Ví dụ như ở đoạn mở đầu chương 10 cuốn Rng Na Uy, Murakami viết:

Khi nghĩ lại năm 1969, tâm trí tôi chỉ thấy một vùng đầm lầy - một vùng bùn sâu dẻo quánh có vẻ muốn mút chặt và kéo tuột giày tôi ra mỗi lần tôi cất bước. Tôi đi trong vùng bùn ấy, sức lực kiệt dần. Đằng trước, đằng sau, tôi không nhìn thấy gì khác ngoài bóng tối vô tận của đầm lầy.

Hoặc ở bài thơ bìa cuối cuốn Dấu vết thiên di, Nguyễn Băng Ngọc viết:

Lần theo dấu vết thiên di
Buồn vui như thể cơn mưa bất kỳ
Cuối cùng rồi cũng chia ly

Hoặc như một bài hát của Trịnh Công Sơn:

Rừng xưa đã khép
Em hãy ra đi

Chuyện gì sẽ xảy ra nếu một người đang tin rằng mình đang bất lực sáng tác hoặc thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật nói về những nhân vật cũng tin rằng mình đang bất lực?

👉 Bài chi tiết: Sự bất lực học được là gì?

Nhà văn Dostoyevsky có nói rằng: “Cái đẹp cứu rỗi thế giới”. Vì cảm xúc thẩm mỹ là một cảm xúc tích cực, nên có lẽ trước tiên tính thi ca trong tác phẩm sẽ làm dịu nỗi đau của họ. Việc được thấy một câu chuyện của một người bất lực khác cho họ thấy rằng mình không phải là người duy nhất phải chịu đựng. Việc được chiêm ngưỡng sự chăm sóc – dù chỉ là trong thế giới hư cấu – cũng sẽ có tác dụng an ủi họ.

photo1524412427320-15244124273201596146795

Nhưng ngoài chuyện họ được an ủi ra, thì liệu ta có thể hi vọng gì được thêm không? Mặc dù ai cũng hiểu nghệ thuật không có nghĩa vụ phải giảng dạy bài học cuộc sống, không có nghĩa vụ bảo rằng độc giả phải có niềm tin tích cực, nhưng liệu với những tác phẩm nói về sự kiên cường, không đầu hàng số phận, liệu ta có thể hi vọng họ lấy đó làm cảm hứng hay không? Tôi e là không. Vì những người đang tin rằng mình đang bất lực (những người có sự bất lực học được), theo định nghĩa, đã học được rằng cứ mỗi lần có niềm tin tích cực thì họ đều sẽ luôn thất bại, nên bây giờ sự tích cực đã bị lọc lại. Với họ, một cái kết day dứt thì là chuyện hiển nhiên và sinh động, còn một kết thúc có hậu thì chỉ là chuyện viễn tưởng, đọc cho biết, cho vui. Có thể sự tích cực đó vẫn có thể gieo cho họ thấy sự tồn tại của một thế giới khả thể khác, nhưng nó khó mà có thể đánh bật được một niềm tin đã được củng cố từ quá lâu. Nếu ngay cả những điều tích cực có thật còn không thể cạnh tranh nổi, thì đồ giả như văn chương làm sao có cửa nào? Cái đẹp có thể cứu rỗi tâm hồn của ai đó chứ không thể cứu rỗi được tâm hồn họ.

Nếu chiếu theo lý thuyết truyền thông của Stuart Hall, thì độc giả đang dàn xếp (negotiate) cách hiểu của mình với văn bản, hơn là chống đối (opposite) nó hoàn toàn. Đó là vì với một văn bản đẹp, họ vẫn có sự chấp nhận tác phẩm một phần nào đó. Chỉ là họ không hoàn toàn chấp nhận nó mà thôi.

Muốn chấm dứt niềm tin rằng ta đang bất lực thì ta cần phải hành động, chứ nó không tự mất đi. Nhưng khi ta xắn tay áo lên, cái đẹp sẽ biến mất. Không ai phủ nhận việc giải quyết được hiện trạng một cách rốt ráo thì sẽ rất tốt, nhưng nếu bản thân việc chiêm ngưỡng hiện trạng đó cũng tạo ra một cảm xúc tích cực, vậy tại sao lại phải vận công thay đổi nó? Và chưa kể, ở giữa cái đẹp đó, họ còn tìm được niềm an ủi. Nên nạn nhân của sự bất lực học được sẽ bị giam trong một vòng lặp: muốn tìm được niềm an ủi cho mọi khổ đau, thì cần phải duy trì hiện trạng để còn tiếp tục thưởng lãm cái đẹp. Như vậy, cái đẹp giữ chân họ ở lại với sự bất lực, và làm họ xao nhãng với điều quan trọng nhất. Thậm chí, họ còn có thể đưa ra một xác quyết là điều quan trọng nhất với họ là ở lại với cái đẹp, chứ không phải chấm dứt nỗi đau của họ.

Nếu họ đem câu chuyện của họ viết ra thành thơ, vẽ thành tranh, phổ thành nhạc, chụp thành ảnh, hoặc chỉ đơn giản là trích một câu nào đó deep deep, thì họ đang đưa ra một thông báo cho thế giới. Thông báo đó nói rằng: tôi đang đau. Nhưng bạn bè họ, với tư cách là độc giả, nhất thiết cần phải giữ khoảng cách với nhân vật trong tác phẩm để còn có thể chiêm nghiệm nỗi buồn đẹp, sự mất mát đẹp. Nhưng nỗi buồn đẹp đó từ đâu ra, nếu không phải từ chính sự bất lực của tác giả? Nên nếu họ (độc giả, bạn của tác giả) không thể nhận ra đây là thông báo của bạn họ về nỗi đau của mình, thì nghĩa là họ sẽ không thể nhắn một câu đơn giản là họ sẽ luôn ở bên cạnh, dù điều đó hoàn toàn nằm trong khả năng của họ, và lại là thứ cần làm nhất. Ngược lại, họ sẽ chỉ đưa ra những lời hâm mộ, thả tim hoặc cà rỡn. Tuy chúng có tác dụng an ủi và khuây khỏa tác giả rất mạnh, nhưng đó chỉ mãi là an ủi và khuây khỏa mà thôi. Chúng sẽ tiếp tục khuyến khích tác giả tiếp tục ở lại vòng lặp của mình, làm cho họ học được rằng việc tự hành hạ bản thân là một thói quen tốt. Cái đẹp đã đánh lạc hướng bạn bè của người có nỗi đau.


Tại sao con người lại cần đến văn học và yêu thích nó, dù biết nó là thứ hư cấu? Đó là vì, như nhà nghiên cứu văn học Wolfram Iser nói, “hành vi hư cấu của chúng ta đưa chúng ta đi thật xa khỏi thế giới này cũng như trạng thái vốn có của chúng ta, đến một thế giới tưởng tượng”. Thế giới tưởng tượng xa xôi huyền viễn ấy hấp dẫn con người bởi nó khắc phục được những giới hạn về thời gian, không gian, nhận thức trong thế giới hiện thực để đạt đến sự tự do nhất, thỏa mãn những ước mơ khát vọng chưa thể hoặc không thể thực hiện được ở hiện tại.

Nhờ có cái đẹp, nên dù họ buộc phải sống một cuộc sống bất lực, thì tâm trí họ cũng không ở trong thế giới đó. Ở thế giới song song đó, rốt cuộc họ cũng được giải thoát. Chỉ có điều, sự giải thoát đó mãi chỉ là hư cấu. Không phải vì sự giải thoát đó là khoa học viễn tưởng, mà là vì họ tin rằng đó là khoa học viễn tưởng. Khi họ từ chối biến sự hư cấu đó thành hiện thực, thì không phải họ đang chạy trốn gì cả, mà chỉ là họ không thể nào chọn làm vậy mà thôi.

Phần 1, Phần 2

Tham khảo:
• Đỗ Văn Hiểu, Mĩ học tiếp nhận ở Việt Nam, Tạp chí Phát triển KH&CN, tập 16 số X2-2013
• Lưu Hồng Sơn, Lý thuyết tiếp nhận của Wolfgang Iser, Tạp chí Khoa học Đại học Văn Hiến, tập 6 số 4, 2019
• Thủy Mẫn, Van Gogh: Nỗi Buồn Kéo Dài Mãi Mãi, from Visual to Mind, 2020

old-book-desktop-wallpapers-32

Bạn Nguyễn Trần Anh gửi: Chuyện Tiểu Cúc | Một lời đáp

Vài dòng phản hồi, cho lời bình thơ trong bài Chuyện Tiểu Cúc

Chắc tại cơ duyên sảo hợp, mà mình được biết đến bài thơ này, cùng những lời bình trân trọng dành cho thơ và tác giả. Mà, bởi tác giả (bài viết) đã dành nhiều tâm, nhiều tình cho lời bình luận về bài thơ, mình đọc rồi, bỗng cảm thấy phải viết một điều gì, để hồi đáp cái tâm tình ấy. 

Thơ viết:

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say – nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.
Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

***

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ – hóa mộng giữa sương ngời…
….
Tiểu Cúc à…
…Tiểu Cúc của ai ơi?

Bình viết, 

Bài thơ là một bức chân dung, phác thảo Tiểu Cúc như là một cuộc đời đầy đong những kỷ niệm và cảm nghiệm – với sắc lá vàng, gió heo may, tiếng dế ca, cơn mưa mùa, và lão lang thang. Và Tiểu Cúc, trong ánh mắt của một kẻ si mê, đang lạc lối giữa trập trùng cảm xúc ấy. Kẻ si mê, hay tác giả kia, thì mải miết gọi với, mải miết đeo đuổi, còn Tiểu Cúc, thì cứ lạnh lùng mà làm ngơ. “Ai mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm”, chính là ý vậy. Song, dẫu được theo đuổi đầy nhiệt thành, Tiểu Cúc lại chẳng chọn để mình sà vào lòng tác giả. Ngược lại, quyết định hoá thành hư ảo, đắm vào mỹ mộng, rồi tan đi. 

Mình, đọc bình văn lần thứ nhất, chỉ thấy đồng tình: bởi ai chê bài thơ này rời rạc, thì thật là chẳng biết thưởng thơ. Đọc đến lần thứ hai, thấy hết đồng tình, bởi cách nhìn của mình về bài thơ thật ra hơi khác. Mà đọc tới lần thứ ba, tư, năm… thì chỉ thấy còn lại trên con chữ, những lời tự bạch của người viết bình văn. 

Lần đầu chạm tới bài thơ, mình liền cảm thấy lâng lâng. Có lẽ một phần là vì thơ thật nhịp nhàng đầy giai điệu. Nghe mỗi lời thơ như một lần đưa võng, đu đưa lòng người đọc vào một chốn tư yên. Lại nói, bài thơ đọc lên liền nghe như mùa Thu đã về rất cận, như thể Thu hiện diện quanh khắp, trong mọi giác quan và trong mọi cảm nhận. Thơ như thế, ắt không thể không hay. 

Lại nói, thực ra, Tiểu Cúc đối với mình không phải là một bức chân dung, mà là một ước vọng. Từ lúc xuất hiện, Tiểu Cúc đem về cả một không gian dậy cả mùa, như nói rằng bên em, người ta chạm mặt với vô vàn ký ức sinh động của mùa Thu – mà không gặp em, không phải cùng em, thì khó lòng nào người ta cảm thấy được. Tiểu Cúc đem đến sự cảm nghiệm, và cảm nghiệm làm ta khao khát – khao khát chính cảm nghiệm, và khao khát em. 

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say – nói nhảm

Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tha thiết yêu Tiểu Cúc, mong muốn có Tiểu Cúc, nên mới sinh ra cái câu hỏi khao khát “Tiểu Cúc của ta đâu?”. Mà, khao khát ấy, còn như kèm cả xót thương, bởi Tiểu Cúc chỉ cần một người – người trăm năm ấy – thôi. Nhưng “người trăm năm” dường như chẳng biết tìm kiếm em. Cho nên, dẫu được khao khát, Tình em lại vẫn chưa trọn.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Có cảm giác, bài thơ như là tuyệt vọng ở sau hai dấu chấm lửng. Dấu đầu tiên, là cái nhận thức bàng hoàng rằng dẫu Ta khao khát em, Ta vẫn không phải là người em cần; còn dấu thứ hai, là xót xa rằng dẫu Ta chờ đợi em, lời ngỏ mời của Ta chỉ là tiếng mời bị buông lơ, tuyệt vọng. Tiểu Cúc chẳng cần Ta, dẫu rằng em cần một sự hiện diện nào đó.

Chính bởi thế, mà Tiểu Cúc là một ước vọng xa vời. Bởi em chọn tan đi, tan thành mộng, mau mất đi như lời nói dối, trong sự chờ đợi một “người trăm năm biết đi tìm”. Và em mãi chẳng thuộc về, Ta.

Cũng là bởi cách nhìn vào bài thơ, và cảm nhận bài thơ thật khác nhau, mà mình cảm thấy – rất mạnh mẽ, từ bình văn, con người của tác giả. Cách nhìn của tác giả đến bài thơ, và đến Tiểu Cúc, thật cá nhân, chân thật, và đầy tính con người. (Khác với cách nhìn của mình, chắc hơi nhiều… drama!?) Một người nghĩ nhiều, và đôi khi cô độc; một người có nhiều suy tư về giá trị của bản thân, cũng như giá trị của mỗi cá nhân; đồng thời, cũng là một người kiên quyết với lựa chọn của chính mình, và cũng có một tấm lòng biết yêu thương mãnh liệt. 

Và bài viết, dẫu chỉ bình một đôi câu thơ, lại cũng gợi lên những câu hỏi làm người ta phải ngẫm. Giả như, liệu, có nên mải miết sống trọng theo cái lý tưởng của mình, đến tan thành giấc mộng? Và liệu người yêu thương, dẫu không thuộc về mình (nữa), có hạnh phúc không. 

Tựu trung lại, đọc được bài bình văn này, mình như đi lạc vào một nơi xa lạ. Lạc giữa những câu thơ rất thơ, và giữa những lời văn đanh thép đầy cá tính. Và, cũng không biết tác giả bài bình văn lỡ đọc được lời phản hồi này sẽ nghĩ gì. Chỉ mong rằng tác giả hiểu, mình chẳng dám ngông cuồng khen chê, mà đang chân thành góp thêm một lời nhiều chuyện.

Mà, lại thêm một lời nhiều chuyện nữa: Tiểu Cúc và Ta, nếu đã lựa chọn, đừng hối tiếc.

07.05.2019

(Bài gốc: Chuyện Tiểu Cúc|Một lời đáp – Nhà của Gió)

Untitled

Bạn Đoàn Phương Thảo gửi: Chuyện Tiểu Cúc

Thỉnh theo lời đề nghị hết sức chân thành, tôi quyết định góp một lời bình về “Chuyện Tiểu Cúc” cho những người yêu thơ dù không mấy sẵn sàng. Lý do thì đã rõ, thứ nhất là tôi còn mơ hồ về bài thơ ấy, thứ hai là tôi không phải dân chuyên. Mà dù không phải người trong ngành, tôi cũng hiểu được một bài thơ hay luôn có vẻ đẹp, ẩn chứa thông điệp nào đó. Nhiệm vụ của người bình thơ là phải làm rõ nó ra, đẩy cái ý hay, cái đẹp ấy lên cho mọi người cùng thưởng thức, thậm chí lôi ra cái vẻ riêng mà không phải độc giả nào cũng thấy được, dù cho cái đẹp là một khái niệm trừu tượng và luôn biết cách làm bất lực ngôn từ. Giống như dù Đạo không thể diễn giải ra nhưng ta vẫn cần dùng lời để nói về Đạo là vậy. Suy đi tính lại, đứa hay đọc chùa như tôi nghĩ mình nên có chút trách nhiệm với bài thơ và với tác giả.

Bài thơ mở đầu bằng tiếng gọi thân thương, tiếng gọi một cô gái trong hình hài bông cúc nhỏ bé:

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.

“Lá đổ vàng” và “gió heo may” là tiếng nói riêng của mùa thu, là cách thức mùa thu giao tiếp với con người và giao thoa với cảm xúc. Nó đứng riêng, tách mình với tất cả các thời điểm khác trong năm và mang cái hồn riêng biệt động lòng tác giả. Ta đã quen với nỗi niềm vu vơ, lành lạnh, man mác của “heo may” xuất hiện xuyên suốt trong tập “Dấu vết thiên di”. Thu đến với lá vàng và gió se lạnh, hiển nhiên như nó vẫn là, từ năm này qua năm khác. Chính vì nhận ra những dấu hiệu của mùa thu ấy không hề tình cờ, thật bình thường và hiển nhiên quá, nên bỗng dưng tác giả thấy “rất lạ” vì lâu nay không để ý đến cách mà mọi sự vận động rất đỗi tự nhiên.

Hoa cúc từ lâu đã trở thành một biểu tượng cho mùa thu, điều này chẳng ai bàn cãi. Nhưng tiếng gọi Tiểu Cúc ngay từ câu thơ đầu tiên khiến ta dấy lên mối nghi ngờ. Là hình ảnh Tiểu Cúc đã gợi lên cả một mùa thu sống động như thật hay thu về nhắc nhớ đến bóng dáng thân thuộc của Tiểu Cúc? Tôi đồ rằng câu trả lời nằm gọn trong trong ý thứ nhất, vì chúng ta hãy cùng nhìn xem hình ảnh Tiểu Cúc nối liền, “dây mơ rễ má” và rung động mạnh mẽ đến thế giới tâm tưởng như thế nào:

Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Tất cả những hình ảnh gợi ra trong đoạn này là từng phần nhỏ của cả một bức tranh thu rộng lớn chứ không hề rời rạc. Có điều bức tranh này khiến ta có cảm giác cô đơn, trật nhịp trong cái bao la rộng ngợp, mênh mang xa mãi. Nào là “heo may”, “trầm tư”, “buồn” rồi đến “bơ vơ”, “bão”, “lang thang”, “lạc nhịp” với mức độ tăng tiến. Tôi đã mường tượng ra một cánh đồng rộng lớn trải dài ngút mắt bên cạnh con sông trước khi bão về. Bầu trời xám lại mù mịt trong gió. Những gợn sóng xô nhau vỗ nước văng ra thành từng giọt như bay về trời để làm mưa. Hình ảnh dòng sông cũng là một hình ảnh quen thuộc trong thơ Nguyễn Băng Ngọc, vừa là dòng sông của hiện tại, dòng sông Hồng chảy nặng phù sa nơi tác giả được nuôi dưỡng và trưởng thành “Cây cơm nguội vàng trút lá đầu đông/Và những buổi chiều nắng tắt trên sông”, vừa là dòng sông hồi ức “Một khúc sông trôi chở miên man những suy tư thời thiếu nữ”, “Người hoạ sĩ bước ra từ giấc mơ/Đi qua sông, đi lạc miền hoài niệm”, vừa là dòng tâm tưởng “Gửi cho anh dìu dịu màu lá mới/Màu dòng sông bình yên – như màu trái tim biết đợi”. Có những khi dòng sông bám lấy cô gái như một đứa trẻ đáng yêu “Có dòng sông màu hồng chảy miết/ Quanh cổ chân bé nhỏ đung đưa”. Có những khi dòng sông như dòng nước mắt chảy cuốn xuôi nỗi buồn “Và chuyện dòng sông màu đỏ…/…bốn mùa say…/Chảy quanh co hờn tủi con phố ngắn/Dường như Mặt Trời khóc ai bên chiều lặng/Nước mắt rơi, loang lổ trải sông dài…”. Dòng sông biến hóa khôn lường là thế, trở về trong “Chuyện Tiểu Cúc” không còn dáng vẻ hiền hòa, không một giọt nắng đậu lấp lánh áng sông trôi. Dòng sông đang trở mình, run lên như thế giới nội tâm đầy xáo động. Ẩn hiện trong bức tranh thiên nhiên tâm tưởng ấy lẻ loi hình ảnh một “lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu”. Con người đó chẳng có tên riêng dù đã bước vào cuộc hành trình từ lâu. Ôi cái sự tự do, lãng du nhưng đơn độc và nhỏ bé. Đó là cảm giác mà Tiểu Cúc mang đến cho tác giả, thứ cảm giác định hình luôn khung cảnh xung quanh. Giống như nỗi buồn hay gắn liền với khung cảnh tối, lạnh. Nghĩ về Tiểu Cúc, tác giả liền tưởng tượng ra cả một thế giới ôm trọn lấy cô. Tiểu Cúc tự tại và không lo nghĩ đến cái nhìn từ bên ngoài. Thế nhưng có đôi khi cô cũng quay đầu lại, để thấy rằng cuộc đời vẫn trôi như thế dù cô có chú ý đến hay không, đời vẫn thật thà “hồn nhiên tấu nhạc” dẫu trong lòng cô là giông bão. Chợt nhận ra điều ấy, nỗi buồn lo bỗng chốc trở nên vô lý và tan đi.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say - nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.
Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Có người cho rằng câu hỏi “Tiểu Cúc của ta đâu” là ám chỉ Tiểu Cúc đang lạc lối trong dòng suy tư ngổn ngang của chính mình. Tôi không nghĩ thế vì đơn giản Tiểu Cúc không hề đi lạc, cô ấy biết cách đi đến nơi mình muốn đến. Câu hỏi ngỏ là cách gọi với một cô gái đang không ở gần bên “anh”, ý tứ rằng “em ơi hãy lại đây nghe anh nói”. Em đừng để bị cám dỗ bởi vẻ đẹp nơi ấy vì đối với anh, nó xa xôi và có vẻ vô thực, vô dụng: “mùa thu say nói nhảm”, “vầng trăng khóc trên trời”. Nhưng Tiểu Cúc có lý lẽ của riêng mình, cô để cho cảm xúc “lên ngôi” và lấn át giọng nói anh. Thế giới của cô có gì anh nào đâu biết, “đàn chim sẻ”, “đồi mộng mị”, ngay đến ngọn cỏ, lá cây cũng là một phần trong đó. Thế giới không có thực nhưng mang đến sức sống thực, là nơi cư ngụ, là nơi cô tạm trốn đi những toan tính đời thường, thả lỏng và bình yên. “Tôi-đã nhiều khi-thấy bóng mình nằm yên trên một ngọn đồi, dưới một bóng cây tán rộng. Một ngọn đồi xanh xao mềm mại, rưng rưng tiếng chim qua các ngọn cây. Còn tôi, tôi nằm đó xuôi tay thanh thản.”, “Ngọn đồi nhỏ đó, như niềm an ủi nỗi lòng, gợi nhắc tôi nghỉ ngơi và an thái. Muôn nẻo đường tôi đi có một chốn dừng chân. Nơi mà chỉ cần nằm xuống và nhắm mắt lại, ngọn đồi ấy sẽ ôm trùm tôi rồi biến vào tận cùng hư ảo.”. Vậy nhưng với cái nhìn vật lý từ bên ngoài, anh tưởng cô như người say, bị vẻ đẹp ảo mộng kia mê hoặc và cứ chìm vào đó mãi. Anh liệu có biết đi tìm em không? Vì hình như anh yêu em mất rồi. Anh chẳng biết những điều anh cho là phù du hoá ra lại rất có ý nghĩa với em. Anh chẳng thể hiểu được, chẳng thể nắm bắt được em. Anh không thấy những gì em nhìn thấy. Mà thật ra chính Tiểu Cúc cũng đang trông mong một người có thể tìm đến khoảng không bí mật của mình. Cô chờ đợi “người trăm năm” trong thinh lặng, chỉ viết vội một “chữ Tình” dẫn lối, buộc người yêu thương cô tự kiếm tìm.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Tiếng gọi Tiểu Cúc da diết, đong đầy lo lắng và yêu thương. Tác giả muốn Tiểu Cúc sống là chính mình, chẳng tình yêu nào lớn lao hơn thế nữa. Ngay cả khi em tồn tại nơi “mùa hạ” bản thân không thuộc về, em hãy cứ “rong chơi” vô ưu vô tư. Khi đêm thu đến, hãy trở về với khoảng lặng của riêng em, để nghỉ ngơi và thanh thản, để hồi sinh nguồn năng lượng.

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ - hóa mộng giữa sương ngời…
....
Tiểu Cúc à...
...Tiểu Cúc của ai ơi?

Tôi đã ngồi ngẫm nghĩ câu này mãi: “Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối”. “Lời nói dối” ở đây là gì? Liệu có phải vì em vừa muốn anh đến, vừa không chào đón, nửa kín nửa hở mời gọi rồi cuối cùng lại lựa chọn “hoá mộng” nên tưởng như em đang lừa dối anh? Hay là em đang lừa dối chính bản thân mình khi muốn vùi mãi trong mộng tưởng? Chữ “mỏng” ở đây đã làm rất tốt công việc của nó khi ranh giới giữa hư và thực, giữa thật thà và lừa dối rất mong manh. Và dù mâu thuẫn là thế hoặc chính vì mâu thuẫn là thế, Tiểu Cúc lựa chọn miền hư ảo đầy ánh sáng “hoá mộng giữa sương ngời”. Khoảnh khắc ấy cô trở nên nhẹ bẫng, chẳng còn lưu luyến điều gì rồi tan đi trong rực sáng thuần khiết. Ta tưởng như có đức Phật, có một ông chúa vừa xuất hiện, Tiểu Cúc thoát ra khỏi vòng luân hồi, tan biến mãi vào hư không, chẳng còn buồn đau hay hạnh phúc, để người ở lại chỉ biết ngước mắt trông theo “Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ai ơi”. Những dấu chấm lửng lơ là những tiếc nuối cuối cùng, những nghẹn ngào, những nhớ mong chưa thành hình dội đến, vang vọng trong không gian. Tiểu Cúc cuối cùng chẳng thuộc về ai, ngay cả bản thân cô ấy.

Có đôi điều thế này. Người thầy mà tôi vô cùng ngưỡng mộ – thầy Chu Văn Sơn đã từng nhận định: “Mỗi tác phẩm sống trong đời như một sinh mệnh riêng, tự lập. Có một thân phận riêng, một giá trị riêng, tự thân. Đọc văn, căn cứ tin cậy nhất, trước sau, vẫn là văn bản tác phẩm. Đó là một nguyên tắc. Và nhiều khi không biết gì về tác giả, vẫn có thể cảm nhận được tác phẩm. Nhưng hiểu và hiểu thấu đáo là hai cấp độ. Không am tường tác giả thì khó mà thấu đáo tác phẩm.” Hiểu được vậy, mong tác giả hãy thứ lỗi khi có một người vô duyên tự dưng đến xâm phạm vào suy tư cá nhân, để rồi đi vòng quanh, cầm lên đặt xuống mà phân tích, mà bóc tách và lột trần thế giới cảm xúc riêng của Tiểu Cúc, rồi thì ba hoa chích chòe, nói lời mông muội.

Và để đáp lại tâm tình người ở lại ngày ấy, gửi tặng anh bài hát này, như một đoạn kết buồn, hoặc như một “dấu vết thiên di”: Đông kiếm em-Thái Vũ.

depositphotos_107013378-stock-photo-small-daisy-flower

Câu chuyện của Tiểu Cúc với người trăm năm

Nhân có nhiều bạn gửi phản hồi rất thích bài Chuyện Tiểu Cúc, mình sẽ phát triển thêm một số vấn đề đằng sau. Nó cũng phù hợp để liên kết với các bài khác trong blog.

Tóm tắt sự kiện

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say - nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.

Tác giả như muốn nói: Em ơi, xin hãy nghe tôi. Đừng chạy theo những cảm xúc phù du nữa.

Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Người trăm năm phải tự đi tìm Tiểu Cúc, chứ Tiểu Cúc không tìm người trăm năm đâu. Đây không chỉ đơn giản là tâm lý muốn được làm cao, muốn được chinh phục của con gái, mà ở đây là sự thờ ơ với người mình tin tưởng và muốn gắn bó nhất. Họ muốn thì họ tự đi tìm, còn Tiểu Cúc thì sẽ mặc kệ họ. Phải là người có thể mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm.

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ - hóa mộng giữa sương ngời…

Tuy có ý thức được là mình cần phải sống tốt hơn, nhưng đóa hoa ấy lựa chọn điều ngược lại. Mù quáng thì sẽ đau khổ, nhưng Tiểu Cúc sẽ chấp nhận cái giá đó để được thêm một lần tự huyễn hoặc chính bản thân mình. Tiểu Cúc lựa chọn làm mình trở thành huyền ảo, nửa tỉnh nửa mê, làm cho mọi thứ đối với mình trở nên mơ hồ, hư hư thực thực. Nghĩa là nhập tâm vào vai diễn của mình. Tiểu Cúc muốn được một lần sống giữa những lời nói dối.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Tác giả muốn nói: dù em có thế nào, thì tôi vẫn yêu em. Ngày mùa hạ, em rong chơi không màng tới tôi thì tôi vui cho em. Đêm mùa thu, khi em mệt mỏi rồi thì xin hãy quay về cho tôi che chở.

Ở đây ngoài Tiểu Cúc ra còn có nhân vật kể chuyện, tự xưng là “ta”. Ở bài thơ này thì nhân vật này có vẻ mờ nhạt, nhưng trong suốt tập thơ Du vết thiên di thì nhân vật kể chuyện này (“ta”, “tôi”) xuất hiện thường xuyên. Ví dụ như trong bài Khúc Kinh Cu Cho Em:

Tôi đếm giọt sầu rơi. Tôi đếm cuộc tình phai. Tôi đếm từng người đi. Tôi đếm từng ngày qua… Và giữa trời Vô Thường đó, riêng mình em tôi nằm khóc. Giọt lệ nào trải qua sáu cõi, hóa thành mùa thu, bỏ lại em lận đận buồn vui nhân thế. Ta thương em hồn bướm mong manh lưu lạc, rồi sẽ mộng về đâu…?

Hoặc trong bài Như Chiếc Que Diêm:

Tôi thấy mình đang cúi xuống và gieo vào nhân gian một mầm duyên ngộ, một mối giao tình. Dẫu tôi hằng tha thiết muốn hết thảy những nhánh duyên từ đây đều đẹp, thì vượt ra ngoài mong muốn xấu đẹp của tôi, mọi mối duyên tình nhân gian tôi vốn nâng niu rồi sẽ đều thành khói bay đi…

Dựa vào những thông tin như vậy, ta có thể kết luận là nhân vật “tôi” này đang có sự bất lực học được. Ngoài ra, ta cũng có thể thấy nhân vật “tôi” này rất quan tâm và lo lắng cho nhân vật “em” (mà ta có thể phỏng đoán chính là Tiểu Cúc trong bài thơ này).

Câu chuyện giữa Tiểu Cúc và người trăm năm

Quay lại câu chuyện của Tiểu Cúc. Qua những sự kiện trong bài thơ được tóm tắt như trên, ta có thể nắm được những thông tin sau: (1) cô đang thả mình nuông chiều, (2) cô sống giữa những lời nói dối, và (3) cô không lắng nghe những người quan tâm cô. Có làm được hết những điều đó, thì mới là đi trọn vẹn cái tinh thần “mỏng như lời nói dối”. Ai không dám lựa chọn những điều này, người đó không phải là Tiểu Cúc.

Trong ba giá trị tối hậu Chân – Thiện – Mỹ, thì cô đại diện cho cái đẹp. Nhưng thường thì cái đúng và cái tốt sẽ đi cùng với nhau, còn cái đẹp thì không như thế. Có những cái đẹp sai sự thật, và có những cái đẹp phản đạo đức. Là người cảm xúc, không ngạc nhiên khi cô luôn khẳng định chỉ có cảm xúc là chân thực nhất. Nhưng khi đánh đồng cảm xúc của bản thân với điều đúng đắn, thì thật ra cô đang tự đánh lừa bản thân. Để có thể trở thành một nàng thơ, thì cô cần phải đánh đổi chất lượng sống của mình cho những thứ phù phiếm. Bằng chứng là nếu cô thật sự an lạc (well-being), thì nhân vật “tôi” đã không cần phải xin cô như trong bài thơ làm gì cả. Chuyện này giống như chúng ta sắp bước vào điểm không thể quay lùi trong việc chống biến đổi khí hậu, nhưng đến giờ ai cũng còn thờ ơ với nó vậy.

Vậy nên, nếu anh thật lòng muốn cô có một cuộc sống có chất lượng, anh buộc phải hành động mạnh mẽ hơn. Nếu đến cả người đã luôn ở bên cạnh và hết lòng mong cô suy nghĩ lại trong suốt bao năm còn không thể làm được, thì cách duy nhất để thay đổi hiện trạng là can thiệp sâu vào quyết định của cô. Anh phải làm như thế, dù lòng đau như cắt. Cố gắng tranh luận hiền hòa với cô chỉ khiến anh gặp những rắc rối của từ bi. Nếu anh còn lựa chọn nào khác, thì ngay từ đầu người đó đã không phải là Tiểu Cúc rồi.

Điều đó khiến anh trở thành kẻ phản diện trong mắt cô. Khi lời nói dối được xem là hiển nhiên, thì tất cả những gì trái ý sẽ bị gạt phắt bằng bất cứ giá nào. Cô thà chết chứ không bao giờ công nhận là anh đúng, dù trong thâm tâm cô thừa biết anh nói trúng tim đen. Cô thừa hiểu anh chỉ muốn làm điều tốt nhất cho cô, nhưng cô vẫn thách thức và đùa cợt với sự chân thành anh. Cô sẽ lao vào những trò vui, thản nhiên bắt anh chứng kiến sự phản bội của mình. Anh thừa sức để thấy hết những trò mèo vờn chuột đó, nhưng anh chơi cũng dại mà không chơi cũng dại. Khi anh chấp nhận chơi trò chơi đó, những mong cô có thể thấy anh chấp nhận chịu nhục để cô còn suy nghĩ lại, thì mọi người chỉ thấy anh đang còn nhiều níu kéo. Còn khi anh từ chối tham gia, thì người ngoài sẽ thấy anh xem mình là cái rốn của thiên hạ. Khi đã lựa chọn không thỏa hiệp với những thứ nửa vời, thì người ngoài sẽ thấy ta là kẻ cực đoan. Ai không dám lựa chọn làm kẻ cực đoan, người đó không phải là người trăm năm của Tiểu Cúc.

Ta có thể đặt câu hỏi: có hợp lý không khi ta nói cô yêu anh? Câu trả lời không khó đoán: tất nhiên là không. Vì nếu có, dù chỉ một chút, thì cô cũng sẽ cảm thấy đau đớn vì những gì cô đã làm với anh. Nhưng nếu cô không có tình cảm gì với anh, thì anh làm những điều này để làm gì? Không thể nói là vì yêu cô được, vì một người như cô khó mà làm anh rung động được. Vậy rốt cuộc anh muốn gì?

Có lẽ là vì nhân vật “tôi”. Con người đó đang bất lực, nhưng vẫn không từ bỏ niềm tin, không chấp nhận bỏ cuộc. Con người đó dù cô đơn cùng cực vẫn không hề màng đến bản thân mà vẫn lo lắng cho cô. Trong khoảnh khắc chấn động khi nhìn thấy điều đó, anh muốn dành trọn đời này để ở bên cạnh “tôi”. Đó mới là người anh cảm thấy đồng điệu, là người anh thực sự yêu. Còn cái chữ “người trăm năm” mà Tiểu Cúc trao cho anh sau khi chinh phục cô xong, anh cũng không lấy đó làm quan trọng. Nếu gọi những gì cô làm với anh là “tình cảm”, thì anh không cần đến nó.

Nên sự nặng nề và nhẹ nhàng trong anh cứ thay phiên nhau xuất hiện. Anh vừa căm giận vừa điềm tĩnh. Vừa sốt ruột vừa thong dong. Vừa muốn gầm lên vừa thấy buồn cười. Cô kệ xừ anh thì anh cũng kệ xừ cô. Chỉ là nhìn từ ngoài vào thì anh không hề như thế.

Là người thông minh, cô biết mình sẽ phải làm gì để ai cũng phải đồng ý với cái sai của mình. Bằng việc nâng tầm các quan điểm của mình thành triết lý, sau đó diễn đạt lại chúng bằng văn thơ, những quan điểm đó sẽ trở nên xuôi tai vô cùng, và nếu ai bắt bẻ thì cũng dễ dàng thoái thác. Chúng sai, nhưng cái sai đó chỉ có những ai có một nền tảng lý thuyết cực kỳ vững chắc mới có thể nhìn ra được. Và nếu trước giờ mọi người chỉ thấy nó đúng chứ không phải sai, thì có nghĩa là những quan điểm đó đã trở nên rộng rãi trong cộng đồng. Nghĩa là, nếu anh muốn nói với mọi người rằng hãy đến giúp cô đi, thì anh phải thay đổi được quan niệm của cả một cộng đồng.

Cái khó của anh là không thể nào chứng minh được sự tồn tại của sự khổ sở của “tôi” với người ngoài. Cô sẽ nói với mọi người là cô không có chút tình cảm nào với anh cả, và sẽ không ai có thể nghi ngờ được điều đó nếu đã từng thấy sự thờ ơ toát lên từ đôi mắt của cô. Họ không thể thấy được sự bỡn cợt của cô, nhưng họ sẽ thấy rất rõ những khổ sở của anh. Nói gì thì nói, một người lúc nào cũng suy tư và một người lúc nào thảnh thơi thì tất nhiên người thảnh thơi vẫn đáng tin cậy hơn rồi. Cái đúng bao giờ chả khó khăn hơn, và cái sai bao giờ chả hấp dẫn hơn?

Anh đủ bản lĩnh để bỏ ngoài tai những kết luận thiếu căn cứ, nhưng họ sẽ buộc lòng phải cản anh. Nhưng khi họ kiên nhẫn dành vài phút quý giá để lắng nghe anh, thì quá trình chú ý, ghi nhớ và biến đổi nghĩa của từ xảy ra, và anh không tài nào minh oan được cho mình. Họ không nhận ra được rằng việc quá chú tâm vào việc cô còn chẳng quan tâm gì tới anh là đang đi chệch khỏi mục tiêu quan trọng nhất. Thứ cần được xét tới ở đây là sự an lạc của cô, và họ có thể tự kiểm chứng độc lập. Nhìn vào những chỉ trích của họ, anh chỉ tủm tỉm cười. Điều đó làm họ hoảng sợ hơn, còn anh thì lười minh oan cho mình hơn.

Khi bắt đầu theo đuổi lựa chọn này, anh biết là nó sẽ rất gian nan. Mặc dù anh thấy rằng chuyện này là khả thi, thì đó vẫn chỉ là trực giác. Dù trực giác là người chỉ đường đáng tin cậy, thì nó vẫn cần phải được trải qua những cuộc kiểm sai gắt gao. Anh biết chuyện này rồi sẽ có lúc chấm dứt, nhưng nó sẽ dài như vô tận. Anh chẳng phiền hà gì về chuyện tốn thời gian, nhưng thời gian là vàng bạc, và những ai quan tâm tới anh sẽ cảm thấy tiếc cho tương lai bị anh bỏ phí. Họ sẽ nói là hãy quên cô đi, hãy sống một cuộc sống có ích cho bản thân anh đi. Nhưng anh biết điều anh làm là có giá trị; nó không chỉ giúp “tôi”, mà còn giúp ích cho bao nhiêu người khác. Nhờ có việc “theo đuổi” Tiểu Cúc mà anh gặp được vô số người bạn mới, và xây dựng được sự nghiệp cho riêng mình. Quan trọng hơn hết, là nhờ có điều đó mà anh có thể đem đến cho thế giới những góc nhìn chưa từng có. Cô xứng đáng để anh dành thời gian cho chuyện này.

Anh hiểu rằng chắc chắn anh vẫn chưa hoàn toàn hiểu đúng cô, nhưng điều đó cũng đồng nghĩa là có những điều cô nghĩ về anh là chưa đúng. Để có được sự thấu hiểu thực thụ và trọn vẹn, chứ không phải tưởng mình đã hiểu nhưng thật ra chẳng hiểu gì, cần một sự đối thoại thẳng thắn với nhau. Thật ra anh với cô đều cùng đang nói về một thứ, chỉ là cách nói của hai bên khác nhau. Như kiểu hai người đang ông nói gà bà nói vịt, rồi sau đó phát hiện ra con gà là con vịt và con vịt là con gà vậy. Còn nếu cô vẫn tiếp tục cho rằng chỉ có cảm xúc là đúng nhất, và thờ ơ dửng dưng tới những gì anh nói, thì với những chứng cứ hai năm rõ mười như vậy, không thể không kết luận là cô đang sai. Một lần nữa, anh vô cùng trân trọng cô, nhưng nếu thật sự trân trọng cô, thì anh biết đây là lúc cần cứng rắn. Cái có hại thì không được phép dung dưỡng, dù nó có đẹp đến bao nhiêu.

Xung quanh cô là những người bạn đáng tin và chân thành. Họ luôn quan tâm đến cô, và chấp nhận con người cô dù nó tốt hay xấu. Họ cũng thừa hiểu cái đẹp không đồng nghĩa với cái tốt, nhưng họ cũng sẽ không ép thêm nếu như cô không muốn thay đổi. Nhưng nếu họ cũng như anh và “tôi”, mong muốn Tiểu Cúc có một cuộc sống an lạc, thì họ cần hiểu rằng tiếp tục để cô nuông chiều bản thân là họ đang làm hại cô. Như đã nói, cô có một niềm tin rất mạnh mẽ là điều cô làm là đúng và tốt, và nghe qua thì rất có lý, nhưng thật ra không phải. Để thấy được những bất ổn trong niềm tin đó, bạn bè cô cần phải giữ được tính khách quan trong lời nói của cô. Họ phải trở thành người gương mẫu, nhất định không thỏa hiệp với những cái sai mới có thể thay đổi được niềm tin đó. Nếu Tiểu Cúc gạt phắt họ đi, họ phải kiên nhẫn đặt câu hỏi cho tới cùng. Có như vậy mới đi trọn vẹn tinh thần làm điều tốt nhất cho cô.

Trăm năm khép lại

Em xòe bàn tay như năm cánh hoa nhỏ
Con bướm vàng vẫy cánh khẽ bay xa…
Gió cứ kể hoài một câu truyện đã qua
Thuở trăm năm có khi nào trở lại…
Sóng giận điều gì mà cứ xô bờ mãi?
Cung đàn xưa đã đứt phím tơ hồng.
Con nhện giăng tơ…
…con xít lội sông…
Còn đâu nữa má hồng thời con gái?
Nước mắt chảy xuôi, xin đừng đọng lại…
Ngậm ngùi chi trên môi nhạt màu son?
Điều mặn chát muôn năm nữa vẫn còn
Xin trăm năm thêm một lần nhung lụa…

Em xòe bàn tay đợi mãi trong mưa
Trời mùa này hay nắng mưa bất chợt
Nỗi niềm bể dâu nào có ai biết trước
Thoáng chớp mi, con sáo đã sổ lồng…

Bươm bướm vàng theo gió lạc ra sông
Bay chấp chới…
rồi vỡ òa theo sóng…

Người con gái úp mặt khóc mây trôi
Con nhện giăng tơ…
…con sáo sổ lồng…
Mùa khép trọn giấc mộng thuở trăm năm…

2680236-TIGGVREC-8

Nhân một đêm trăng sáng vô ngần

Lập đông, cô gái ta không biết ngồi se từng sợi gió mỏng. Từng sợi mỏng như tơ, vấn vít quanh co như thể ngụy biện cho lòng người rất đỗi mơ hồ. Cây khô hàng hàng lá đổ, làm rối tung mạch bi hoan trần thế. Chẳng còn biết đâu là nỗi niềm giản phác chân phương, chẳng còn biết đâu là khối tâm tình chân thật. Cô gái – người mà ta không biết- giữa đêm đông ngồi se từng sợi tơ mộng hồ ảo, phiêu bồng. Trùng trùng ngộ tưởng ấy dẫn về bao nhiêu cuồng hận cõi thế. Ta muốn dìu em về trên cõi nhân gian, cúi đầu xin em buông dòng lệ. Để cuộc trầm luân dìu dặt trong khúc hát dạ sầu. Đêm mỏng như tờ, cả thiên hà bày cuộc thiêng liêng trong tịnh lặng. Những mùa tới tới lui lui, cát bụi nhạt nhòa, hết thảy đều tụ ngộ về đây, làm chứng cho một đêm trăng sáng vô ngần.

Thênh thang trong cõi cùng tận, chùng chình giữa buổi hoang mang, em ngồi đối diện nhân gian, đung đưa nhịp phách luân hồi. Trăng một vầng tỏ biệt thinh không, an nhiên như thể giọt lệ sáng chảy từ trong mắt ngọc. Buồn vui kết nụ từ tâm. Ta cúi xin em thư thả khóc cười, để giữa trận bày dâu bể vẫn còn đọng lại một ánh trăng hoang, một vầng giản dị.

Giữa cuộc hoan trầm, đăng quang lệ nguyệt. Em ném vầng trăng xuống sông, mà không ngờ một dòng thong thả sáng trắng nhòa hiện. Như ta gieo một chữ tình vào nhân gian rồi chợt hay, chính nhân gian chìm nổi trong ánh tình hư ảo.

Đêm nay, nhân một đêm trăng sáng vô ngần, ta xin dìu em về giữa cuộc thăng trầm hồ ảo. Để được thấy em dẫu khi tròn khi khuyết vẫn giữ được trong lòng một vầng sáng vô ưu, giản phác- đến không lời.

IMG_0606

Ru em ngủ

À ơi, à ơi! Tôi ru em ngủ
Yên nào nắng chớ lay tỉnh giấc thu
Yên nào gió, chớ lay kỷ niệm cũ
Đời thôi nhé!
Xin cứ giữ mịt mù.

Khẽ nhìn xem, xem em tôi ngủ
Mây xòe bóng cho giấc mơ đến trú
Lá ấp ôm cho môi em khẽ nụ
Có phải bình yên trốn ở giấc ngủ em tôi?

Ơi em tôi,
ơi mùa thu buồn gầy
Ngủ đi em cho cây già buông lá
Cho muôn nắng vàng đến đây khỏi lạ
À ơi, ơi à ơi! Em tôi…

Sương giăng sương giăng, tóc tơ em mềm
Khép mi dài ấp lấy trời đêm
Em ngủ rồi ngàn thu ơi ở lại
Vạn biển sâu hóa giọt lệ sầu-êm.

Đây là một bài thơ trong tập thơ Dấu vết thiên di. Tác giả là bạn Nguyễn Băng Ngọc. Bạn có thể mua sách trên Tiki, ghé thăm fanpage Clouds will tell, hoặc đọc thêm các bài thơ khác của Ngọc.

468px-Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog

Nơi cuối trời

Nơi cuối trời nằm ngay trong tầm mắt
Tuy xa xôi nhưng muốn đến là được
Nhớ đem theo bia rượu hay đồ nhắm
Ra đó ngồi tha hồ ngắm nhân gian

Tại nơi ấy quá khứ gặp tương lai
Những hồi tưởng ùa về trong tiềm thức
Bốn mùa, buồn vui, tuổi thơ, chiếc lá
Ta gặp lại tất cả ở một nơi.

Khi những ký ức phai mờ đi, ta sẽ có cảm giác như nó đang trôi về nơi vô tận. Nhưng bạn có biết, thật ra cái gọi là vô tận, là vĩnh viễn ấy lại nằm ở ngay nơi bạn đứng? Ta đâu phải mất công truy tìm gì nữa, khi mà những thứ ta cần tìm đang nằm ngay dưới chân ta? Điều kiện duy nhất để đến được nơi ấy, hiển nhiên, là ta muốn ra đến đấy.

Ý của tôi là, chỉ cần ta thay đổi được góc nhìn bản thân, thì mọi chuyện sẽ tự nó giải quyết. Nếu ta đang sợ một cái gì đó, thì một góc nhìn mới sẽ làm ta bật ngửa ra tự hỏi: “ủa, mắc gì mình phải sợ cái này?” Thật sự rất thú vị khi thấy những nỗi sợ của bản thân đột ngột biến mất.

Nếu như nỗi sợ vẫn còn quá lớn, hãy nhìn vào trong gương, ta sẽ thấy một người luôn dõi theo từng bước chân ta. Họ là quá khứ của ta, là tương lai của ta, là đứa trẻ trong ta, là người thầy ta tôn trọng tuyệt đối. Họ sẽ luôn ở bên cạnh ta bất kể điều gì, nhưng họ chỉ có thể đứng nhìn ta từ xa. Họ sẽ rất thất vọng nếu như ta không tự mình bước ra khỏi những nỗi sợ vô lý. Và ta không hề muốn họ thất vọng chút nào.

Nhận ra được điều đơn giản ấy, thì lòng ta sẽ như mặt hồ phẳng lặng không gợn một chút sóng nhiễu, như bầu trời trong xanh không gợn một chút mây che. Ánh nhìn của ta sẽ trở lại bình thản, và ta sẽ có trong tay một thanh gươm có thể cắt đứt mọi sự sợ hãi.

Đó là vài suy nghĩ của tôi khi đọc xong tập thơ Dấu vết thiên di. Không liên quan gì đến thiên di, cũng chẳng liên quan gì tới dấu vết. Nhưng hy vọng nó đã đạt đúng tiêu chí của tác giả: mở ra một thế giới suy tưởng riêng của mình.