97Afv

Tranh luận hiền hòa

Mọi người cũng biết, tranh luận là tốt. Ai tham gia tranh luận cũng mong suy nghĩ của mình giúp ích được cho người khác, chứ không mong áp đặt người khác phải theo ý mình.  Có nhận ra điều đó thì sự đánh giá của mình về việc họ đánh giá người khác một cách gay gắt mới bớt gay gắt. Tuy nhiên, có những lúc dù cả hai rất cố gắng để nói cho nhau nghe, nhưng hiểu nhầm vẫn cứ xuất hiện, rồi cuối cùng cả hai lại cáu gắt với nhau. Thật không khác gì chuyện thầy bói xem voi cả.

Bảo các ông thầy bói đó có cái tôi lớn thì đã đành, nhưng có những lúc cả hai bên đều thật sự dành tình cảm cho nhau mà bức tường vẫn không thể bị phá vỡ:

Đó là điều thật sự rất buồn. Nhưng khi chúng ta quyết định gỡ đám tơ vò này ra, thì lại cảm thấy mù mờ, không biết phải bắt đầu từ đâu:

Những năm qua, mình đã gom nhặt được nhiều kiến thức hơn, và mình xin trình bày một số khái niệm để việc tự soi chiếu bản thân dễ dàng hơn. Tất cả chúng đều từ tâm lý học xã hội và tâm lý học nhận thức. Đáng tiếc là mình lại không tìm ra thuật ngữ tương đương trong tiếng Việt, nên các bạn chịu khó dùng tiếng Anh vậy.


I. Những rào cản cho việc lắng nghe nhau


Naïve realism

Xu hướng tin rằng ta khách quan và không thiên kiến, và thấy những ai bất đồng với mình là chưa hiểu rõ vấn đề hoặc phi lý. Cái này rất hay, vì khi ta tranh luận, một điều cơ bản là cả hai phải ngầm định rằng mình sẽ đạt đến sự thống nhất. Naïve realism được xem như là một trong bốn khám phá quan trọng nhất trong ngành tâm lý học xã hội.

Egocentrism

Không nhận ra là cái mình nhìn khác với cái người khác nhìn; cho rằng những gì mình nghe, thấy, biết, nghĩ cũng chính là những gì người khác nghe, thấy, biết, nghĩ. Có một thí nghiệm như sau: hai cái hộp A và B được trước mặt một đứa trẻ. Sau đó người làm thí nghiệm 1 đặt một món đồ chơi vào hộp A. Sau đó họ đi ra khỏi phòng. Người làm thí nghiệm 2 (có thể là bố mẹ đứa trẻ) sẽ lấy món đồ chơi ra khỏi A và đặt vào B. Sau đó họ sẽ hỏi đứa trẻ liệu người thứ nhất nếu muốn tìm lại đồ chơi đó thì sẽ mở hộp nào trước tiên. Với người lớn thì quá rõ ràng: hộp A, vì người 2 không hề biết là đã bị đổi hộp. Nhưng đứa trẻ lại nghĩ là hộp B, vì nó đã thấy cảnh đổi hộp. Nói cách khác, việc nó thấy món đồ bị đổi hộp đồng nghĩa với việc những người khác cũng thấy cảnh đổi hộp đó, dù họ không hề ở đó.

Thí nghiệm dưới đây là một ví dụ khác cho việc đánh đồng những thứ mình thấy là những thứ người khác cũng thấy.

Trên thực tế chúng ta vẫn rất hay tưởng là người khác đã thấy những gì mình thấy, và biết những gì mình biết, mặc dù thực tế không phải như vậy. Và cái duy kỷ này khác với vị kỷ (egotism) hoặc ái kỷ (narcissism), mặc dù trông có vẻ rất giống.

Illusion of transparency

Luôn nghĩ rằng những thứ mình nói ra người khác sẽ hiểu hệt như mình. Có một thí nghiệm thế này: người tham dự sẽ được chia thành 2 nhóm: người gõ và người nghe. Nhiệm vụ của người gõ là sẽ chọn ra một bài hát bất kỳ và gõ nhịp của nó lên bàn. Nhiệm vụ của người nghe là đoán bài hát đó. Khi người gõ được hỏi là người nghe sẽ đoán trúng được bao nhiêu, họ đoán khoảng 50%. Thật ra tỉ lệ đoán trúng chỉ khoảng 3%. Một cái tên khác cho vấn đề này là Li nguyn ca kiến thc.

Self-conscious emotions

Những cảm xúc được sinh ra khi ta có ý thức về bản thân, như xấu hổ, mặc cảm, tội lỗi, ghen tị, kiêu hãnh, v.v. Trong đó kiêu hãnh/tự hào (pride) có lẽ là thứ gây khó chịu nhiều nhất. Một số ví dụ: Gay pride, chương trình Giai điu t hào trên VTV

Thought-terminating cliché

Những câu nghe thì hay, cũng khá thuyết phục, nhưng bên trong chỉ là sáo rỗng, không giúp ích được gì cả. Chúng làm người nghe thêm ức chế, vì dù có thể dùng chúng để tạm xoa dịu vấn đề, nhưng không giúp họ xử lý được những vấn đề tương tự trong tương lai. Bản thân người nói cũng sẽ không thể áp dụng được khi chính họ gặp vấn đề. Ví dụ như “đời là thế, chịu thôi”, “hãy để tâm trí được cởi mở hơn”, hay “mỗi người mỗi ý”, v.v.

Tip of the tongue

Đang nói chuyện ngon lành giữa chừng thì tự nhiên chẳng biết phải diễn tả tiếp làm sao, mặc dù mình biết chắc chắn là mình có thể diễn tả được. Hiểu ý quên lời chính là đây. Vấn đề là, khi mình đang bị nghi ngờ và phải giải thích, thì khi hiện tượng này xảy ra, họ sẽ lại càng cảm thấy mình đang tìm cách chống chế. Nhưng với người đang bị vậy, việc cảm thấy áp lực sẽ càng làm trạng thái này nặng hơn. Ý ta cần nói chỉ có thể đến lại khi ta tạm quên đi vấn đề trong chốc lát.


II. Những thứ có thể làm khi tranh luận


Socratic questioning

Đặt ra những câu hỏi mà ai cũng “biết 100%” câu trả lời. Điều này sẽ dễ làm mọi người tưởng mình hỏi ngu. Vì khi người được hỏi bị buộc phải trả lời những câu hỏi ngu ngu đó, thì họ mới có thể nhìn ra được những lỗ hổng của mình, và hiểu được tại sao mình bị mắc kẹt.

Assume good faith/Presumption of innocence/Suspension of judgment

Ngay cả khi rõ mười mươi là họ đang có ý xấu, thì mình vẫn luôn tìm ra được điểm tốt trong đó, và giúp họ làm việc tốt đó. Còn những cái xỉa xói của họ thì đơn giản là phớt lờ đi, như nước đổ lá khoai. Vì khi họ làm vậy, thì họ đang mong mình phản ứng lại. Nhưng nếu mình không phản ứng lại, thì họ mới cảm thấy là vô ích.

Steel man

Tìm mọi cách để làm lập luận của đối phương sắc bén nhất có thể, và đánh vào điểm yếu nhất của lập luận của chính mình. Chữ steelman này đối lập với strawman – lập luận bù nhìn rơm. Bạn cần phải diễn đạt lại ý của đối phương thật rõ ràng, sinh động và sòng phẳng tới mức đến chính đối phương cũng phải thốt lên là “ồ cảm ơn, tôi không ngờ là có cách diễn đạt hay đến như vậy”. Cách lập luận này sẽ giúp ta thấy được những sai sót của bản thân, và có thể nâng đỡ người khác trong sự thấu cảm.

Người sắt

Perspective-taking

Đặt mình vào góc nhìn của người khác. Cụ thể hơn, đó là chú ý vào sự chú ý của họ, và nhớ rằng không phải ai cũng nhớ tốt. Làm được điều này thì sẽ được xem là trưởng thành 😛

Giao tiếp trắc ẩn

Lắng nghe cảm xúc của nhau, hơn là lắng nghe lời nói của nhau (xem clip)


III. Những thứ làm ta không thể làm những thứ trên


Đó chính là sự chú ý (attention). Vì ta chỉ có thể chú ý vào một thông tin trong một thời điểm, nên nếu ta đang vướng bận một cái gì đó, thì có muốn cũng không thể tập trung vào cái khác được. Mà nếu không thể tập trung vào chuyện của người khác, thì làm sao mà chấp nhận nhau?

Ngoài ra, trí nhớ (memory) cũng đóng vai trò quan trọng. Vì để có thể đặt mình vào vị trí của người khác, thì sẽ phải nhớ nhiều chi tiết, không chỉ của mình mà còn cả của người kia. Mà nhớ chuyện của mình còn không xong, thì cũng khó mà nhớ chuyện của người kia. Nhưng có nhớ chuyện của người kia, thì mới có thể đặt mình vào vị trí của họ được.

Chỉ sau một tiếng đồng hồ thì một nửa thông tin đã bị quên

Đó là chưa kể, dù mình có thể vượt qua được tất cả những vấn đề này, thì sẽ tới lượt người kia cũng sẽ gặp phải chúng. Chừng nào một trong hai người còn chưa giải quyết hết được, thì sẽ còn hiểu nhầm ý của nhau. Và như vậy thì rất mệt.

Nhưng nếu có thể sắp xếp để vượt qua được những rào cản đó, thì việc dĩ hòa vi quý mà vẫn tôn trọng sự thật là điều nằm trong tầm tay. Cách tốt nhất là lập một cuốn sổ ghi chép để có thể nắm bắt tốt hơn họ cần gì. Nếu sau này cần nói lại cho ai thì cứ đưa những ghi chép ra là được, vừa đủ ý vừa đỡ mất công nói. Kinh nghiệm xương máu của mình đấy.

Bạn thấy bài viết này thế nào?

Bấm sao để đánh giá nha!

Đánh giá trung bình: 4.5 / 5. Số lượt đánh giá: 8

Nếu bạn thấy bài này hữu ích

Bạn bè bạn cũng có thể thấy nó hữu ích

Mình rất tiếc nếu bạn thấy bài không có giá trị

Xin hãy nói cho mình biết phải cải thiện ở đâu

by

Chào mừng bạn đến với blog Quả Cầu! Dự án Quả Cầu có một tham vọng to lớn là có thể lan tỏa các tinh thần sau: • phản tư với mọi quan điểm của mình • trân trọng người khác tuyệt đối • tò mò với điều khiến mình sợ hãi • dũng cảm thay đổi cái sai Đối tượng dự án muốn hướng tới là những người đã đánh mất nó. Đó chính là những người đã tin rằng mình bị bất lực. Nếu bạn cũng không muốn bạn bè, người thân của mình cảm thấy mình đang bất lực, bạn sẽ cần phải dành rất nhiều thời gian ở bên cạnh họ, đồng thời cũng không chấp nhận thỏa hiệp với cái sai của họ. Bạn có thể đọc thêm bài Sự bất lực học được là gì? để tìm hiểu thêm. Chúc bạn một ngày tốt lành.

2 thoughts on “Tranh luận hiền hòa

  1. Mèo

    Thật tốt là vào lúc 2 giờ sáng khi đang ngẫm việc viết một chiếc thư mời vài người tới tham dự Encounter group thì đọc được những điều này. Bởi thế, cảm ơn cậu.
    Tớ xin được trích dẫn một đoạn trong bài viết của cậu vào email nhé ạ?

    Nhân tiện thì, tớ cảm thấy câu này hình như thiếu chữ “không”:
    “Đáng tiếc là mình lại tìm ra thuật ngữ tương đương trong tiếng Việt, nên các bạn chịu khó dùng tiếng Anh vậy.”

    Chúc cậu một tuần đủ đầy năng lượng ha!

Leave a Reply