Clip về bạo hành, bắt nạt, và quấy rối

Hướng dẫn can thiệp

Những người tham gia hỗ trợ người bị bạo lực

Cân bo plu nü 
Céc ban ngành 
khéc 
Nguòi phét 
hiên vu viêc — 
bât ai 
Nguòi bi 
bao luc 
Chü tich üy 
ban nhân dân 
Y té 
Trudng thôn/ 
NVCTXH 
Công an, cén 
bê tu phép

Các bước hỗ trợ người bị bạo lực

BUdc 1 
Tiép nhön vå thu thöp thöng tin 
BUdC 2 
Ngän chön hänh vi BLGD vå hö trg 
khån cåp. 
BUdC 3 
Hö trg phuc h6i cho ngudi bi bao luc 
BUdc 4 
HO trq phåp l' cho ngudi bi beo IVc

Quy trình xử lý người gây bạo lực

Xù ly 
Hinh su 
KhOngchÂp hinh 
+ BLGD 0 2 
Hành vi 
Bao luc 
gia dlnh 
ND 1 IW2cogmo-cp 
Xü phat 
hành chinh 
Giéo 
thi tran 
Tài Pham 
trong 2 
Ca duc, 
Ciao 
Hòa giài 
i p h.M-n 
ttc"' g 1 2 
théng 
Gap phe b.nh 
d6ng 
TSi ph4rn 
trong 6 théng 
Can bu 
néu b' v' pt' q m hàmh chi mh 
d(Jng d'u ca q tâ 
v/ cd quyén dd 
dé duc

Ghi chú về thủ tục pháp lí

  • Mũi tên mầu đen: xử lý bằng biện pháp của cộng đồng nhằm ngăn chặn hành vi BLGĐ tái diễn nhiều lần, xây dựng cơ sở pháp lý đẩy lên xử lí hành chính nếu tái diễn (thuộc thẩm quyền của trưởng thôn hoặc lãnh đạo xã/phường).
  • Mũi tên mầu hồng: xử lý hành chính đối với những vi phạp pháp luật ở mức độ không phạm tội (thuộc thẩm quyền của UBND, công an các cấp).
  • Mũi tên mầu đỏ: xử lý hình sự đối với những vi phạm pháp luật ở mức độ phạm tội (thuộc thẩm quyền của công an, viện kiểm sát, tòa án, trại giam)
  • Mũi tên không liền nét màu xanh từ hình sự chuyển về các ô khác: là khi cơ quan tố tụng xem xét và cho rằng không đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì phải chuyển về các biện pháp xử lý khác
  • Mũi tên mầu xanh nõn chuối (cả liền nét và không liền nét): khi đã được tổ hòa giải hòa giải rồi mà còn tái phạm và đủ yếu tố để xử phạt hành chính thì xử phạt hành chính, đồng thời có thể đưa ra cộng đồng phê bình, góp ý.

Ảnh trích từ Tài liệu hướng dẫn thực hành CTXH với phòng, chống bạo lực gia đình

129633g

Chankillo – thiên đường trần gian 🍀

Lời nói đầu

Mình đang tập tành làm công việc công tác xã hội để trợ giúp cho một người bạn của mình. Bạn này là một con người mình nghĩ là có tư duy khá đặc biệt và độc đáo. Bạn ấy cũng chỉ là một người bình thường, đọc cái gì triết một chút là không hiểu, mang trong mình nhiều tổn thương và sợ hãi, nhưng bạn ấy đẩy những quan niệm của mình thành một thế giới quan rất hệ thống và logic. Đây là một ví dụ cho việc một khi niềm tin “tôi bất lực” được hình thành thì thế giới quan của chủ nhân của nó sẽ được đẩy đi xa đến đâu. Phải nói là cái thế giới quan đó càng hiểu càng thú vị, càng thấy nó xứng đáng được chiêm ngưỡng. Mình không đọc nhiều cả về tâm lý học và cả triết học, nhưng mình nghĩ mình cũng đọc đủ đủ để có thể nói rằng cái thế giới quan ấy cũng có một tầm cỡ của những triết thuyết sơ khởi…

Bạn ấy gọi nơi không còn đau khổ với mình là Chankillo, lấy ý từ một câu chuyện mà bạn ấy thấy rất tâm đắc. Nơi đó là thiên đường của bạn ấy. Một mặt, bạn ấy luôn tìm kiếm thiên đường đó, nhưng mặt khác, cũng đau khổ khi phải thừa nhận rằng thiên đường đó không có thật. Ai mà nói rằng bạn ấy sẽ đến được nó thì bạn ấy sẽ nói là người đó hoang tưởng. Mình lấy tên bài này là “thiên đường trần gian” với ý rằng: thiên đường này không những là có thật, mà nó còn đang ở ngay dưới chân bạn ấy. Mỗi bước chân bạn ấy đi đều là mỗi bước chân trên thiên đường.

Hiện đã có một người có tiếng trong giới nghiên cứu tâm lý cũng có nói là bạn này là một ca thú vị, nhưng mình cũng không rõ vì sao người đó không tiếp tục. Có lẽ là để tránh sự lệ thuộc, với lại cũng không phải là mối quan hệ trị liệu. Nếu được sự chú ý từ cộng đồng thì tất cả mọi người đều có lợi.

Nếu bạn nào có nhu cầu giúp đỡ, hỗ trợ người khác một cách chuyên nghiệp và hiệu quả, hãy tìm hiểu về ngành công tác xã hội.

Lưu ý

Những gì ghi trong đây có thể làm Thảo sợ không cần thiết, nên nếu được mong các bạn tránh đưa cho Thảo đọc trực tiếp, hoặc trích dẫn ra cho Thảo biết. Nếu cần thiết mong các bạn nói trước với mình trước khi gửi.

Nội dung:

  • Tình hình Thảo hiện tại
  • Những nhu cầu của Thảo lúc này
  • Thế giới quan
  • Những điều cần lưu ý khi xảy ra tranh cãi
  • Làm gì khi khi Thảo trách móc
  • Ý nghĩa của một số thứ quan trọng với Thảo
  • Thảo nghĩ gì về cái kế hoạch này?

Tình hình Thảo hiện tại

Tình trạng thể chất

  • Bị tiểu đường. Khi hạ đường hoặc sau khi chích thuốc là phải ăn ngay. Nếu không thì sẽ chết.
  • Bị chứng ăn ói: chỉ có thể ăn được đồ mặn, cay, không lạt lợ → nước, rau nếu không có vị gì thì ăn vào sẽ bị nôn
  • Đã được bác sĩ chẩn đoán là có rối loạn panic, anxiety, đa nhân cách
  • Mỗi khi có cơn hoảng loạn thì sẽ co giật, khó thở, run, đau bao tử, cảm giác bị một thứ gì đó đè lên người, bị kim đâm vào người, bị người khác cưa chân

Tình trạng tinh thần: sợ bị bỏ rơi và sợ được giúp đỡ

Nỗi sợLý do
S thân vi ngưi khácĐã có nhiều người muốn giúp đỡ Thảo (Kame, Papa, Mặt Trăng, Đen 3k, Raion), nhưng họ càng giúp thì càng thấy bế tắc nên đã phải quyết định rời bỏ. Nhưng điều này càng làm Thảo mất niềm tin thêm. Lý do là họ bị bế tắc trong việc thay đổi cách hiểu sai của Thảo (xem dấu chấm thứ nhất ở phần lưu ý khi xảy ra tranh cãi) 
S ngưi khác nói là mình ch mun tt cho ThoTừng bị bạn trai cũ đánh, xong rồi lại bảo làm vậy là muốn tốt cho Thảo
S có ngưi khác bo hãy thay điThảo đã có quá nhiều người bảo hãy thay đổi, rồi khi làm (thực ra là chiều họ) thì lại thấy là mình càng làm họ càng mắng mình nhiều hơn, mà bản thân thì lại không thấy cải thiện gì. Ví dụ như Thảo bị dị ứng dưa leo, thì mọi người cứ ép Thảo phải tập cho quen, khiến Thảo sợ thêm
Cm thy rt cô đơn vì không ai hiuCó những thứ mọi người không thấy có gì đáng sợ nhưng chỉ có mình mình Thảo thấy
S suy nghĩ tích ccMỗi lần có suy nghĩ tích cực gì thì lại phát hiện ra mình có thể nghĩ sai, mà như vậy thì lại càng đau đớn hơn nữa. VD: nghĩ rằng bây giờ mình tự chăm sóc bản thân thì mọi chuyện sẽ tốt lên, nhưng sau đó lại bị thất vọng
Ghét đám đông, tập thể, xã hội vì chuyên ý đông hiếp yếuTừng bị bạo lực học đường
Từ nhỏ bị đánh để tập viết tay phải
Không muốn cố thay đổi nữa (sự bất lực học được)Đã đi chuyên gia tâm lý + tự cày trên mạng cả trăm trang ngàn cách để loại bỏ suy nghĩ tiêu cực. Đã cố làm theo nhưng đều ko có hiệu quả
Bị quá nhiều người nói là không biết nghĩ cho người khác
S s thay đi đt ngt 

Những nhu cầu của Thảo lúc này

  • Có một người ở cạnh để Thảo có thể tập trung
  • Được thừa nhận sự phụ thuộc của Thảo là một điều thực tế, và không bắt ép thay đổi nữa
  • Được chia sẻ quyển sách cuộc đời cho những ai hứng thú với nó

Thế giới quan

  • Tin rằng mình là cây dây leo, chỉ có thể nương tựa vĩnh viễn vào người khác để phát triển, giống như một người bị tiểu đường thì phải dùng thuốc vĩnh viễn. Nếu ai phản đối điều đó là đang không tôn trọng con người thật của mình
    • Quyển sách Meo Clover sẽ chỉ mở ra cho những ai có khả năng hiểu được hết nó. Những ai tuy hứng thú với nó, nhưng sau đó không đọc nữa (giống kiểu thích ăn pizza, nhưng ăn nhiều quá thì cũng ngán) làm ơn đi chỗ khác
    • Ám ảnh với những thứ không vĩnh viễn. Người bình thường có thể sợ sự thay đổi vì không biết cái mới có thực sự tốt hay không, nhưng nếu có thể đảm bảo chắc chắn là tốt thì sẽ không sợ. Với Thảo, thì ngay cả khi sự thay đổi đó là tốt (và cái hiện tại đang rất tệ) thì Thảo vẫn cảm thấy đau khi phải chấm dứt cái tệ đó
    • Khi và chỉ khi có người có thể đội Thảo lên đầu 24/24 mà không cần lo cho bản thân thì mới (có thể) thay đổi suy nghĩ của mình
  • Phải luôn đặt người khác lên trên bản thân mình, vì nếu không thì sẽ không có sự quan tâm từ họ
    • Nếu không có được sự quan tâm của họ thì mình không khác gì rác rưởi cả. Sự tồn tại của mình là vô nghĩa nếu như không ai quan tâm đến chuyện đó → nhịn ăn nhịn uống nhịn đi vệ sinh. Với chuyện ăn và làm thứ mình thích thì thực sự là mất khả năng làm luôn
    • Để có thể có được sự quan tâm của người khác khi mà họ không có gì để lo cả, Thảo sẽ tìm cách hỏi những gì thuộc chuyên môn của bạn
    • Luôn muốn hút hết nỗi đau của người khác, thậm chí có khi họ chẳng có gì để đau cả
    • Có thể làm những việc phi thường mà chính mình bình thường cũng không làm nổi, chỉ vì việc đó giúp được cho người khác
    • Thích được nghe ra lệnh
  • Chỉ có hai trạng thái hoặc là tốt hoặc là tệ; những cái trung gian là những cái giả dối
    • Trong những thứ mình quan tâm, nếu phải chọn ra một cái thì mặc định những thứ còn lại đều là coi thường. Ví dụ như một công ty 10 người, nhưng vì bệnh dịch (chuyện bất khả kháng) phải sa thải 3 người, thì Thảo luôn thấy rằng người chủ coi thường 3 người đó.
    • Nếu yêu hay quan tâm một ai đó, thì phải yêu và quan tâm luôn từng cọng cỏ nhỏ trong vũ trụ của người đó
    • Người ta chỉ quan tâm khi họ còn thấy lo lắng. Không có chuyện vừa quan tâm vừa không lo lắng
    • Có nhiều bạn nghĩa là không có bạn
    • Có những cái Thảo cần mình làm nhưng sẽ không nói ra, vì nói ra thì sự đáp ứng của mình trở thành vô giá trị
  • Ghét đám đông, tập thể
    • Do một thứ chỉ có giá trị khi nó độc nhất vô nhị, mà những gì mình quan niệm là có giá trị với mình → rất ghét bị nói là giống người khác
    • Yêu thích những cá thể cá biệt, chán ngán sự giống nhau, hướng tới những cái bị xã hội ruồng bỏ
    • Có sự kiêu hãnh về sự khác biệt của mình, kể cả khi những khác biệt đó thực ra làm mình khổ chứ cũng chẳng vui vẻ gì (giống những người đột biến trong phim X-men)
  • Có cảm xúc đạo đức mạnh với sự đúng sai
    • Vô cùng sòng phẳng với bạn bè
    • Xem sự tự lo cho mình là bỏ mặc bạn bè trong lúc hoạn nạn. Không thể tự lo cho mình khi người khác còn cần phải lo
    • Sẵn sàng thổ huyết để bạn mình nhận ra là mình sai
    • Không ai được làm tổn thương bạn mình (còn việc bạn mình có thực sự thấy tổn thương không thì không thành vấn đề)
    • Sai trái là phải thay đổi ngay, nếu không thì người vô tội sẽ bị hại
    • Ghét nói dối
    • Ghét bị nói là không chịu đặt mình vào vị trí của người khác
    • Ghét việc người khác chỉ xem trọng hiệu quả, không xem trọng quá trình
    • Ghét kiêu ngạo

Những điều cần lưu ý khi xảy ra tranh cãi

Nhng t Tho thy nng/trưng hp Tho thy không chp nhn đưc nhưng nhiu ngưi thy bình thưngNhng t/trưng hp Tho thy bình thưng nhưng nhiu ngưi thy nng/không chp nhn đưc
Sai trái, người xấu, chủ quan, nói xấu, đổ lỗi, chối tội, bất công, không quan tâm, không công nhận, coi thường, bỏ rơi, không chấp nhận con người thật, không nhúng tay vào

Lượng từ: chỉ, duy nhất, có mỗi (just, only), mọi (every, all)
Mỉa, phản bội, coi thường, khinh

Khi Thảo nói ra những từ này, hãy hỏi lại cách hiểu của Thảo về những từ này là gì?

  • Luôn chuẩn bị tinh thần mình sẽ vô tình làm Thảo bị đau → tự động xin lỗi dù mình không làm gì sai
    Chúng ta vẫn hằng ngày giúp nhau tốt lên bằng cách khiển trách nhau. Với người bình thường thì việc này thực sự giúp ích, nhưng với những người đã cố gắng rất nhiều nhưng thất bại như Thảo lại là sự đổ lỗi khủng khiếp. Hoặc kể là chẳng khiển trách gì cả mà chỉ đơn giản là phân tích vấn đề thì cũng không thể đòi hỏi Thảo không được bóp méo vấn đề. Nếu bạn đòi hỏi Thảo không bóp méo thì chính bạn là người bóp méo.
  • Luôn nh rng mi khi Tho trách móc mình là Tho đang rt n lc đ không trách móc mình
    Khi Thảo liên tục trách móc chúng ta mà không thèm nhìn vào vấn đề chúng ta đưa ra, chúng ta sẽ cảm thấy là mình đã cố gắng rất nhiều mà Thảo không hiểu cho. Lúc này mình chỉ muốn dẹp hết không nói gì nữa. Nhưng với Thảo, bạn ấy đã còn nỗ lực gấp trăm lần hơn: nỗ lực để hiểu đúng, nỗ lực để nghĩ những cách hiểu khác cho mình mà ko nghĩ ra đc, hoặc nghĩ ra được nhưng ko thể hành xử như thể mình nghĩ ra được do bị nỗi sợ lấn át, nỗ lực vượt qua cơn panic. Những thứ đó chúng ta ko có, và Thảo cũng ko đòi hỏi chúng ta phải có cho công bằng. Nhưng nếu vì thế mà nói rằng bạn ấy đã không cố gắng thì đó là một điều rất đau đớn với bạn ấy.

Làm gì khi khi Thảo trách móc

Đồng ý rằng Thảo chỉ đang mong có được nhiều sự quan tâm, nhưng Thảo cũng là người biết phải trái. Thường khi Thảo trách móc bạn thì bạn sẽ nghĩ là Thảo không quan tâm gì đến cảm xúc của bạn, nhưng điều đó là sai. Thật ra Thảo đã cố gắng tìm hết những khả năng có thể có để hiểu cho bạn, chỉ là không tìm nổi một lý do hợp lý để hiểu cho bạn. Hoặc nếu có tìm được thì nỗi sợ từ quá khứ khiến Thảo không dám tin đó là sự thật.

Nên một khi Thảo trách móc hoặc ép buộc bạn thì với Thảo đó là đường cùng. Nhưng nói chung, khi đã như vậy thì cả hai sẽ mệt mỏi vì rơi vào một vòng luẩn quẩn: Thảo không nhận được lời giải thích rõ ràng thì không thể dừng trách móc, nhưng nếu không cho bạn biết lý do thì bạn không thể lý giải rõ ràng.

Nếu bạn cảm thấy Thảo chỉ muốn được quan tâm mà thôi thì bạn đang hiểu sai về Thảo. Nếu bạn thấy điều Thảo làm thật vô nghĩa và thấy rằng cách tốt nhất để giúp Thảo là không tiếp tay cho sự đòi hỏi đó, thì Thảo càng cảm thấy bạn thiếu trách nhiệm. Đồng ý rằng rất có thể Thảo đang hiểu lầm bạn, và nỗi đau đó là không cần thiết. Nhưng khi nỗi đau đó là thật, thì

Lúc này, nếu không biết phải xử lý thế nào thì có thể hỏi những câu sau:

  • Cậu hẳn đã có nhiều đáp án khác rồi đúng không? Có thể cho tôi biết các đáp án đó là gì ko?
  • Đang panic ở đâu, có thấy bị đâm hay bị đè hay bị cưa chân gì ko?
  • Điều tốt nhất với cậu bây giờ là gì?
  • Tôi đang sai ở đâu? Tôi cần phải rút điều gì?
Điều Thảo làmÝ của Thảo
Gi nhiuThảo thấy rằng bạn đang thể hiện sự thiếu trách nhiệm nào đó, và đang cho bạn cơ hội để giải thích để có thể hiểu cho bạn và còn tin rằng bạn là người xứng đáng để Thảo đặt niềm tin
Hi không trả lời/nhn xong xóaThấy rằng nói ra không thay đổi được gì, hoặc sợ bị đánh giá, cảm thấy bị khinh Không muốn làm bạn phiền, tốn thời gian đọc
Gi hình ct tay/da spam fbCho bạn thấy bạn cần có trách nhiệm trong việc làm Thảo đau đến thế nào
Da t tCảm thấy cần giữ/bảo vệ một thứ gì đó còn quan trọng hơn mạng sống của mình
Không ăn uốngRác rưởi thì không cần chăm sóc bản thân
Cắt tayCó nỗi đau còn đau hơn cả
Nghĩ sai ý bạn tùm lum/stalkCố gắng hiểu cho bạn, tìm lý do để thấy bạn không ghét, phiền khinh, bỏ, v.v.
Mỉa/sử dụng bạo lựcKhông còn cách nào tốt hơn để bạn nhận ra rằng điều bạn làm gây tổn thương cho người khác đến mức nào
Ch cho mt cơ hi đ gii thích 
Muốn được khen, thưởng 
Điều Thảo tráchÝ của ThảoLý do bạn không thấy được ý đóLý do Thảo không cảm nhận được điều đóCách xử lý
Bạn ghét ThảoThảo nghĩ rằng bạn thấy Thảo phiền và chỉ muốn tống khứ Thảo điBạn có thể mệt thật, nhưng bạn không ghét gì cảBạn cho Thảo thấy mình bắt đầu mệt và chỉ muốn mau mau xong chuyện với Thảo để còn làm cái khác 
Bạn xem Thảo là rácThảo cảm thấy mình đã nỗ lực đến ói máu nhưng lại không được bạn coi trọngBạn không tưởng tượng được việc mình thấy ai đó lại là rácBạn cần tập trung vào thứ khác quan trọng hơnKhen Thảo: Tôi thy cu đã c gng rt nhiu đ nghĩ cho tôi. Cu là ngưi mnh m, can đm. Mọi người luôn thán phục cu vì những gì cu có thể làm và trải qua
Bạn coi thưng ThảoThảo nghĩ bạn đang coi thường trí tuệ của mìnhBạn thấy mình không coi thường ThảoBạn đã nói rằng Thảo không đủ khả năng để hiểu một điều gì đó Bạn im lặng với một câu hỏi nào đó (vì sợ Thảo không thông cảm được, và nếu có giải thích được thì cũng muốn tránh mọi nỗi đau của Thảo) 
Bạn không phi là ngưi Tho tng biếtThảo thấy bạn không đoái hoài gì đến nỗi đau của Thảo cảDo Thảo bắt lỗi bạn nên bạn phải giải thích để Thảo hiểuRắc rối ở đây là mặc dù Thảo là người hiểu sai ý bạn, nhưng nỗi đau từ việc hiểu sai đó là có thật và không thể phủ nhận. Nhưng nếu đồng ý với nhau là nỗi đau đó là thật, thì một cách logic bạn cũng là người tạo ra nỗi đau đó. Nghĩa là bạn phải chịu trách nhiệm cho sai phạm của mình. Nên khi bạn chỉ giải thích, thì với Thảo đây là chối tội.Tập trung vào cơn đau của Thảo: Cu đang panic đâu, có thy b đâm hay b đè hay b cưa chân gì ko?
Bạn nói chuyn không t tế    

Những thứ sẽ giúp ích khi Thảo sợ

  • Được ngâm chân trong nước
  • Được tiếp xúc da thịt
  • Được công nhận là đã có nỗ lực
  • Khi panic thì cứ hỏi là có đang khó thở, tức ngực, bị đè hay không

Những thứ sẽ giúp Thảo có động lực

  • Được cho đồ ăn. Đặc biệt hơn nếu người khác cho đồ ăn
  • Lâu lâu vào hỏi “nãy giờ có làm tập trung được ko?”
  • Được làm cùng với người khác

Ý nghĩa của một số thứ quan trọng với Thảo

  • Meo: Meroko là một nhân vật đáng thương, bị cuộc đời dẫm đạp, phản bội nên đã tự tử. Nhưng luật là nếu ai không trân trọng mạng sống, kết thúc nó bằng cái chết, thì sẽ bị nguyền rủa trở thành thần chết, đi gieo cái chết cho những sinh mệnh còn khao khát được sống. Nên Thảo lấy cái tên đó để luôn nhắc nhỏ mạng sống rất đáng quý.
  • Chankillo: là một nơi hạnh phúc không còn khổ đau Thảo luôn hi vọng có ngày sẽ được đặt chân tới. Ý tưởng cụ thể xem bài Những viên đá mặt trời, tác giả Zelda.

Thảo nghĩ gì về cái kế hoạch này?

  • Nếu kế hoạch này để bảo vệ Thảo, giải thích cho mọi người hiểu quy luật vũ trụ của Thảo, để mọi người cũng hiểu rằng Thảo sinh ra là cây dây leo, không thể tự mình phát triển → rất biết ơn và cảm kích
  • Nếu kế hoạch này để bắt ép Thảo thay đổi như bắt ép người bị tiểu đường vẫn sống tốt mà không cần phải dùng thuốc vĩnh viễn → không tôn trọng, không xem Thảo là bạn

Mình tính làm cả hai. Vì làm được cái đầu thì cái thứ hai sẽ tới.

Thảo nói rằng nếu còn giữ hy vọng một ngày nào đó Thảo không còn là cây dây leo mà là một cây thân gỗ cao lớn xum xuê thì xin đừng để cho Thảo biết, vì như thế không khác gì ép Thảo vào đường chết. Thảo hứa là sẽ không đọc bản kế hoạch này, và mình có thể thoải mái quảng bá nó.

PS: đã thất hứa

Khi Thảo có xu hướng gây ra bo lcTôn trọng quyền con người
Có rất nhiều cách để giải quyết mà không cần tới bạo lực
Khi Thảo k v nhng bo hành trong quá khứCó kỹ năng tự bảo vệ để không bị bạo lực. Biết tìm nơi giúp đỡ Dám tố cáo để không bị tái bạo lực Tích cực tham gia tìm hiểu thông tin liên quan đến phòng chống bạo lực (qua sách báo, sinh hoạt mô hình…)
Khi Thảo nói rằng nếu không đưc quan tâm thì s chng làm đưc điu gìTrước khi rời đi để làm việc khác thì nói rằng đây chỉ là tạm đi thôi, chắc chắn sẽ quay lại chứ không bỏ, và vẫn suy nghĩ về Thảo trong lúc đó
Mỗi khi Thảo cảm thấy không có người khác nhìn thì sẽ không có động lực để làm, thì nói rằng mọi người thấy được kết quả cũng là thấy được Thảo đang làm gì
Mỗi lần Thảo làm được một điều gì đó thì nói rằng việc nhìn Thảo hạnh phúc khi làm việc không một chút lo lắng thì mình rất vui
Tin rằng mình là cây dây leo, chỉ có thể nương tựa vĩnh viễn vào người khác để phát triển, giống như một người bị tiểu đường thì phải dùng thuốc vĩnh viễn. Nếu ai phản đối điều đó là đang không tôn trọng con người thật của mìnhCậu là người luôn cố gắng hiểu cho người khác, luôn biết điều gì tốt nhất cho mình, và luôn cố gắng giữ tính logic. Vậy là đã là một cái cây thân cứng rồi
Chính những điều mình muốn hướng đến mới tạo nên con người thật của mình, chứ không phải những điều mình hiện có
Quyển sách Meo Clover sẽ chỉ mở ra cho những ai có khả năng hiểu được hết nó. Những ai tuy hứng thú với nó, nhưng sau đó không đọc nữa (giống kiểu thích ăn pizza, nhưng ăn nhiều quá thì cũng ngán) làm ơn đi chỗ khácNhững người sẽ bảo vệ cần hiểu về thế giới quan. Không dễ để hiểu được, và để họ hiểu được thì phải cho họ đọc sách trước
Ám ảnh với những thứ không vĩnh viễn. Người bình thường có thể sợ sự thay đổi vì không biết cái mới có thực sự tốt hay không, nhưng nếu có thể đảm bảo chắc chắn là tốt thì sẽ không sợ. Với Thảo, thì ngay cả khi sự thay đổi đó là tốt (và cái hiện tại đang rất tệ) thì Thảo vẫn cảm thấy đau khi phải chấm dứt cái tệ đóTa có thể đảm bảo được sự vĩnh viễn 100%, vì con đường vạn dặm bắt đầu từ một bước chân
Khi và chỉ khi có người có thể đội Thảo lên đầu 24/24 mà không cần lo cho bản thân thì mới (có thể) thay đổi suy nghĩ của mìnhChỉ cần cho thấy mâu thuẫn là được rồi mà? Giống như Đen 3k cũng đâu có đội cậu lên đầu 24/24 mà vẫn thay đổi được suy nghĩ của cậu mà?
Phải luôn đặt người khác lên trên bản thân mình, vì nếu không thì sẽ không có sự quan tâm từ họMọi người luôn quan tâm cậu dù không được cậu quan tâm họ
Nếu không có được sự quan tâm của họ thì mình không khác gì rác rưởi cả. Sự tồn tại của mình là vô nghĩa nếu như không ai quan tâm đến chuyện đó → nhịn ăn nhịn uống nhịn đi vệ sinh. Với chuyện ăn và làm thứ mình thích thì thực sự là mất khả năng làm luônTớ cho phép
Để có thể có được sự quan tâm của người khác khi mà họ không có gì để lo cả, Thảo sẽ tìm cách hỏi những gì thuộc chuyên môn của bạn 
Luôn muốn hút hết nỗi đau của người khác, thậm chí có khi họ chẳng có gì để đau cả 
Có thể làm những việc phi thường mà chính mình bình thường cũng không làm nổi, chỉ vì việc đó giúp được cho người khác 
Thích được nghe ra lệnh 
Chỉ có hai trạng thái hoặc là tốt hoặc là tệ; những cái trung gian là những cái giả dối 
Trong những thứ mình quan tâm, nếu phải chọn ra một cái thì mặc định những thứ còn lại đều là coi thường. Ví dụ như một công ty 10 người, nhưng vì bệnh dịch (chuyện bất khả kháng) phải sa thải 3 người, thì Thảo luôn thấy rằng người chủ coi thường 3 người đó. 
Người ta chỉ quan tâm khi họ còn thấy lo lắng. Không có chuyện vừa quan tâm vừa không lo lắng 
Nếu yêu hay quan tâm một ai đó, thì phải yêu và quan tâm luôn từng cọng cỏ nhỏ trong vũ trụ của người đó 
Có nhiều bạn nghĩa là không có bạn 
Có những cái Thảo cần mình làm nhưng sẽ không nói ra, vì nói ra thì sự đáp ứng của mình trở thành vô giá trị 
Ghét đám đông, tập thể 
Do một thứ chỉ có giá trị khi nó độc nhất vô nhị, mà những gì mình quan niệm là có giá trị với mình → rất ghét bị nói là giống người khác 
Yêu thích những cá thể cá biệt, chán ngán sự giống nhau, hướng tới những cái bị xã hội ruồng bỏ 
Có sự kiêu hãnh về sự khác biệt của mình, kể cả khi những khác biệt đó thực ra làm mình khổ chứ cũng chẳng vui vẻ gì (giống những người đột biến trong phim X-men)Sự kiêu hãnh đó sẽ cản trở những ai muốn đọc quyển sách Meo Clover
Có cảm xúc đạo đức mạnh vi s đúng sai 
Vô cùng sòng phẳng với bạn bè 
Xem sự tự lo cho mình là bỏ mặc bạn bè trong lúc hoạn nạn. Không thể tự lo cho mình khi người khác còn cần phải lo 
Sẵn sàng thổ huyết để bạn mình nhận ra là mình sai 
Không ai được làm tổn thương bạn mìnhNhưng bạn bè chẳng đau gì cả, và còn cảm thấy nói thêm là tệ hơn
Sai trái là phải thay đổi ngay, nếu không thì người vô tội sẽ bị hạiNếu có thể khoan dung với những điều sai trái
Nếu phản ứng với người không chịu nhận lỗi thì càng khó để khiến họ nhận lỗi
Sự công bằng sẽ không thể đến khi mình còn suy nghĩ về sự bất công
Ghét nói dối 
Ghét bị nói là không chịu đặt mình vào vị trí của người khácTớ luôn nói là tớ không gặp vấn đề gì với Ngọc hay thầy Trung cả, nhưng cậu cứ nhất định là tớ có. Vậy thì có phải là đặt mình… không?
Lúc tớ nói cái gì đó nhưng cậu thả haha thì có phải là đặt mình… ko?
Ghét việc người khác chỉ xem trọng hiệu quả, không xem trọng quá trìnhNhưng mình có được quyền nói rằng nó không hiệu quả không?
[Sẽ nói là được, nhưng phải xem quá trình nữa]
Vậy nếu
Việc cậu thấy rằng người khác chỉ xem trọng hiệu quả nhưng xem có phải là đang xem trọng hiệu quả không?
Ghét kiêu ngạo 
 Nếu cậu là dân ngôn ngữ
drinking

Khi sự nuông chiều trở thành cái “đẹp”

Lưu ý: Bài viết lấy hai ví dụ về ngành ăn uống và thời trang, nhưng chỉ là ví dụ cho tất cả lĩnh vực liên quan.

Khi các giác quan được đánh thức

Trải nghiệm chấn động cuộc đời bạn nhất là gì?

Khá chắc rằng vào khoảnh khắc bạn trải nghiệm điều đó, các giác quan của bạn trở nên bừng sáng. Và khi bạn k li vẽ lại những trải nghiệm đó, các giác quan của bạn lại bừng sáng thêm lần nữa, mặc dù bây giờ bạn đang không ở nơi cũ. Những trải nghiệm sâu sắc nhất của ta luôn gắn chặt đến giác quan. Làm sao ta có thể trải nghiệm thế giới này, nếu không có các giác quan?

Mỗi ngày, các giác quan của ta hằng ngày tiếp nhận hàng trăm thứ, nhưng trong số đó có một số sẽ thu hút ta tốt hơn, khiến ta cảm thấy thoải mái và dễ chịu hơn những thứ khác. Một số âm thanh bắt tai hơn những âm thanh khác, và một số mùi hương dễ chịu hơn các mùi hương khác. Khi được nhìn, nghe, ngửi, nếm, sờ những hình dạng, âm thanh, mùi hương, hương vị, chất liệu đó, những áp lực của cuộc sống bỗng dưng tan biến.

Có thể bạn chưa biết: chúng ta có nhiều hơn 5 giác quan. Tùy vào định nghĩa mà ta có từ 9 đến.. vài trăm giác quan khác nhau :))

Để có thể tiếp tục làm tan biến những áp lực của cuộc sống của cả ta và những người khác, chúng ta cần khám phá, trao đổi, tuyển chọn, kết hợp, lưu trữ các mùi hương, hương vị, v.v. đó lại với nhau. Chúng ta cần chuyên môn hóa công việc đó, và cần những người dành cả đời để tạo ra chúng. Lấy ví dụ về mùi hương chẳng hạn. Khi mùi hương đánh thức chiếc mũi, thì không sớm thì muộn, nền công nghiệp nước hoa sẽ hình thành. Sản phẩm nào kích thích được các giác quan tốt hơn sẽ có ưu thế hơn so với đối thủ. Một quán ăn ngon sẽ thu hút được nhiều người đến, nhưng một quán ăn có cửa sổ lớn, hương hoa oải hương và nhạc jazz thì độ ngon miệng sẽ được nhân lên bội phần. Và chưa kể, nếu món ăn được đưa ra trong lồng kín, thì mùi hương được ủ trong chiếc lồng sẽ còn ngào ngạt hơn.

Food scent

Có lẽ không có con đường nào đi đến sự vui vẻ nhanh nhất bằng việc thỏa mãn các giác quan. Nhưng nếu một sản phẩm khiến cho ta ngập trong sự dễ chịu, làm ta thấy trước được phần thưởng là sự dễ chịu, thì nó sẽ làm ta thèm muốn sự dễ chịu. Như trong bài viết Cảm xúc chết tiệt của bạn, tác giả Mark Manson có viết:

Vấn đề là bộ não không thích đưa ra những lựa chọn rối rắm. Nó không thích sự không chắc chắn hoặc mơ hồ và nó sẵn sàng thực hiện các thủ thuât tâm lý để tránh bất cứ sự không thoải mái nào. Và cách yêu thích của bộ não chúng ta là cố gắng thuyết phục chính nó rằng điều gì cảm giác tốt thì cũng có nghĩa là điều đó tốt đẹp/đúng đắn.

Nên giả sử như bạn biết rằng bạn không nên ăn kem. Nhưng bộ não bạn nói rằng “Này, mày đã vất vả cả ngày rồi, ăn một tý không chết đâu”. Và bạn sẽ thế này, “Ồ, mày nói phải đấy! Cảm ơn nhé, não!” Điều cảm giác tốt đột nhiên cũng là điều đúng đắn. Và sau đó bạn sẽ ăn hết nửa lít kem sơ-ri trong tội lỗi.

Nếu bạn làm những điều này đủ lâu – tức là nếu bản cứ tự thuyết phục bản thân rằng điều gì cảm giác tốt thì cũng có nghĩa là nó tốt thì bộ não của bạn sẽ thực sự trộn lẫn hai thứ làm một. Não của bạn sẽ bắt đầu nghĩ rằng nội dung chính của cuộc đời chỉ là cảm thấy “lên đỉnh”, một cách thường xuyên nhất có thể.

Nên thành ra, thay vì đưa ta đến những trải nghiệm chấn động tâm hồn, việc thỏa mãn các giác quan lại đưa ta đến sự nuông chiều. Tức là, việc tìm đến những cảm xúc tuyệt vời nhất là một con đường với hai lối rẽ. Và lối rẽ dẫn đến sự nuông chiều thì lúc nào cũng hấp dẫn hơn. Chưa hết, vì cả hai cùng có điểm xuất phát như nhau, nên lối rẽ này giống như không có bảng chỉ đường vậy. Phải đi hết một đoạn đường rồi thì ta mới biết mình có đi đúng đường hay không, còn trong lúc đó thì vẫn cứ nghĩ là đang đi đúng đường. Chúng rất giống nhau, nhưng không phải là một.

Ăn được ngủ được là tiên. Để cạnh tranh với nhau, các cửa hàng đều cố gắng chiều theo các ông tiên bà tiên này. Một mặt, họ thành tâm xem khách hàng là thượng đế, và nếu không nỗ lực phấn đấu thì sẽ không được thượng đế ban ơn. Nhưng mặt khác, các kỹ thuật quảng cáo đều đánh vào vô thức, chứ không chỉ đơn giản là đáp ứng người có nhu cầu. Châm ngôn của ngành quảng cáo là nếu khách hàng không có nhu cầu thì hãy tạo ra nhu cầu cho họ. Nhưng làm vậy thì người dùng sẽ không có được sự chấn động tinh thần mà sản phẩm mong muốn đem tới.

Newport
Nếu khách hàng không có nhu cầu thì hãy tạo ra nhu cầu cho họ.

Khi bản thân sở hữu cái đẹp

Thời trang không chỉ là sản phẩm nghệ thuật bằng chất liệu vải, mà còn là thứ chúng ta phô trương ra bên ngoài. Nó định hình cơ thể chúng ta và định hình cả cách chúng ta nhìn cơ thể người khác. Mỗi một lần ta khoác lên một bộ cánh là một lần hình ảnh cá nhân của ta lại thay đổi. Nghĩa là, thông qua nó, một tuyên ngôn về bản thân của ta được đưa ra, và một bản ngã mới của ta được hình thành.

z

Khi ta ý thức được về bản thân mình, thì những cảm xúc tự nhận thức sẽ xuất hiện. Nếu ta nhận thức được rằng ta đang sở hữu cái đẹp, thì ta sẽ tự hào về điều đó. Sự tự hào này tuy chỉ là một cảm xúc bình thường, không phải cảm xúc thẩm mỹ, nhưng vì nó là về cái đẹp của bản thân, nên nó trông rất giống như một cảm xúc thẩm mỹ. Giống như việc một nỗi buồn từ một câu chuyện đẹp trông rất giống nỗi buồn thường ngày, thì ở đây, sự tự hào về cái đẹp của bản thân trông rất giống với sự chiêm ngưỡng cái đẹp nói chung, mà ta chỉ tình cờ là người sở hữu nó. Nhưng chúng không phải là một. Chàng Narcissus vừa có một cảm xúc thẩm mỹ, vừa có một cảm xúc phi thẩm mỹ, và hai loại cảm xúc này đều rất giống nhau.

Narcissus-Caravaggio_(1594-96)_edited

Mục tiêu chính của nhà thiết kế là tạo ra sản phẩm có giá trị thẩm mỹ. Quá trình sản xuất đòi hỏi họ phải làm bằng sự chăm chú và say mê, và sản phẩm được làm ra bằng những điều đó thì luôn đẹp. Tuy nhiên, cái sản phẩm phụ là người mặc có ý thức rằng mình đẹp thì lại không thể loại bỏ được. Nó luôn luôn lởn vởn, lấp ló trong suy nghĩ của họ, dù muốn hay không. Chỉ có những kẻ không có khả năng phản tư mới có thể không mảy may suy nghĩ gì về vẻ đẹp của bản thân. Và cũng chỉ có những kẻ có năng lực lý tính thì mới hiểu rằng người sở hữu cái đẹp là người được những kẻ lý tính khác nhìn ngắm. Nên cùng là một sản phẩm, nó sẽ loại bỏ bản ngã ở người này/trong thời điểm này, nhưng lại mở rộng bản ngã ở người khác/trong thời điểm khác. Nó như một con lắc dao động không ngừng nghỉ, lúc thì ở trạng thái này, lúc thì ở trạng thái kia, làm ta không thể bóc tách được đâu là đâu.

Nếu ngay từ đầu sản phẩm được tạo ra nó với ý định làm cho người mặc sống trong huyễn tưởng, thì sự dao động đó càng mãnh liệt hơn. Việc nhà thiết kế chịu sự đặt hàng của hãng để đón đầu thị trường theo mỗi mùa cũng khiến họ khó có một thiết kế xuất phát từ sự chấn động với cái đẹp. Và khi đã thiết kế xong và tới khâu giới thiệu, nó có khi lại được đi cùng những lời tựa đẹp và sâu sắc – đẹp thực sự, chứ không phải deep deep. Điều đó cũng khiến cho ta cũng khó mà nói rằng nó không phải là đẹp. (Nhớ lại rằng khi đối diện với cái đẹp, ta cần phải tạm ngắt sự đánh giá với cái sai, dù ta biết chúng sai.) Khách hàng vừa được hứa hẹn có được sự nuông chiều, vừa được chấn động trong tâm trí bằng một câu nói đẹp, thì “chạy đâu cho thoát”.

Để làm nổi bật hơn nữa cái cảm xúc phi thẩm mỹ nhưng lại rất giống cái đẹp này, những người mẫu cần tạo dáng làm sao để toát lên vẻ cao ngạo, gợi tình, mong manh, phá cách, thư nhàn, hào hoa, xinh xắn, hờ hững, lạnh lẽo, v.v. Có khiến cho người mua được sống trong huyễn tưởng rằng khi mặc bộ đồ đó lên họ cũng có được sự quyến rũ như vậy thì mới bán được đồ. Nhưng khi ta phấn khích với một bộ váy xinh ơi là xinh, ta không còn trân trọng vẻ đẹp của chiếc váy nữa, mà là muốn sử dụng chiếc váy để bản thân mình trở nên xinh hơn. Vào giây phút đó, ham muốn được trở nên đẹp trong mắt người khác lấn át, và cái đẹp thực sự chính thức rời bỏ chúng ta. Tất cả những gì còn lại chỉ là thứ na ná cái đẹp.

Váy xinh
Đây là một chiếc váy xinh. Nhưng người mặc đang không nhìn thấy cái đẹp của chiếc váy ấy. Thứ bạn ấy đang thấy chỉ là một thứ na ná cái đẹp. Nó đến từ sự tự hào vì có được chiếc váy đó. Nếu bạn nhìn vào tấm hình này và cảm thấy giá như mình có được chiếc váy ấy, bạn cũng đang không nhìn thấy cái đẹp của chiếc váy.

Có phải ý tôi là không có cái đẹp thực thụ trong các lĩnh vực này không? Không. Tôi chỉ muốn nói rằng một sản phẩm có thể cho ta cùng lúc những thứ sau:

  • Sự dễ chịu của các giác quan
  • Niềm đam mê, sự trân trọng với cái đẹp
  • Sự ham muốn sở hữu nó/cảm giác tự hào với bản thân

Các yếu tố này có thể gia giảm tùy người và tùy thời điểm, nhưng sự xuất hiện của cái này sẽ dẫn đến cái kia, thậm chí có thể xuất hiện cùng lúc. Điều đó khiến ta nhập nhằng giữa việc chỉ ra đâu là cái đẹp, đâu không phải là cái đẹp. Tổng hợp lại, chúng sẽ tạo nên một phức cảm giữa các cảm xúc thường ngày và cảm xúc thẩm mỹ.

Với những người đang cảm thấy bất lực

Phần dưới đây có liên quan tới bài Khi sự bất lực trở thành cái đẹp. Bạn có thể đọc bài đó trước rồi quay lại đây.

Quan sát cá nhân của tôi cho thấy, với những người đang cảm thấy mình bất lực (có sự bất lực học được), thường họ sẽ trưng những bức ảnh thể hiện nỗi buồn trên mạng xã hội. Đó có thể là nỗi buồn-đẹp của cảnh vật, nỗi buồn-đẹp của bản thân, hoặc hình ảnh bản thân được nuông chiều hoặc săn sóc. Nhưng nói chung, những bức ảnh đó sẽ hợp lý hóa cho việc trốn tránh của họ. Nó cho họ lớp vỏ bảo vệ bằng cách thể hiện ra là mình đang hân hưởng cái đẹp.

Tôi cho rằng một phần không nhỏ những người làm trong các ngành nghệ thuật hoặc liên quan đến việc thỏa mãn giác quan ban đầu là để chạy trốn như thế. Vì đặc điểm của ngành, sự bất lực của họ càng trở nên vô hình trong mắt người ngoài hơn. Nếu để người khác phát hiện ra là mình đang trốn tránh thì còn trốn làm gì nữa? Nhưng như vậy họ càng khó mà nhận được sự trợ giúp cần thiết từ bạn bè.

Liệu rằng sự nuông chiều là sai? Nó không sai nếu như ta có sự điều độ. Sau một ngày làm việc mệt mỏi, ta cần thư giãn và giải trí. Sau một cú sốc tinh thần, ta cần nuông chiều để có thể cân bằng lại tinh thần. Nhưng nếu ngày nào cũng làm như vậy, thì đột nhiên nó sẽ gây hại cho bản thân. Cái gì quá nhiều thì cũng sẽ không tốt.

Nếu nghệ thuật là cách mà nghệ sĩ tìm hiểu bản thân và thể hiện mình (self-exploration & self-expression), thì có lẽ sản phẩm của họ cũng là cách duy nhất để họ thông báo cho thế giới là họ đang không ổn. Nhưng nếu tất cả những gì họ nhận được chỉ là vài bình luận về những bài họ đăng, mà không phải là một cuộc nói chuyện dài một hai tiếng về những quá khứ của họ, thì tất cả chỉ là những lời nói trên bề mặt, không thực sự đi sâu vào vấn đề.

Một người ngoài nhìn vào sẽ chỉ có thể thấy những hành động nuông chiều bản thân này, và không khỏi cảm thấy họ đang bỏ mặc bản thân mình. Đó là một lo lắng chính đáng. Nhưng thật ra mỗi ngày với họ đều là một trận chiến. Những người khỏe mạnh có thể chọn cuộc chiến cho mình, và chọn thời điểm họ muốn chiến, nhưng với họ, thì họ buộc phải lâm trận mà đến giờ vẫn chẳng hiểu tại sao. Rốt cuộc, chính vì bế tắc nên họ mới phải kiếm những điều khuây khỏa. Chứ thật ra, họ xứng đáng được nhận huân chương dũng cảm hơn ai hết.

Với những người đứng ngoài, vì biết với thân phận người ngoài cuộc của mình, không thể cho phép mình cất lên tiếng nói. Họ gặp phải thế lưỡng nan: nếu chọn im lặng thì là đang để mặc cho bạn mình cô đơn, còn nếu chọn tham gia sâu hơn thì có thể lại đang làm mọi thứ tệ hơn. Để có thể không làm mọi thứ tệ hơn thì phải tìm hiểu rất sâu. Mà như vậy thì mất rất nhiều thời gian. Và dù có sẵn sàng tìm hiểu đến cùng thì cũng không biết phải bắt đầu từ đâu. Tất cả những gì còn đọng lại chỉ là một cảm giác bất lực mà không cách nào giải tỏa được. Nếu tình trạng này kéo dài, chính họ – những người có khả năng giúp một người bất lực – sẽ trở thành một người bất lực thứ hai.

  • c9d9cb9087d700cc62098d0d91e59bfe
  • Wine & lust
  • Pub
  • Hot-couple-romantic-love-cuddling-emotions-lips-kiss

Đây là sự thỏa mãn về giác quan, sự nuông chiều, hay sự bất lực?

Với những người cung cấp dịch vụ

Không có gì sai khi khách hàng muốn ăn ngon, và cũng không có gì sai khi đầu bếp tìm tòi sáng tạo để có món ăn ngon. Nhưng ăn quá nhiều và không kiểm soát được thì lại có vấn đề. Lúc đó, kể cả khi đó là món ăn đó là tuyệt tác đi chăng nữa, nó vẫn là có hại. Nhưng ta không thể nói rằng chỉ có họ mới có thể tự giúp họ được. Họ dừng lại được thì họ đã làm rồi. Nên lúc này, chỉ có sự tác động từ bên ngoài mới có thể giúp họ. Vì những người làm trong nghề sẽ là những người có tiếng nói quan trọng, nên cũng hợp lý khi nói rằng họ cũng cần cất lên tiếng nói. Khó có ai có đủ uy tín bằng chính họ được.

Tuy vậy, họ lại là những người khó cất lên tiếng nói nhất. Như với ngành thời trang chẳng hạn, vấn đề về sự quá đà này chỉ là sản phẩm phụ, nên họ không mấy bận tâm. Thứ chiếm lấy mối quan tâm của họ hằng ngày là cái đẹp, hay phong cách cá nhân, hay hình ảnh thương hiệu, hay đam mê và nỗ lực như những gì họ thường nói về ngành mình. Mà khi một thứ là vô hình trong mắt họ, thì họ không thể nào hành động được dù rất muốn, và cũng không ai có thể thay thế họ được.

Vả lại, họ có thể làm gì đây? Họ chỉ có thể dừng ở mức tư vấn cho khách, chứ không thể quan tâm cặn kẽ từng khách một, càng không thể cản khách mua sản phẩm được. Nếu làm thế, họ sẽ bị mang tiếng là đuổi khách, và cho dù có đuổi thì khách cũng chỉ cần qua cửa hàng khác là được. Đó là chưa kể, mấy ai có thể hy sinh lợi nhuận mà nghĩ cho khách hàng được như thế?

f65e8d6204793ecb856c926a39757879

Khi sự bất lực trở thành cái đẹp

Sự bế tắc và bất lực luôn là chủ đề bất tận của nghệ thuật. Ví dụ như ở đoạn mở đầu chương 10 cuốn Rng Na Uy, Murakami viết:

Khi nghĩ lại năm 1969, tâm trí tôi chỉ thấy một vùng đầm lầy - một vùng bùn sâu dẻo quánh có vẻ muốn mút chặt và kéo tuột giày tôi ra mỗi lần tôi cất bước. Tôi đi trong vùng bùn ấy, sức lực kiệt dần. Đằng trước, đằng sau, tôi không nhìn thấy gì khác ngoài bóng tối vô tận của đầm lầy.

Hoặc ở bài thơ bìa cuối cuốn Dấu vết thiên di, Nguyễn Băng Ngọc viết:

Lần theo dấu vết thiên di
Buồn vui như thể cơn mưa bất kỳ
Cuối cùng rồi cũng chia ly

Hoặc như một bài hát của Trịnh Công Sơn:

Rừng xưa đã khép
Em hãy ra đi

Chuyện gì sẽ xảy ra nếu một người đang tin rằng mình đang bất lực sáng tác hoặc thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật nói về những nhân vật cũng tin rằng mình đang bất lực?

👉 Bài chi tiết: Sự bất lực học được là gì?

Nhà văn Dostoyevsky có nói rằng: “Cái đẹp cứu rỗi thế giới”. Vì cảm xúc thẩm mỹ là một cảm xúc tích cực, nên có lẽ trước tiên tính thi ca trong tác phẩm sẽ làm dịu nỗi đau của họ. Việc được thấy một câu chuyện của một người bất lực khác cho họ thấy rằng mình không phải là người duy nhất phải chịu đựng. Việc được chiêm ngưỡng sự chăm sóc – dù chỉ là trong thế giới hư cấu – cũng sẽ có tác dụng an ủi họ.

photo1524412427320-15244124273201596146795

Nhưng ngoài chuyện họ được an ủi ra, thì liệu ta có thể hi vọng gì được thêm không? Mặc dù ai cũng hiểu nghệ thuật không có nghĩa vụ phải giảng dạy bài học cuộc sống, không có nghĩa vụ bảo rằng độc giả phải có niềm tin tích cực, nhưng liệu với những tác phẩm nói về sự kiên cường, không đầu hàng số phận, liệu ta có thể hi vọng họ lấy đó làm cảm hứng hay không? Tôi e là không. Vì những người đang tin rằng mình đang bất lực (những người có sự bất lực học được), theo định nghĩa, đã học được rằng cứ mỗi lần có niềm tin tích cực thì họ đều sẽ luôn thất bại, nên bây giờ sự tích cực đã bị lọc lại. Với họ, một cái kết day dứt thì là chuyện hiển nhiên và sinh động, còn một kết thúc có hậu thì chỉ là chuyện viễn tưởng, đọc cho biết, cho vui. Có thể sự tích cực đó vẫn có thể gieo cho họ thấy sự tồn tại của một thế giới khả thể khác, nhưng nó khó mà có thể đánh bật được một niềm tin đã được củng cố từ quá lâu. Nếu ngay cả những điều tích cực có thật còn không thể cạnh tranh nổi, thì đồ giả như văn chương làm sao có cửa nào? Cái đẹp có thể cứu rỗi tâm hồn của ai đó chứ không thể cứu rỗi được tâm hồn họ.

Nếu chiếu theo lý thuyết truyền thông của Stuart Hall, thì độc giả đang dàn xếp (negotiate) cách hiểu của mình với văn bản, hơn là chống đối (opposite) nó hoàn toàn. Đó là vì với một văn bản đẹp, họ vẫn có sự chấp nhận tác phẩm một phần nào đó. Chỉ là họ không hoàn toàn chấp nhận nó mà thôi.

Muốn chấm dứt niềm tin rằng ta đang bất lực thì ta cần phải hành động, chứ nó không tự mất đi. Nhưng khi ta xắn tay áo lên, cái đẹp sẽ biến mất. Không ai phủ nhận việc giải quyết được hiện trạng một cách rốt ráo thì sẽ rất tốt, nhưng nếu bản thân việc chiêm ngưỡng hiện trạng đó cũng tạo ra một cảm xúc tích cực, vậy tại sao lại phải vận công thay đổi nó? Và chưa kể, ở giữa cái đẹp đó, họ còn tìm được niềm an ủi. Nên nạn nhân của sự bất lực học được sẽ bị giam trong một vòng lặp: muốn tìm được niềm an ủi cho mọi khổ đau, thì cần phải duy trì hiện trạng để còn tiếp tục thưởng lãm cái đẹp. Như vậy, cái đẹp giữ chân họ ở lại với sự bất lực, và làm họ xao nhãng với điều quan trọng nhất. Thậm chí, họ còn có thể đưa ra một xác quyết là điều quan trọng nhất với họ là ở lại với cái đẹp, chứ không phải chấm dứt nỗi đau của họ.

Nếu họ đem câu chuyện của họ viết ra thành thơ, vẽ thành tranh, phổ thành nhạc, chụp thành ảnh, hoặc chỉ đơn giản là trích một câu nào đó deep deep, thì họ đang đưa ra một thông báo cho thế giới. Thông báo đó nói rằng: tôi đang đau. Nhưng bạn bè họ, với tư cách là độc giả, nhất thiết cần phải giữ khoảng cách với nhân vật trong tác phẩm để còn có thể chiêm nghiệm nỗi buồn đẹp, sự mất mát đẹp. Nhưng nỗi buồn đẹp đó từ đâu ra, nếu không phải từ chính sự bất lực của tác giả? Nên nếu họ (độc giả, bạn của tác giả) không thể nhận ra đây là thông báo của bạn họ về nỗi đau của mình, thì nghĩa là họ sẽ không thể nhắn một câu đơn giản là họ sẽ luôn ở bên cạnh, dù điều đó hoàn toàn nằm trong khả năng của họ, và lại là thứ cần làm nhất. Ngược lại, họ sẽ chỉ đưa ra những lời hâm mộ, thả tim hoặc cà rỡn. Tuy chúng có tác dụng an ủi và khuây khỏa tác giả rất mạnh, nhưng đó chỉ mãi là an ủi và khuây khỏa mà thôi. Chúng sẽ tiếp tục khuyến khích tác giả tiếp tục ở lại vòng lặp của mình, làm cho họ học được rằng việc tự hành hạ bản thân là một thói quen tốt. Cái đẹp đã đánh lạc hướng bạn bè của người có nỗi đau.


Tại sao con người lại cần đến văn học và yêu thích nó, dù biết nó là thứ hư cấu? Đó là vì, như nhà nghiên cứu văn học Wolfram Iser nói, “hành vi hư cấu của chúng ta đưa chúng ta đi thật xa khỏi thế giới này cũng như trạng thái vốn có của chúng ta, đến một thế giới tưởng tượng”. Thế giới tưởng tượng xa xôi huyền viễn ấy hấp dẫn con người bởi nó khắc phục được những giới hạn về thời gian, không gian, nhận thức trong thế giới hiện thực để đạt đến sự tự do nhất, thỏa mãn những ước mơ khát vọng chưa thể hoặc không thể thực hiện được ở hiện tại.

Nhờ có cái đẹp, nên dù họ buộc phải sống một cuộc sống bất lực, thì tâm trí họ cũng không ở trong thế giới đó. Ở thế giới song song đó, rốt cuộc họ cũng được giải thoát. Chỉ có điều, sự giải thoát đó mãi chỉ là hư cấu. Không phải vì sự giải thoát đó là khoa học viễn tưởng, mà là vì họ tin rằng đó là khoa học viễn tưởng. Khi họ từ chối biến sự hư cấu đó thành hiện thực, thì không phải họ đang chạy trốn gì cả, mà chỉ là họ không thể nào chọn làm vậy mà thôi.

Phần 1, Phần 2

Tham khảo:
• Đỗ Văn Hiểu, Mĩ học tiếp nhận ở Việt Nam, Tạp chí Phát triển KH&CN, tập 16 số X2-2013
• Lưu Hồng Sơn, Lý thuyết tiếp nhận của Wolfgang Iser, Tạp chí Khoa học Đại học Văn Hiến, tập 6 số 4, 2019
• Thủy Mẫn, Van Gogh: Nỗi Buồn Kéo Dài Mãi Mãi, from Visual to Mind, 2020

0

Ratatouille – những góc nhìn chưa từng có

untitled

Các bạn hẳn đã xem qua bộ phim Ratatouille – chú chuột đầu bếp rồi nhỉ? Đây là những suy nghĩ của mình sau khi xem xong lại phim. Nó sẽ đưa các bạn đi từ góc nhìn này tới góc nhìn khác. Ví dụ như: Mệnh lệnh nào đã khiến chú chuột Remy sẵn sàng đoạn tuyệt với gia đình để đi theo những kẻ giết hại đồng loại của mình? Đâu là giọt nước tràn ly khiến anh buông xuôi và chấp nhận thân phận của mình? Đâu là những biến đổi ngôn ngữ để nhà phê bình Ego cuối cùng cũng hiểu được ý của ông chủ Gusteau? Và tại sao Gusteau lại không thể làm ý của mình dễ hiểu ngay từ đầu?

Tất nhiên là bài này chỉ dành cho những ai đã xem phim. Nếu được thì mời bạn xem lại phim trước khi đọc bài, để nhớ lại các chi tiết một cách tốt nhất. Dù bạn đã coi phim rồi, nhưng nếu bạn chưa coi lại trong vòng một tuần trở lại đây, thì mình vẫn KHÔNG khuyến khích bạn đọc bài này.

“Không phải tất cả mọi người đều có thể trở thành một nghệ sĩ lớn, nhưng một nghệ sĩ lớn có thể đến từ bất cứ đâu.” Năm mới chúc các bạn luôn tìm thấy cho mình niềm đam mê và cảm hứng sáng tạo ở bất kỳ điều gì dù tầm thường nhất.

Trước khi đọc tiếp, hãy xác nhận là bạn vừa mới coi phim xong và nhớ các chi tiết trong phim bằng cách trả lời câu hỏi sau: Linguini đã tóm được Remy bằng vật dụng gì?

Cái nồi
Cái bao
Cái lọ

1 Remy watches Gusteau on TV
🇻🇳

Gusteau: Nấu ăn ngon không dành cho những trái tim yếu đuối. Bạn phải có một trái tim mạnh mẽ, ngập tràn trí tưởng tượng. Bạn phải thử những thứ có thể không ra gì. Và không được để ai tạo ra những giới hạn cho bạn cho dù bạn đến từ đâu. Thứ duy nhất giới hạn được bạn chính là tâm hồn bạn.

Điều tôi nói là sự thực. Ai cũng có thể nấu ăn. Nhưng chỉ những ai dũng cảm mới có thể thành công.

🇺🇸

Gusteau: Great cooking is not for the faint of heart. You must be imaginative, strong hearted. You must try things that may not work. And you must not let anyone define your limits because of where you come from. Your only limit is your soul.

What I say is true. Anyone can cook. But only the fearless can be great.

🔎

Tất cả những người trẻ, biết mình có tài, biết rằng cái định kiến mà xã hội đang có với mình sẽ tự động biến mất khi họ nhìn ra được tài năng đó, sẽ luôn mê mẩn với những câu nói đầy cảm hứng như này. Và ai có thể nói là nó sai? Nó đúng, càng đi càng thấy đúng. Nhưng điều họ không thể ngờ được là thứ sẽ hành hạ họ không phải là bản thân những định kiến đó (chúng chỉ là những con dao giấy được ném lung tung vào người họ thôi), mà chính là sự quan tâm mà họ dành cho những người ném dao giấy đó.

🇻🇳

Skinner: Chúc mừng. Cậu có thể nấu lại được thành công tình cờ của cậu. Nhưng nếu muốn tồn tại được trong bếp của tôi thì cậu cần phải biết nhiều hơn là nấu xúp đấy, nhóc ạ. Colette sẽ chịu trách nhiệm dạy cậu cách làm việc ở đây.

Linguini: Nghe này, tôi muốn cho cô biết là tôi vinh dự biết bao khi được học với một…

Colette: Không! Anh nghe đây. Tôi chỉ muốn anh biết chính xác anh đang làm việc với ai. Anh thấy có bao nhiêu phụ nữ trong bếp này?

Linguini: À, tôi…

Colette: Chỉ có mình tôi. Anh có biết vì sao không?

Linguini: À, tôi…

Colette: Bởi cái bộ môn ẩm thực tinh hoa này có một hệ thống cấp bậc cũ rích được xây dựng trên những quy định do mấy lão già ngu ngốc viết ra. Những quy định đã được thiết kế sao cho không phụ nữ nào tham gia nổi vào cái nghề này. Nhưng sao tôi lại vẫn được ở đây. Cậu biết tại sao không?

Linguini: Bởi vì, ơ, bởi vì cô…

Colette: Bởi vì tôi là đầu bếp cứng rắn nhất cái bếp này. Tôi đã làm việc chăm chỉ rất lâu để đạt được điều đó. Và tôi không định đánh liều công việc của mình cho một anh chàng dọn dẹp gặp may. Nghe rõ chưa?

🇺🇸

Skinner: Congratulations. You were able to repeat your accidental success. But you’ll need to know more than soup if you are to survive in my kitchen, boy. Colette will be responsible for teaching you how we do things here.

Linguini: Listen, I just want you to know how honored I am to be studying under such…

Colette: No! You listen. I just want you to know exactly who you are dealing with. How many women do you see in this kitchen?

Linguini: (TITTERING) Well, I…

Colette: Only me. Why do you think that is?

Linguini: Well, I…

Colette: Because haute cuisine is an antiquated hierarchy built upon rules written by stupid old men. Rules designed to make it impossible for women to enter this world. But still I’m here. How did this happen?

Linguini: (TITTERING) Because, well, because you…

Colette: Because I am the toughest cook in this kitchen. I’ve worked too hard for too long to get here, and I am not going to jeopardize it for some garbage boy who got lucky. Got it?

🔎

Mối quan hệ của Linguini và Colette bắt đầu bằng việc cô dí dao vào cổ anh. Cô, cũng như Remy, cũng bắt đầu sự nghiệp của mình bằng việc chống lại định kiến của xã hội. Thế nên, khi ý của cô muốn nói là “Ai cũng có thể nấu ăn”, thì với Linguini, cô lại đang nói là “Không phải ai cũng có thể nấu ăn”. Lời nói của cô đã bị đảo nghĩa, và cả hai đều không nhận ra được điều đó.

Sau khi nghe Remy bày tỏ sự khó chịu của mình với sự khó chịu của Django với con người, Django liền dẫn Remy ra một tiệm diệt chuột.

🇻🇳

Django: Nhìn thật kĩ đi Remy. Đây là những gì sẽ xảy đến khi một con chuột bắt đầu cảm thấy thoải mái với con người. Thế giới mà chúng ta đang sống thuộc về kẻ thù. Chúng ta phải luôn sống dè chừng. Chúng ta chăm lo cho giống loài của mình, Remy ạ. Mọi thứ đã được an bài từ trước rồi, chúng ta chỉ là chuột thôi con trai ạ.

🇺🇸

Django: Take a good long look, Remy. Now, this is what happens when a rat gets a little too comfortable around humans. The world we live in belongs to the enemy. We must live carefully. We look out for our own kind, Remy. When all is said and done, we’re all we’ve got.

🔎

Một bài học về cuộc sống. Nếu như “Ai cũng có thể nấu ăn” là những lời gan ruột của Gusteau, thì “Tránh xa con người” cũng là những lời gan ruột của Django. Cả hai quan niệm đều là những gì họ đã trăn trở và chiêm nghiệm trong suốt cuộc đời, và không có cái nào kém giá trị hơn cái nào. Nhìn vào Django, ta có thể thấy ngay ông ấy không hề ghét bỏ loài người. Ông ấy hẳn đã từng tin vào những điều tốt đẹp của loài người, hết lần này đến lần khác. Nhưng loài người lại làm ông ấy thất vọng, cũng hết lần này đến lần khác. Những điều đó tích tụ dần dần, cho đến một ngày ông ấy bàng hoàng nhận ra: tôi không còn khả năng để tin thêm một lần nào nữa rồi.

Django không hề áp đặt Remy chút nào. Ông chỉ đặt duy nhất một câu hỏi: nếu con người là một loài tử tế, vậy thì đây là gì? Nếu ai cần hoài nghi bất kỳ điều gì ông ấy nói, cứ dắt họ ra bất cứ cửa hàng diệt chuột nào. Sự thật rành rành ra đó, nếu Remy vẫn không chịu tin, thì phải nói thẳng là anh đang bao che cho kẻ không bao giờ ngừng hủy hoại mình, và đang có dấu hiệu của hội chứng Stockholm. Còn ông ấy thì không muốn làm như thế. Ông ấy muốn đối diện với sự thật.

🇻🇳

Remy: Không.

Django: Hả?

Remy: Không. Bố, con không tin đâu. Bố đang bảo con rằng tương lai… chỉ có thể là thế này thôi sao?

Django: Mọi thứ sinh ra đã vậy rồi. Con không thể thay đổi được tự nhiên.

Remy: Thay đổi là điều tự nhiên, bố à. Một phần mà chúng ta có thể tác động đến. Và nó bắt đầu khi chúng ta quyết định.

Django: Con đi đâu đấy?

Remy: Đi tiếp, cùng với vận may của mình.

🇺🇸

Remy: No.

Django: What?

Remy: No. Dad, I don’t believe it. You’re telling me that the future is… Can only be more of this?

Django: This is the way things are. You can’t change nature.

Remy: Change is nature, Dad. The part that we can influence. And it starts when we decide.

Django: Where you going?

Remy: With luck, forward.

🔎

Đây là ánh mắt cuối cùng của Remy dành cho cha trước khi bước đi trên con đường của riêng mình. Anh không phủ nhận điều trước mắt mình là đúng, nhưng anh tin là có một cách diễn giải khác cho sự thật này. Anh chấp nhận mình sẽ có hội chứng Stockholm để tiếp tục niềm tin vào con người. Anh muốn chấm dứt chuyện này, một lần cho mãi mãi.

Không ai trong số họ mảy may quan tâm liệu con người có cho mình được một cái gì không, và cũng không ai trong số họ muốn làm bố mình/con mình phải đau lòng. Họ hiểu tấm lòng của nhau, nhưng họ vẫn không thể đi bên cạnh nhau. Remy vẫn phải cô đơn trên con đường mình đã chọn, và Django vẫn phải để Remy cô đơn đi trên con đường đó. Một câu chuyện buồn giữa hai kẻ có tấm lòng từ bi mạnh mẽ.

Trên phương diện logic, anh trả lời hơi… lạc đề. Django thực ra không hề có ý ngăn cản anh đến với con người mà chỉ muốn hỏi: “con đã có phương pháp nào để giữ cho bản thân được an toàn hay không?” Chỉ cần anh trả lời “con có một người sẵn sàng bảo vệ con” thì mọi chuyện sẽ khác. Nhưng anh không hề trả lời như vậy. Tại sao? Vì thực ra Django có hỏi câu đó đâu. Nhưng tại sao? Đó là vì mặc dù vấn đề ban đầu chỉ là “loài chuột cần tìm cách để giữ an toàn khi ở gần con người”, thì để thuận tiện hơn cho việc lưu trữ nó trong trí nhớ, ý niệm đó sẽ được biến đổi thành “con người sẽ tìm cách làm hại loài chuột”. Có thể thấy, khi nói vấn đề nằm ở phía loài người chứ không phải ở phía loài chuột, thì vấn đề bỗng trở nên dễ nhớ, dễ hiểu, dễ áp dụng hơn rất nhiều.

Nhưng đây là vấn đề về mặt lưu trữ thông tin trong bộ nhớ, chứ như đã phân tích ở cảnh trước, Django đâu có muốn ghét bỏ hay đổ lỗi gì loài người đâu. Chính việc khái niệm đã bị biến đổi nghĩa khiến cho việc giải quyết vấn đề trở nên khó khăn hơn. Khi thông tin được lấy ra khỏi bộ nhớ, thì ý niệm gốc đã bị quên rồi. Mà đã quên rồi, thì cũng không thể nào nói đúng thứ cần nói được.

Tương tự, Remy cũng đâu thực sự thấy con người an toàn đâu. Thứ duy nhất anh biết chắc là ở bên Linguini, anh sẽ an toàn. Nhưng Linguini không thể đại diện cho toàn bộ con người. Nên Remy không có hội chứng Stockholm với Linguini, nhưng với loài người thì có. Đã thế anh còn nói đến những vấn đề như “tương lai không phải thứ có thể đoán được”, “bản chất của tự nhiên là thay đổi”, hay “việc ta ra quyết định sẽ thay đổi bản chất của tự nhiên”. Não anh đã quy nạp Linguini thành toàn bộ loài người và liên kết nó với các chủ đề khác để dễ lưu trữ thông tin hơn, nhưng điều đó khiến cho cuộc nói chuyện của cả hai không đi tới đâu.

Nên nói tóm lại:

  • Remy không trả lời trực tiếp vào câu hỏi của Django, nên dù biết là Remy không sai Django vẫn không biết mình đang sai ở đâu
  • Django dù muốn hỏi câu hỏi trực tiếp ông cũng không thể hỏi được, nên Remy dù muốn trả lời vào câu hỏi đó anh cũng không làm được

Ở đây Remy nói sự thay đổi sẽ bắt đầu khi chúng ta quyết định. Nghĩa là nếu muốn bàn về sự thay đổi, thì phải bàn về sự ra quyết định. Nhưng nếu muốn bàn một cách rốt ráo về sự ra quyết định, thì không thể không bàn đến sự chú ý. Vì sự chú ý được sinh ra là để quyết định xem điều gì cần phải làm giữa những mong muốn khác nhau, thậm chí mâu thuẫn nhau. Tôi có một bài viết dành riêng cho nó: Bản ngã là gì nếu không phải là sự chú ý?

Sau khi Colette được Linguini (cưỡng) hôn, quá sung sướng cô chở Linguini khắp thành phố. Cô rồ ga điên cuồng, gió bay phần phật làm Linguini rơi cả nón ra, trong đó có Remy. Lúc rơi ra anh bị văng vào một quán cà phê vỉa hè, và mọi người đánh đuổi anh xuống cống.

🇻🇳

Khách đi đưng: Chuột!

(MỌI NGƯỜI LA HÉT)

Ngưi ph n: Lũ động vật kinh tởm.

Remy: Tôi đã bị nhắc nhở rằng mọi thứ mong manh như thế nào. Cách thế giới thực sự nhìn tôi ra sao. Và mọi thứ ngày càng tồi tệ hơn.

🇺🇸

People on the street: Rat!

(PEOPLE SCREAMING)

Woman: Disgusting little creatures.

Remy: I was reminded how fragile it all was. How the world really saw me. And it just kept getting better.

🔎

Đây không phải là lần đầu tiên anh bị đánh đuổi như vậy (lần đầu ở nhà bà chủ nhà, và lần hai là lúc bị phát hiện trong bếp). Nhưng đây là lần đầu tiên anh thực sự ngẫm nghĩ về thân phận loài chuột của mình. Hai lần đầu sự đánh đuổi của họ chỉ là những con dao giấy được phóng lung tung vào người anh thôi, nhưng phải sau hôm nói chuyện với Django, anh bắt đầu nghĩ tốt về những người đã ném dao vào anh. Và như đã nói ở bức hình đầu tiên, chính sự quan tâm của anh dành cho họ mới thực sự là con dao đâm vào người anh.

Remy vào văn phòng của bếp trưởng Skinner và phát hiện di chúc của Gusteau cùng với lá thư của mẹ Linguini. Skinner phát hiện thấy và rượt đuổi Remy. Đây là cảnh Remy nhảy ra khỏi tàu.

🔎

Nhiều người sẽ nhìn vào cảnh này mà vui mừng trước sự chiến thắng của Remy với kẻ xấu. Tuy nhiên, đây không phải là năng lực của anh gì cả, mà chỉ là may mắn thôi. Nếu không có cơn gió bất ngờ thổi đó, nếu khối lượng của Remy không đủ nhỏ để cơn gió đó có thể đẩy anh đi xa hơn, thì làm sao mà anh có thể đáp lên con tàu đó được? Nếu rơi xuống nước, làm mất bản di chúc và lá thư của mẹ Linguini thì có thể mọi việc sẽ còn tồi tệ hơn.

Nhưng điều đó cũng không có nghĩa là thành công hay thất bại hoàn toàn phụ thuộc vào ngoại cảnh. Nếu phân tích kỹ hơn, ta có thể thấy là bây giờ Remy đã được Linguine công nhận rồi. Chỉ cần có lớp vỏ con người, thì anh dư sức ra mở nhà hàng riêng. Nên tuy đúng là thành công thì cần có sự tác động từ ngoại cảnh, nhưng ta không nên dùng quan điểm đó trong bất cứ lập luận nào của mình. Vì những ai nghĩ rằng cần phải có ngoại cảnh thì mới thành công sẽ là những người thất bại đầu tiên.

🇻🇳

Ego: Cậu là Linguini phải không?

Linguini: Uh, chào ông…

Ego: Thứ lỗi cho tôi vì đã làm gián đoạn buổi tiệc chúc mừng sớm của cậu, nhưng tôi nghĩ sẽ chỉ công bằng khi cho cậu một cơ hội thi đấu vì cậu mới tham gia cuộc chơi này.

Linguini: Uh… cuộc chơi?

Ego: Đúng. Và cậu đang chơi mà không có đối thủ nào tham gia. Điều đó, như cậu có thể đoán… là phạm luật.

Linguini: Ông là Anton Ego.

Ego: Cậu phản ứng hơi chậm so với một người đang nổi lên như gió.

Linguini: Còn ông quá gầy so với một người thích đồ ăn.

Ego: Tôi không thích đồ ăn. Tôi yêu chúng. Nếu tôi không yêu chúng, tôi sẽ không nuốt. Tôi sẽ quay lại vào tối mai với một kì vọng lớn. Cầu mong anh sẽ không làm tôi thất vọng.

🇺🇸

Ego: You are monsieur Linguini?

Linguini: Uh, hello…

Ego: Pardon me for interrupting your premature celebration, but I thought it only fair to give you a sporting chances as you are new to this game.

Linguini: Uh… game?

Ego: Yes, and you’ve been playing without an opponent, which is, as you may have guessed… against the rules.

Linguini: You’re Anton Ego…!

Ego: You’re slow for someone in the fast lane.

Linguini: And you’re a thin for someone who likes food! [Journalists gasps]

Ego: I don’t like food, I love it. If I don’t love it, I don’t swallow. [Linguini gulps nervously] I will return tomorrow night with high expectations. Pray you don’t disappoint me. [leaves]

🔎

Ego được nhà làm phim mô tả như một người vô cùng bảo thủ và cao ngạo. Ông rất tự hào với những đoạn chơi chữ vừa đấm vừa xoa của mình, và xem việc hạ bệ được Gusteau là một chiến công hiển hách. Nhưng ở đoạn này theo tôi đắt giá nhất là hai câu cuối cùng: “Tôi sẽ quay lại vào tối mai với một kì vọng lớn. Cầu mong anh sẽ không làm tôi thất vọng.” Nó cho thấy toàn bộ cái tôi của ông ấy (cái ego của Ego) được sinh ra chỉ để nhằm một điều duy nhất: giữ vững sự kỳ vọng về chất lượng sản phẩm. Nếu thực sự Linguini/Remy có tài, chẳng phải chinh phục ông ấy là một điều rất dễ dàng sao? Vậy thì, lửa thử vàng, gian nan thử sức. Nếu Ego là một kẻ kém cỏi trong việc bảo vệ cái tôi của mình, thì Paris sẽ chỉ biết Remy là một tài năng, chứ không biết được giữa một đám tài năng ai vượt trội hơn cả. Ông ấy đã dành cả cuộc đời để chờ một chú chuột tầm thường đến chinh phục trái tim mình. Ông ấy muốn một lần trong đời thấy rằng mình đang sai.

Linguini giận Remy vì đã chỉ biết tập trung vào chuyện nấu ăn mà không tôn trọng suy nghĩ của những người khác. Remy giận Linguini vì đã nhận hết mọi công lao về mình trong lúc phỏng vấn với báo chí. Trong lúc tức giận Remy đã dẫn cả đàn vào nhà hàng trộm thức ăn. Khi Linguini quay lại xin lỗi thì phát hiện chuyện này.

🇻🇳

Linguini: Cái gì vậy? Chuyện gì thế này?

Cái… Này…

Cậu… cậu đang ăn trộm thức ăn hả? Sao cậu có thể? Tôi… Tôi đã coi cậu là bạn! TÔI ĐÃ TIN CU!

CÚT ĐI! Cậu và cả lũ bạn chuột của cậu nữa! Và đừng có quay lại, nếu không tôi sẽ đối xử với cậu theo cách các nhà hàng nên đối xử với bọn phá hoại!

🇺🇸

Linguini: What is this? What’s going on?

What? Hey!

You’re-you’re-you’re stealing food? Wha… how could you? I… I thought you were my friend! I TRUSTED YOU!

GET OUT! You and all your rat buddies! And don’t come back, or I’ll treat you the way restaurants are supposed to treat pests!

🔎

Remy vừa mới bị những người xa lạ làm lung lay niềm tin của mình, thì bây giờ đến chính Linguini bồi thêm một cú khác. Remy đã sai khi đem cả đàn tới ăn trộm đồ ăn để trả đũa Linguini, nhưng điều đó không có nghĩa là Linguini nên đe dọa sẽ đối xử như cách các nhà hàng nên đối xử với chuột. Đây là một lời nhắc nhở cho cả Remy và Linguini: không bao giờ đối xử tệ với bạn mình, kể cả khi họ đã đối xử tệ với mình. Vì chỉ một lần như vậy thôi là sẽ đẩy họ tới sự bất lực.

🇻🇳

Remy: Bố nói đúng. Con đang đùa với ai chứ? Chúng ta đâu thể thay đổi bản thân, và chúng ta là chuột. Cậu ấy sẽ đi khỏi sớm thôi, và giờ bố biết cách vào trong rồi đấy. Cứ trộm tất cả những gì bố muốn.

Django: Con không vào sao?

Remy: Con giờ chẳng còn thấy ngon miệng nữa rồi.

🇺🇸

Remy: You’re right, Dad. Who am I kidding? We are what we are, and we’re rats. Well, he’ll leave soon, and now you know how to get in. Steal all you want.

Django: You’re not coming?

Remy: I’ve lost my appetite.

🔎

Lần này Remy buông xuôi. Anh thừa nhận rằng mình đang lừa dối bản thân, và thừa nhận sự bất lực của mình trong việc thay đổi tự nhiên. Anh chấp nhận thân phận loài chuột của mình. Django hẳn cũng từng có một ngày buồn bã như thế.

🇻🇳

Mustafa: Thưa ngài, ngài đã biết ngài muốn ăn gì tối nay không?

Ego: Có, tôi nghĩ là tôi biết. Sau khi đọc nhiều lời tâng bốc quá lố về anh đầu bếp mới của nhà hàng, anh có biết tôi đang thèm thưởng thức cái gì không? Một góc nhìn. Đúng thế. Tôi muốn có một góc nhìn thật tươi ngon, không lẫn vào đâu, được chuẩn bị kỹ lưỡng. Anh có thể giới thiệu một chai rượu ngon đi kèm với nó không?

Mustafa: Thưa ngài cái nào cơ?

Ego: Với góc nhìn. Hết rồi à, tôi đoán thế?

Mustafa: Tôi…

Ego: Tốt lắm. Vì các anh đã hết góc nhìn và dường như chẳng có ai khác có nó ở cái thành phố tm lm này, nên hay là ta thỏa thuận vầy đi. Các anh cung cấp món ăn, tôi cung cấp góc nhìn. Và tôi nghĩ một chai Cheval Blanc 1947 sẽ hợp với nó đấy.

Mustafa: Tôi e là tôi… lựa chọn cho bữa tối của ngài là gì ạ?

Ego: ng dy gin d] Bảo với bếp trưởng Linguini của các anh rằng tôi muốn bất cứ thứ gì mà anh ta dám phục vụ tôi. Bảo anh ta hãy trổ hết tài năng ra mà thuyết phục tôi.

🇺🇸

Mustafa: [taking Ego’s order] Do you know what you’d like this evening, sir?

Ego: Yes, I think I do. After reading a lot of overheated puffery about your new cook, you know what I’m craving? A little perspective. That’s it. I’d like some fresh, clear, well-seasoned perspective. Can you suggest a good wine to go with that?

Mustafa: With what, sir?

Ego: Perspective. Fresh out, I take it?

Mustafa: I am, uh…

Ego: Very well. Since you’re all out of perspective and no one else seems to have it in this bloody town, I’ll make you a deal. You provide the food, I’ll provide the perspective, which would go nicely with a bottle of Cheval Blanc 1947.

Mustafa: [Visibly confused] I’m afraid… your dinner selection?

Ego: [stands up angrily] Tell your chef, Linguini, that I want whatever he dares to serve me. Tell him to hit me with his best shot.

Also read: Is there such a concept of “clear food”?

🔎

“Perspective” quả là một từ đắt, một mot juste. Nhiều người sẽ bảo đây chỉ là ngôn từ sáo rỗng để che đậy, là cách dùng hình ảnh bóng bẩy để đấm vào mặt người khác. Thì… cũng không sai. Rõ ràng, nếu bạn xem cẩn thận từng khung hình một, thì sẽ thấy cách tôi chọn khung hình cứ như là đang xuyên tạc bản tính thật của ông ấy vậy. Trong phim ông ấy đặt ra câu hỏi thách thức, cổ ngẩng cao, nhìn người hầu bàn bằng nửa con mắt, nhe răng đòi ăn tươi nuốt sống. Cái cảnh tôi lấy chắc chắn chỉ là trùng hợp với khuôn mặt của người tử tế thôi, chứ làm sao mà vậy được.

Xem ba bốn lần cảnh này, đặc biệt là khúc nhe răng ăn tươi nuốt sống, cộng thêm cái giọng khàn khàn, tự nhiên tôi lại liên tưởng đến rồng Smaug trong phim Hobbit. I am fire I am death :v

Tuy vậy, như các bạn đã biết, về sau thái độ của ông ấy thân thiện hẳn ra. Ông ấy đã đứng ngắm trăng rất lâu, và cuối cùng sẵn sàng đạp đổ những gì mình đã từng nói trước đó. Nên nếu Remy vẫn luôn tin rằng con người là tốt dù bằng chứng ngược lại rành rành trước mắt, thì tôi cũng phải mô tả ông ấy như một người thân thiện bất kể ông ấy hung tợn ra sao. Để có thể cung cấp được một góc nhìn mới thì ta phải tạm hoãn lại góc nhìn vốn có đã. Việc của mình là cung cấp góc nhìn mới cho ông ấy, còn việc đánh giá ông ấy thân thiện hay hung tợn hãy để tự ông ấy làm.

🇻🇳

Gusteau: Vậy là chúng ta bỏ cuộc

Remy: Sao ông lại nói thế?

Gusteau: Chúng ta đang ở trong một cái lồng bên trong một cái cốp xe, chờ đợi một tương lai đầy đồ ăn đông lạnh.

Remy: Không, tôi mới là người trong lồng. Tôi mới bị bỏ cuộc. Còn ông tự do mà.

Gusteau: Tôi chỉ tự do như trí tưởng tượng của cậu thôi. Như chính cậu vậy

Remy: Ôi, cho tôi xin. Tôi mệt mỏi với việc giả vờ lắm rồi. Tôi giả vờ làm một con chuột với bố tôi. Tôi giả vờ làm một con người qua Linguini. Tôi giả vờ ông tồn tại để tôi có ai đó nói chuyện! Ông chỉ nói những thứ mà tôi biết lâu rồi! Tôi biết tôi là ai! Tại sao tôi lại cần ông phải nói với tôi điều đó? Tại sao tôi cần phải giả vờ?

Gusteau: [Bật cười] Nhưng cậu không hề giả vờ, Remy ạ. Cậu chưa từng giả vờ.

🇺🇸

Gusteau: So, we have given up.

Remy: Why do you say that?

Gusteau: We are in a cage inside the car trunk awaiting a future in frozen food products.

Remy: No, I’m the one in a cage. I’ve given up. You are free.

Gusteau: I am only as free as you imagine me to be. As you are.

Remy: Oh, please. I’m sick of pretending. I pretend to be a rat for my father. I pretend to be a human through Linguini. I pretend you exist so I have someone to talk to! You only tell me stuff I already know! I know who I am! Why do I need you to tell me? Why do I need to pretend?

Gusteau: (CHUCKLING) But you don’t, Remy. You never did.

🔎

Khi bị nhốt trong lồng, Remy một lần nữa thừa nhận rằng mình đã lừa dối bản thân. Anh khẳng định là mình đã hết cách. Nếu ai vẫn dây dưa nói là anh còn cách, anh sẽ phát bực lên. “ĐỪNG NÓI GÌ THÊM NỮA. TÔI KHÔNG TIN ĐÂU.” Chẳng phải chỉ những kẻ ngây thơ mới tin rằng có thể làm được những điều bất khả sao? Thật khó chịu và phiền phức.

Bố Remy hẳn cũng từng có một ngày như thế.

Guesteau đã làm gì trong tình cảnh này? Ông bật cười. Bằng nụ cười đó, ông phủ nhận rằng anh là người lừa dối chính mình. Về cơ bản, ông đang phủ nhận cảm xúc của Remy, và yêu cầu anh phải tự thay đổi quan niệm của bản thân cho tới khi ông đồng ý thì thôi. Thật may là Gusteau là do Remy tưởng tượng ra chứ không phải người thật. Nếu là người thật thì rất có thể tâm trạng của Gusteau cũng chẳng thoải mái mà bật cười được như vậy. Và nếu có làm được thế nào cũng càng khiến Remy cảm thấy mình bị coi thường hơn.

Bằng việc giữ cho tâm trí của Remy luôn ở chủ đề “đã chọn tin Linguini”, ông đã giúp anh không còn suy nghĩ về chủ đề “tôi đã lừa dối chính tôi”. Bằng việc chỉ nói về Linguini, Remy sẽ thay đổi đối tượng chú ý. Thay đổi đối tượng để chú ý cũng sẽ thay đổi góc nhìn của ta.

🇻🇳

Django: Con đi đâu đấy?

Remy Quay lại nhà hàng. Họ sẽ thất bại mất nếu không có con.

Django: Sao con phải quan tâm chuyện đó?

Remy: Vì con là đầu bếp!

🇺🇸v

Django: Where are you going?

Remy: Back to the restaurant. They’ll fail without me.

Django: Why do you care?

Remy: Because I’m a cook!

🔎

Sau khi được bố và anh mình giải cứu, Remy chạy ngay lập tức đến nhà hàng. Nếu Gusteau không chuẩn bị sẵn tinh thần cho Remy trước, thì rất có thể anh sẽ xin lỗi bố vì mình đã cãi lời, nhận ra gia đình mới là điều quan trọng nhất, và quay lại công việc kiểm tra thuốc độc trước đây. Nhưng giờ đây, thứ duy nhất anh còn nhớ về bản thân đó là anh là một đầu bếp. Còn đầu bếp đó là chuột hay là người anh cũng không quan tâm. Khái niệm “tôi là chuột” đã hoàn toàn rời bỏ tâm trí anh. Anh đã tự định nghĩa lại chính mình.

🇻🇳

Django: Remy.

Emile: Đừng làm thế.

Django: Remy. Đừng! Dừng lại!

Emile: Họ sẽ thấy em mất. Dừng lại.

Horst: Chúng ta đang không bàn về tôi. Mà chúng ta đang bàn về chuyện làm thế nào bây…

Mt đu bếp: CHUỘT!

Django: Remy!

Horst: Lấy tôi con dao.

🇺🇸

Django: Remy.

Emile: Don’t do it.

Django: Remy! Don’t! Stop!

Emile: They’ll see you. Stop.

Horst: We’re not talking about me. We’re talking about what to do right…

Chef: RATS!

Django: Remy.

Horst: Get my knife.

🔎

Việc anh là chuột vốn không liên quan gì đến việc nấu ăn, nhưng bây giờ người đầu bếp này phải giải quyết vấn đề chuột – người cho xong, một lần cho mãi mãi. Thành kiến này đã biến đổi anh đến mức bây giờ anh sẵn sàng bỏ cả mạng sống của mình để thay đổi nó. Phải là một kẻ đến cái mạng của mình còn không tiếc mới có thể làm những người có thành kiến phải suy nghĩ lại.

🇻🇳

Linguini: ĐỪNG ĐỤNG VÀO NÓ!

🇺🇸

Linguini: DON’T TOUCH IT!

🔎

Emile và Django tận mắt chứng kiến Linguini ra bảo vệ Remy như thế nào. Nếu Linguini chỉ ra trễ một giây thôi, chắc chắc Remy đã mất mạng.

Điều này làm đảo lộn mọi quan niệm của Django. Linguini giờ đây không chỉ là con người đầu tiên chơi thân với loài chuột, mà trên hết, còn là ân nhân cứu mạng của con mình. Ông buộc phải tra vấn lại toàn bộ thế giới quan của mình, và phải định nghĩa lại thế nào là “con người”.

🇻🇳

Linguini: Tôi biết điều này nghe thật điên khùng, nhưng, sự thật đúng là đôi lúc nghe điên khùng thật. Nhưng điều đó không có nghĩa là nó không phải là sự thật. Và sự thật là, tôi không hề có tài năng gì hết. Nhưng con chuột này, chính nó là người đứng sau các công thức đó. Nó chính là người đã nấu ăn. Người đầu bếp thực sự. Nó đã trốn dưới cái mũ đầu bếp của tôi. Nó điều khiển hành động của tôi. Nó là lý do tôi có thể nấu những món ăn hấp dẫn mọi người. Là lý do khiến Ego ở bên ngoài cánh cửa kia. Mọi người đã khen tôi vì tài năng của nó. Tôi biết điều này thật khó tin, nhưng mà này, mọi người đã tin là tôi biết nấu ăn, phải không?

Nghe này, chuyện này là có thể. Nó nghe thật điên rồ, nhưng nó sẽ làm được. Chúng ta có thể trở thành nhà hàng danh giá nhất Paris, và chú chuột này, chú đầu bếp nhỏ xuất sắc này, có thể đưa ta tới đó. Mọi người nghĩ sao? Mọi người cùng tôi chứ?

🇺🇸

Linguini: I know this sounds insane, but, well, the truth sounds insane sometimes. But that doesn’t mean it’s not the…the truth. And the truth is, I have no talent at all. But this rat, he’s the one behind these recipes. He’s the cook. The real cook. He’s been hiding under my toque. He’s been controlling my actions. He’s the reason I can cook the food that’s exciting everyone. The reason Ego is outside that door. You’ve been giving me credit for his gift. I know it’s a hard thing to believe, but, hey, you believed I could cook, right?

Look, this works. It’s crazy, but it works. We can be the greatest restaurant in Paris, and this rat, this brilliant little chef, can lead us there. What do you say? You with me?

🔎

Ở đây Linguini đang cố gắng nói rằng: dù mọi người có tin nó hay không, thì đây chính là sự thật. Nói theo nhà văn Phillip Dick thì “thực tại là thứ sẽ không mất đi khi bạn ngừng tin vào nó”. Đây chính là điều Django đã cố gắng nói cho Remy biết. Đây cũng là điều Remy đã cố gắng nói cho Django biết.

🔎

Cô biết anh không sai, nhưng cô cũng không biết mình đã làm gì sai. Cô không trách anh kém cỏi, mà trách đã không nói chuyện này sớm hơn, để bây giờ thành ra lừa dối cô. Ở phía anh, anh cũng muốn nói ra cho cô biết từ lâu lắm chứ. Anh cũng chẳng ngại nói rằng mình kém cỏi bất tài, nhưng anh vẫn không dám làm. Nếu anh chưa thể đảm bảo sự an toàn cho Remy, thì làm vậy sẽ là nguy hiểm. Nghĩa là, anh cảm thấy mình cần phải giải quyết vấn đề định kiến về loài chuột nói chung của cô trước thì mới có thể thú nhận sự bất tài của mình một cách thoải mái được.

Nhưng có thật cô có định kiến đó không? Hay cô chỉ sốc lúc đầu, nhưng rồi sẽ tự thấy chú chuột ấy cũng có hoàn cảnh hệt như mình? Tức là, thật ra anh chỉ cần bâng quơ hỏi “em cảm thấy gì về việc một chú chuột biết nấu ăn?”, thì chắc hẳn nó sẽ kích thích trí tưởng tượng của cô. Cô sẽ nhớ lại cái thời cô mới đi xin việc, khi cô phải chịu nhiều lề luật chỉ vì mình là phụ nữ. Anh chưa hề đặt câu hỏi này cho cô, nhưng trong vô thức đã thay mặt cô trả lời nó. Và tất nhiên câu trả lời của anh trật lất. Thế nên, câu hỏi đó không chỉ là để cô chuẩn bị tinh thần làm quen với chuột, mà còn là để anh có được cơ hội cảm thấy cô hoàn toàn không giống mình nghĩ.

Tại sao anh lại không đặt được câu hỏi này? Vì để có thể mà hỏi thì ít nhất cũng phải nghĩ ra được câu hỏi đã. Đứng từ ngoài thì thấy đơn giản, nhưng chỉ có người trong cuộc mới thấy bít đặc. Chỉ cần nghĩ đến việc cô sẽ sốc thôi, là đầu óc của Linguini sẽ tự bế quan tỏa cảng chính mình, không cho anh nghĩ tiếp. Và kể cả khi anh lạnh lùng, nhất quyết phải giải quyết cho bằng được, thì công việc bếp núc không cho phép anh thảnh thơi nghĩ về chuyện tìm hướng giải quyết. Để có thể làm sáng tỏ bất cứ điều gì thì đều cần phải suy nghĩ. Chỉ cần có bất kỳ việc gì choán lấy tâm trí ta, thì ta không thể kết nối mọi dữ kiện, dù dữ kiện thì đã có sẵn hết. Ta có thể có linh cảm là sẽ có lối ra cho vấn đề này, nhưng việc bảo vệ Remy đòi hỏi nhiều sự chắc chắn hơn là linh cảm. Tới chừng nào mọi dữ kiện được kết nối hết thì mới có thể nói ra dứt khoát, còn không thì anh sẽ cứ ở một cảm giác lưng lửng, hoang mang.

Cái ý của Remy khi nói về thế giới mong manh thật ra là đang nói đến sự mong manh của quá trình tư duy. Và tư duy không chỉ là nằm gác tay lên trán là xong, mà còn phải ghi lại các suy nghĩ rời rạc rồi sau đó sắp xếp các ý lại cho rõ ràng. Nói chung, chỉ khi nào suy nghĩ được trình bày dưới dạng văn bản thì mới mong không sợ rằng mình đang sai. Còn hễ mà còn sợ mình đang sai thì anh sẽ còn bị cứng họng mỗi khi cô hỏi “có chuyện gì thế?”, mặc dù anh biết anh không sai.

Chính vì như vậy, nên những người có thể giúp người khác thay đổi quan niệm nhất lại là những người không bao giờ ở trạng thái sẵn sàng để giúp. Sự rảnh rỗi là điều tối quan trọng để hàn gắn mọi thứ. Thế nên, mặc dù cô rất muốn tát anh vì anh đã không nói sớm, thì cô cũng hiểu đó không phải là lỗi của anh. Cô nhớ lại những lần đã dí dao vào cổ anh, đã tát anh nổ đom đóm mắt, và đã xém xịt hơi cay vào mắt anh. Cô nhớ lại những điều đó, và nhận ra mình đã làm ngược lại tất cả những gì mình thực sự mong muốn. Cô cuối cùng cũng hiểu được nỗi khổ tâm của anh, và nhận ra rằng người đáng bị tát nhất chính là mình. Tất cả những gì cô có thể làm bây giờ là nuốt ngược lại và bỏ trốn.

🇻🇳

Remy: Bố.

Remy: Bố à, con không biết nói gì nữa.

Django: Bố đã sai về những người bạn của con và cả về con nữa.

Remy: Con không muốn bố nghĩ con đang chọn những thứ này trên cả gia đình. Con không thể chọn giữa hai nửa của chính mình.

Django: Bố không nói về chuyện nấu ăn. Bố đang nói đến suy nghĩ của con. Việc này thực sự rất có ý nghĩa với con?

(HUÝT SÁO)

Django: Chúng ta không phải là những đầu bếp, nhưng chúng ta là gia đình. Con hãy bảo chúng ta phải làm gì, và chúng ta sẽ làm nó.

🇺🇸

Remy: Dad.

Remy: Dad, I don’t know what to say.

Django: I was wrong about your friend and about you.

Remy: I don’t want you to think I’m choosing this over family. I can’t choose between two halves of myself.

Django: I’m not talking about cooking. I’m talking about guts. This really means that much to you?

(WHISTLES)

Django: We’re not cooks, but we are family. You tell us what to do, and we’ll get it done.

🔎

Đây là nút thắt cuối cùng của bố con Remy được giải quyết. Ta thấy, sau rất nhiều xung đột thì các nhân vật mới có thể nói cho nhau nghe điều mà họ đã muốn nói cho nhau nghe từ rất lâu. Họ đã phải trải qua một quá trình tái định nghĩa tất cả các khái niệm để có thể lắng nghe được nhau. Remy đã phải định nghĩa lại thế nào là “gia đình”, Django phải định nghĩa lại thế nào là “loài người”, và Colette phải định nghĩa lại thế nào là “Linguini” và “loài chuột”. Họ không khác gì những ông thầy bói mù xem voi: cùng nói về “con voi” nhưng lại hiểu theo những cách hiểu khác nhau. Mà nếu mà có những cách hiểu khác nhau cho cùng một cái tên, thì đây chính là những từ đồng âm khác nghĩa.

Linguini thì xém nữa phải định nghĩa lại thế nào là “Remy”.

🇻🇳

Remy: Đội ba sẽ lo xử lý cá. Đội bốn, đồ quay. Đội năm, thịt nướng. Đội sáu, nước xốt. Tất cả vào vị trí. Nhanh, nhanh, nhanh!

🇺🇸

Remy: Team three will be handling fish. Team four, roasted items. Team five, grill. Team six, sauces. Get to your stations. Let’s go, go, go!

🔎

Con trai thủ lĩnh tất nhiên sẽ thừa hưởng tố chất chỉ huy 🤩

Cảnh Linguini chạy bàn rót rượu cho Ego

🔎

Trước đây Ego làm anh sợ chết khiếp, thì giờ Ego còn chẳng là cái đinh. Khi nào sự chú ý của anh dành cho Ego chỉ là con số 0 thì anh mới có thể phục vụ Ego chu đáo được.

Có một câu nói của Cao Huy Thuần mà tôi lặp đi lặp lại khá nhiều trong blog này: “Một con én mải miết đưa thoi. Mùa xuân có đến hay không, én không đặt vấn đề.” Để có thể làm được một điều gì đó (như đem mùa xuân tới chẳng hạn), cách tốt nhất là không nên nghĩ gì về nó. Ví dụ:

  • Remy không nghĩ gì về việc anh ấy là chuột → Remy giải quyết được vấn đề chuột – người
  • Gusteau không đoái hoài tới cảm xúc của Remy → Gusteau giúp được Remy khỏi bế tắc
  • Linguini không thấy là mình đang phục vụ Ego → Linguini phục vụ được Ego
  • Chim én không đặt vấn đề về mùa xuân → Chim én đem mùa xuân về

Chỉ khi nào cái mình đang muốn hướng tới được đặt ra khỏi tầm quan sát và không còn lởn vởn trong tâm trí của mình, thì ta mới làm nó tốt được.

Một số cách nói khác: đặt nó ra khỏi tầm quan sát, không chú ý đến nó, không đặt vấn đề gì tới nó, không đoái hoài gì đến nó, thờ ơ với nó, thấy nó không liên quan gì đến chuyện mình đang làm, hoàn toàn không nhận ra là nó đang tồn tại

Nhưng hẳn bạn cũng thấy có gì đó mâu thuẫn ở đây. Chẳng phải là để làm được một cái gì đó tốt nhất, ta nên toàn tâm toàn ý với nó sao? Đó là vì để đạt được bất cứ mục tiêu nào thì đều cần hoàn thành những bước nhỏ hơn. Khi ta toàn tâm toàn ý với mục tiêu nhỏ, thì ta sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu lớn. Nhưng cũng vì toàn tâm toàn ý với mục tiêu nhỏ, mà việc mục tiêu lớn có đạt được hay không không còn lởn vởn trong tâm trí ta nữa. Nói cách khác, điều này trông mâu thuẫn nhưng thật ra lại hoàn toàn hợp lý.

Chính vì như vậy nên Lão Tử mới nói câu “Con đường vạn dặm bắt đầu từ một bước chân.” Chỉ cần quan tâm đến bước chân tiếp theo của mình thôi, là ta vừa có thể toàn tâm toàn ý đến công việc mà lại chẳng hề đoái hoài đến việc nó có đạt được hay không. Điều đó cũng có nghĩa, là với những ai còn đang mơ hồ để đạt mục tiêu lớn, thì họ mới còn đang chấp vào cái đích. Còn với những ai đã có một lộ trình rõ ràng rồi, việc đòi hỏi phải làm được bước lớn trước khi hoàn thành bước nhỏ bỗng trở nên buồn cười. Đó chính là lý do Gusteau bật cười trước Remy. Những người nhìn xa trông rộng thật ra chỉ là những người biết mình sẽ phải làm gì tiếp theo.

🇻🇳

Ego: Theo nhiều cách khác nhau, công việc của một nhà phê bình là dễ dàng. Chúng tôi ít khi chịu rủi ro, nhưng lại được tận hưởng một vị trí ở trên những người đã cống hiến công việc của họ và cả bản thân họ cho chúng tôi đánh giá. Chúng tôi rất hay dùng những lời chỉ trích tiêu cực, mà cả việc viết và đọc chúng đều rất vui. Nhưng sự thật cay đắng mà chúng tôi những nhà phê bình phải đối mặt đó là, khi thực sự xem xét kỹ càng mọi chuyện, những thứ bỏ đi hạng thường có khi lại nhiều ý nghĩa hơn là những chỉ trích của chúng tôi dành cho nó. Nhưng cũng có khi một nhà phê bình thực sự phải đối mặt với rủi ro, và đó là khi họ khám phá ra và bảo vệ những điều mới. Thế giới thường không tử tế với những tài năng mới, những sáng tạo mới. Những điều mới mẻ cần những người bạn.

Tối qua, tôi đã có một trải nghiệm mới mẻ, một bữa ăn ngoài sức tưởng tượng đến từ một nguồn gốc kì quặc không thể nào ngờ được. Nói rằng cả bữa ăn và người làm ra nó đã thách thức những quan niệm trước đây của tôi về việc nấu ăn ngon là còn chưa đủ xứng tầm. Phải nói là cả hai đã làm tôi chấn động đến tận tâm can. Trong quá khứ, tôi không hề giấu diếm sự xem thường của tôi đối với khẩu hiệu nổi tiếng của Bếp Trưởng Gusteau: “Ai cũng có thể nấu ăn.” Nhưng tôi nhận ra rằng, chỉ lúc này đây tôi mới thực sự hiểu được ý của ông ấy. Không phải tất cả mọi người đều có thể trở thành một nghệ sĩ lớn, nhưng một nghệ sĩ lớn có thể đến từ bất cứ đâu. Thật khó để tưởng tượng nguồn gốc khiêm tốn của thiên tài đang nấu ăn tại nhà hàng của Gusteau, người mà, theo quan điểm của kẻ phê bình này, hoàn toàn xứng đáng là đầu bếp danh giá nhất nước Pháp. Tôi sẽ sớm trở lại nhà hàng của Gusteau, nóng lòng được ăn thêm.

🇺🇸

Ego: In many ways, the work of a critic is easy. We risk very little, yet enjoy a position over those who offer up their work and their selves to our judgment. We thrive on negative criticism, which is fun to write and to read. But the bitter truth we critics must face is that, in the grand scheme of things, the average piece of junk is probably more meaningful than our criticism designating it so. But there are times when a critic truly risks something, and that is in the discovery and defense of the new. The world is often unkind to new talent, new creations. The new needs friends.

Last night, I experienced something new, an extraordinary meal from a singularly unexpected source. To say that both the meal and its maker have challenged my preconceptions about fine cooking is a gross understatement. They have rocked me to my core. In the past, I have made no secret of my disdain for Chef Gusteau’s famous motto: “Anyone can cook.” But I realize, only now do I truly understand what he meant. Not everyone can become a great artist, but a great artist can come from anywhere. It is difficult to imagine more humble origins than those of the genius now cooking at Gusteau’s, who is, in this critic’s opinion, nothing less than the finest chef in France. I will be returning to Gusteau’s soon, hungry for more.

🔎

Để Ego có thể nhận ra ý nghĩa thật sự của câu Ai cũng có thể nấu ăn, Ego đã phải tái định nghĩa lại toàn bộ những gì ông ấy đã quan niệm trước đây. Cái câu đó khi Ego lần đầu tiên nghe, nó đã không còn mang nghĩa gốc mà Gusteau nói, mà đã được khoác lên mình một cách hiểu hoàn toàn khác. Nói cách khác, nó đã bị biến nghĩa. Ego phải tự mình tìm cách đảo lại nghĩa của nó thì mới nhận ra được ý nghĩa gốc ban đầu.

Tại sao nó lại bị biến nghĩa? Vì bản thân Gusteau cũng không nói rõ ràng. Ý của ông ấy là Ai (dù xuất thân tầm thường đến mấy) cũng có thể nấu ăn, chứ không phải là Ai (dù khả năng nấu tệ đến mấy) cũng có thể nấu ăn. Nhưng do não chỉ có thể lưu được 3 đến 4 thông tin trong trí nhớ ngắn hạn, nên để phù hợp với việc lưu trữ và xử lý, cả cụm dài loằng ngoằng Ai dù xuất thân tầm thường đến mấy cũng có thể nấu ăn sẽ phải rút gọn thành Ai cũng có thể nấu ăn. Nhưng dưới lớp vỏ ngôn ngữ đó, khi được lôi ra xài lại, nó lại dễ bị hiểu thành Ai dù khả năng nấu tệ đến mấy cũng có thể nấu ăn. Cần phải hiển ngôn được cái ý ẩn đó thì người ta mới hiểu được. Nhưng điều đó là bất khả. Ngay từ đầu cái ý đó buộc phải bị loại khỏi câu để não có thể lưu trữ và xử lý nó.

Bất cứ quan niệm hay triết lý nào cũng cần sản xuất được những câu như vậy thì mới có thể truyền đi xa được.

depositphotos_107013378-stock-photo-small-daisy-flower

Câu chuyện của Tiểu Cúc với người trăm năm

Nhân có nhiều bạn gửi phản hồi rất thích bài Chuyện Tiểu Cúc, mình sẽ phát triển thêm một số vấn đề đằng sau. Nó cũng phù hợp để liên kết với các bài khác trong blog.

Tóm tắt sự kiện

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say - nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.

Tác giả như muốn nói: Em ơi, xin hãy nghe tôi. Đừng chạy theo những cảm xúc phù du nữa.

Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Người trăm năm phải tự đi tìm Tiểu Cúc, chứ Tiểu Cúc không tìm người trăm năm đâu. Đây không chỉ đơn giản là tâm lý muốn được làm cao, muốn được chinh phục của con gái, mà ở đây là sự thờ ơ với người mình tin tưởng và muốn gắn bó nhất. Họ muốn thì họ tự đi tìm, còn Tiểu Cúc thì sẽ mặc kệ họ. Phải là người có thể mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm.

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ - hóa mộng giữa sương ngời…

Tuy có ý thức được là mình cần phải sống tốt hơn, nhưng đóa hoa ấy lựa chọn điều ngược lại. Mù quáng thì sẽ đau khổ, nhưng Tiểu Cúc sẽ chấp nhận cái giá đó để được thêm một lần tự huyễn hoặc chính bản thân mình. Tiểu Cúc lựa chọn làm mình trở thành huyền ảo, nửa tỉnh nửa mê, làm cho mọi thứ đối với mình trở nên mơ hồ, hư hư thực thực. Nghĩa là nhập tâm vào vai diễn của mình. Tiểu Cúc muốn được một lần sống giữa những lời nói dối.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Tác giả muốn nói: dù em có thế nào, thì tôi vẫn yêu em. Ngày mùa hạ, em rong chơi không màng tới tôi thì tôi vui cho em. Đêm mùa thu, khi em mệt mỏi rồi thì xin hãy quay về cho tôi che chở.

Ở đây ngoài Tiểu Cúc ra còn có nhân vật kể chuyện, tự xưng là “ta”. Ở bài thơ này thì nhân vật này có vẻ mờ nhạt, nhưng trong suốt tập thơ Du vết thiên di thì nhân vật kể chuyện này (“ta”, “tôi”) xuất hiện thường xuyên. Ví dụ như trong bài Khúc Kinh Cu Cho Em:

Tôi đếm giọt sầu rơi. Tôi đếm cuộc tình phai. Tôi đếm từng người đi. Tôi đếm từng ngày qua… Và giữa trời Vô Thường đó, riêng mình em tôi nằm khóc. Giọt lệ nào trải qua sáu cõi, hóa thành mùa thu, bỏ lại em lận đận buồn vui nhân thế. Ta thương em hồn bướm mong manh lưu lạc, rồi sẽ mộng về đâu…?

Hoặc trong bài Như Chiếc Que Diêm:

Tôi thấy mình đang cúi xuống và gieo vào nhân gian một mầm duyên ngộ, một mối giao tình. Dẫu tôi hằng tha thiết muốn hết thảy những nhánh duyên từ đây đều đẹp, thì vượt ra ngoài mong muốn xấu đẹp của tôi, mọi mối duyên tình nhân gian tôi vốn nâng niu rồi sẽ đều thành khói bay đi…

Dựa vào những thông tin như vậy, ta có thể kết luận là nhân vật “tôi” này đang có sự bất lực học được. Ngoài ra, ta cũng có thể thấy nhân vật “tôi” này rất quan tâm và lo lắng cho nhân vật “em” (mà ta có thể phỏng đoán chính là Tiểu Cúc trong bài thơ này).

Câu chuyện giữa Tiểu Cúc và người trăm năm

Quay lại câu chuyện của Tiểu Cúc. Qua những sự kiện trong bài thơ được tóm tắt như trên, ta có thể nắm được những thông tin sau: (1) cô đang thả mình nuông chiều, (2) cô sống giữa những lời nói dối, và (3) cô không lắng nghe những người quan tâm cô. Có làm được hết những điều đó, thì mới là đi trọn vẹn cái tinh thần “mỏng như lời nói dối”. Ai không dám lựa chọn những điều này, người đó không phải là Tiểu Cúc.

Trong ba giá trị tối hậu Chân – Thiện – Mỹ, thì cô đại diện cho cái đẹp. Nhưng thường thì cái đúng và cái tốt sẽ đi cùng với nhau, còn cái đẹp thì không như thế. Có những cái đẹp sai sự thật, và có những cái đẹp phản đạo đức. Là người cảm xúc, không ngạc nhiên khi cô luôn khẳng định chỉ có cảm xúc là chân thực nhất. Nhưng khi đánh đồng cảm xúc của bản thân với điều đúng đắn, thì thật ra cô đang tự đánh lừa bản thân. Để có thể trở thành một nàng thơ, thì cô cần phải đánh đổi chất lượng sống của mình cho những thứ phù phiếm. Bằng chứng là nếu cô thật sự an lạc (well-being), thì nhân vật “tôi” đã không cần phải xin cô như trong bài thơ làm gì cả. Chuyện này giống như chúng ta sắp bước vào điểm không thể quay lùi trong việc chống biến đổi khí hậu, nhưng đến giờ ai cũng còn thờ ơ với nó vậy.

Vậy nên, nếu anh thật lòng muốn cô có một cuộc sống có chất lượng, anh buộc phải hành động mạnh mẽ hơn. Nếu đến cả người đã luôn ở bên cạnh và hết lòng mong cô suy nghĩ lại trong suốt bao năm còn không thể làm được, thì cách duy nhất để thay đổi hiện trạng là can thiệp sâu vào quyết định của cô. Anh phải làm như thế, dù lòng đau như cắt. Cố gắng tranh luận hiền hòa với cô chỉ khiến anh gặp những rắc rối của từ bi. Nếu anh còn lựa chọn nào khác, thì ngay từ đầu người đó đã không phải là Tiểu Cúc rồi.

Điều đó khiến anh trở thành kẻ phản diện trong mắt cô. Khi lời nói dối được xem là hiển nhiên, thì tất cả những gì trái ý sẽ bị gạt phắt bằng bất cứ giá nào. Cô thà chết chứ không bao giờ công nhận là anh đúng, dù trong thâm tâm cô thừa biết anh nói trúng tim đen. Cô thừa hiểu anh chỉ muốn làm điều tốt nhất cho cô, nhưng cô vẫn thách thức và đùa cợt với sự chân thành anh. Cô sẽ lao vào những trò vui, thản nhiên bắt anh chứng kiến sự phản bội của mình. Anh thừa sức để thấy hết những trò mèo vờn chuột đó, nhưng anh chơi cũng dại mà không chơi cũng dại. Khi anh chấp nhận chơi trò chơi đó, những mong cô có thể thấy anh chấp nhận chịu nhục để cô còn suy nghĩ lại, thì mọi người chỉ thấy anh đang còn nhiều níu kéo. Còn khi anh từ chối tham gia, thì người ngoài sẽ thấy anh xem mình là cái rốn của thiên hạ. Khi đã lựa chọn không thỏa hiệp với những thứ nửa vời, thì người ngoài sẽ thấy ta là kẻ cực đoan. Ai không dám lựa chọn làm kẻ cực đoan, người đó không phải là người trăm năm của Tiểu Cúc.

Ta có thể đặt câu hỏi: có hợp lý không khi ta nói cô yêu anh? Câu trả lời không khó đoán: tất nhiên là không. Vì nếu có, dù chỉ một chút, thì cô cũng sẽ cảm thấy đau đớn vì những gì cô đã làm với anh. Nhưng nếu cô không có tình cảm gì với anh, thì anh làm những điều này để làm gì? Không thể nói là vì yêu cô được, vì một người như cô khó mà làm anh rung động được. Vậy rốt cuộc anh muốn gì?

Có lẽ là vì nhân vật “tôi”. Con người đó đang bất lực, nhưng vẫn không từ bỏ niềm tin, không chấp nhận bỏ cuộc. Con người đó dù cô đơn cùng cực vẫn không hề màng đến bản thân mà vẫn lo lắng cho cô. Trong khoảnh khắc chấn động khi nhìn thấy điều đó, anh muốn dành trọn đời này để ở bên cạnh “tôi”. Đó mới là người anh cảm thấy đồng điệu, là người anh thực sự yêu. Còn cái chữ “người trăm năm” mà Tiểu Cúc trao cho anh sau khi chinh phục cô xong, anh cũng không lấy đó làm quan trọng. Nếu gọi những gì cô làm với anh là “tình cảm”, thì anh không cần đến nó.

Nên sự nặng nề và nhẹ nhàng trong anh cứ thay phiên nhau xuất hiện. Anh vừa căm giận vừa điềm tĩnh. Vừa sốt ruột vừa thong dong. Vừa muốn gầm lên vừa thấy buồn cười. Cô kệ xừ anh thì anh cũng kệ xừ cô. Chỉ là nhìn từ ngoài vào thì anh không hề như thế.

Là người thông minh, cô biết mình sẽ phải làm gì để ai cũng phải đồng ý với cái sai của mình. Bằng việc nâng tầm các quan điểm của mình thành triết lý, sau đó diễn đạt lại chúng bằng văn thơ, những quan điểm đó sẽ trở nên xuôi tai vô cùng, và nếu ai bắt bẻ thì cũng dễ dàng thoái thác. Chúng sai, nhưng cái sai đó chỉ có những ai có một nền tảng lý thuyết cực kỳ vững chắc mới có thể nhìn ra được. Và nếu trước giờ mọi người chỉ thấy nó đúng chứ không phải sai, thì có nghĩa là những quan điểm đó đã trở nên rộng rãi trong cộng đồng. Nghĩa là, nếu anh muốn nói với mọi người rằng hãy đến giúp cô đi, thì anh phải thay đổi được quan niệm của cả một cộng đồng.

Cái khó của anh là không thể nào chứng minh được sự tồn tại của sự khổ sở của “tôi” với người ngoài. Cô sẽ nói với mọi người là cô không có chút tình cảm nào với anh cả, và sẽ không ai có thể nghi ngờ được điều đó nếu đã từng thấy sự thờ ơ toát lên từ đôi mắt của cô. Họ không thể thấy được sự bỡn cợt của cô, nhưng họ sẽ thấy rất rõ những khổ sở của anh. Nói gì thì nói, một người lúc nào cũng suy tư và một người lúc nào thảnh thơi thì tất nhiên người thảnh thơi vẫn đáng tin cậy hơn rồi. Cái đúng bao giờ chả khó khăn hơn, và cái sai bao giờ chả hấp dẫn hơn?

Anh đủ bản lĩnh để bỏ ngoài tai những kết luận thiếu căn cứ, nhưng họ sẽ buộc lòng phải cản anh. Nhưng khi họ kiên nhẫn dành vài phút quý giá để lắng nghe anh, thì quá trình chú ý, ghi nhớ và biến đổi nghĩa của từ xảy ra, và anh không tài nào minh oan được cho mình. Họ không nhận ra được rằng việc quá chú tâm vào việc cô còn chẳng quan tâm gì tới anh là đang đi chệch khỏi mục tiêu quan trọng nhất. Thứ cần được xét tới ở đây là sự an lạc của cô, và họ có thể tự kiểm chứng độc lập. Nhìn vào những chỉ trích của họ, anh chỉ tủm tỉm cười. Điều đó làm họ hoảng sợ hơn, còn anh thì lười minh oan cho mình hơn.

Khi bắt đầu theo đuổi lựa chọn này, anh biết là nó sẽ rất gian nan. Mặc dù anh thấy rằng chuyện này là khả thi, thì đó vẫn chỉ là trực giác. Dù trực giác là người chỉ đường đáng tin cậy, thì nó vẫn cần phải được trải qua những cuộc kiểm sai gắt gao. Anh biết chuyện này rồi sẽ có lúc chấm dứt, nhưng nó sẽ dài như vô tận. Anh chẳng phiền hà gì về chuyện tốn thời gian, nhưng thời gian là vàng bạc, và những ai quan tâm tới anh sẽ cảm thấy tiếc cho tương lai bị anh bỏ phí. Họ sẽ nói là hãy quên cô đi, hãy sống một cuộc sống có ích cho bản thân anh đi. Nhưng anh biết điều anh làm là có giá trị; nó không chỉ giúp “tôi”, mà còn giúp ích cho bao nhiêu người khác. Nhờ có việc “theo đuổi” Tiểu Cúc mà anh gặp được vô số người bạn mới, và xây dựng được sự nghiệp cho riêng mình. Quan trọng hơn hết, là nhờ có điều đó mà anh có thể đem đến cho thế giới những góc nhìn chưa từng có. Cô xứng đáng để anh dành thời gian cho chuyện này.

Anh hiểu rằng chắc chắn anh vẫn chưa hoàn toàn hiểu đúng cô, nhưng điều đó cũng đồng nghĩa là có những điều cô nghĩ về anh là chưa đúng. Để có được sự thấu hiểu thực thụ và trọn vẹn, chứ không phải tưởng mình đã hiểu nhưng thật ra chẳng hiểu gì, cần một sự đối thoại thẳng thắn với nhau. Thật ra anh với cô đều cùng đang nói về một thứ, chỉ là cách nói của hai bên khác nhau. Như kiểu hai người đang ông nói gà bà nói vịt, rồi sau đó phát hiện ra con gà là con vịt và con vịt là con gà vậy. Còn nếu cô vẫn tiếp tục cho rằng chỉ có cảm xúc là đúng nhất, và thờ ơ dửng dưng tới những gì anh nói, thì với những chứng cứ hai năm rõ mười như vậy, không thể không kết luận là cô đang sai. Một lần nữa, anh vô cùng trân trọng cô, nhưng nếu thật sự trân trọng cô, thì anh biết đây là lúc cần cứng rắn. Cái có hại thì không được phép dung dưỡng, dù nó có đẹp đến bao nhiêu.

Xung quanh cô là những người bạn đáng tin và chân thành. Họ luôn quan tâm đến cô, và chấp nhận con người cô dù nó tốt hay xấu. Họ cũng thừa hiểu cái đẹp không đồng nghĩa với cái tốt, nhưng họ cũng sẽ không ép thêm nếu như cô không muốn thay đổi. Nhưng nếu họ cũng như anh và “tôi”, mong muốn Tiểu Cúc có một cuộc sống an lạc, thì họ cần hiểu rằng tiếp tục để cô nuông chiều bản thân là họ đang làm hại cô. Như đã nói, cô có một niềm tin rất mạnh mẽ là điều cô làm là đúng và tốt, và nghe qua thì rất có lý, nhưng thật ra không phải. Để thấy được những bất ổn trong niềm tin đó, bạn bè cô cần phải giữ được tính khách quan trong lời nói của cô. Họ phải trở thành người gương mẫu, nhất định không thỏa hiệp với những cái sai mới có thể thay đổi được niềm tin đó. Nếu Tiểu Cúc gạt phắt họ đi, họ phải kiên nhẫn đặt câu hỏi cho tới cùng. Có như vậy mới đi trọn vẹn tinh thần làm điều tốt nhất cho cô.

201305_chineseink_04

Mối quan hệ của một bông hoa chết

Đây là phần 2 của loạt bài Khi đạo sĩ gặp rối loạn tâm lý.

Để thuận tiện, tôi sẽ đặt tên đạo sĩ có rối loạn tâm lý là Megan, còn người yêu của cô là Cueball.

Đây là Cueball và Megan:

Ta hãy nói về Megan trước. Cô tuy mắc bệnh, nhưng cô cũng là một người thông minh. Chính vì như vậy, nên cô biết ai có mối quan hệ với cô sẽ vô cùng gian nan và vất vả. Nên khi đã xác quyết mình là bông hoa chết, thì kèm theo đó cô cũng có một xác quyết thứ hai: những người kém cỏi không đủ năng lực để yêu cô.

Nếu cô đã chấp nhận bước vào một mối quan hệ với một ai đó, người đó cần phải thông minh như cô, nhìn xa trông rộng như cô, ứng biến tốt với môi trường như cô. Tuy bệnh của cô có làm cô thần tượng hóa người khác thật, nhưng đúng là chỉ một người hoàn hảo mới có thể đáp ứng nổi một bông hoa chết.

Chính vì như thế, nên chỉ cần thấy anh kém linh hoạt là Megan đã kết luận ngay rằng phản ứng của anh quá chán (dấu hiệu 2), trong khi sự chậm chạp đó có rất nhiều lý do. Nếu anh chỉ ra rằng cô đang không nhận ra rằng xấu cũng là tốt và tốt cũng là xấu, cô sẽ vặc lại là đó là những điều anh cần cải thiện.

Bằng con mắt của mình, mọi thiếu sót của anh sẽ bị nhìn ra hết. Cô sẽ không hài lòng khi thấy anh không được như trông đợi, mặc dù chúng có thể vượt quá khả năng của anh. Với cô, anh không khác gì một công ty cung cấp dịch vụ cả. “Anh đã cam kết với tôi, anh phải làm việc chuyên nghiệp. Sản phẩm của anh không được tì vết, thái độ phục vụ phải tận tâm. Tôi không cần biết anh vất vả tới đâu, nhưng nếu những sản phẩm của anh không hoàn thiện thì tôi sẽ không nhận.” Ai muốn bước vào mối quan hệ với cô, người đó cần chuẩn bị tinh thần đó.

Lao động là vinh quang. Một mối quan hệ cần nhiều yếu tố, và những ai chưa chuẩn bị sẵn sàng thì tốt nhất đừng bước vào. Ai chỉ thấy cô ích kỷ, đòi hỏi quá quắt, thì họ chưa thực sự hiểu thế nào là nghiêm túc với một mối quan hệ. Cô làm vậy là vì mối quan hệ đòi hỏi cô làm vậy. Không sớm thì muộn, nếu những vấn đề đó không được đáp ứng, thì nó chỉ đem lại bất mãn và ức chế cho cả hai. Những đòi hỏi của cô phải nói là nghiệt ngã, nhưng không ai có thể phủ nhận giá trị lâu dài của nó. Thà không yêu thì thôi, chứ đã yêu thì không thể thỏa hiệp với cái nửa vời được.

Đó là ở phía Megan. Nếu những điều ở trên chưa đủ ép phê, ta hãy xét đến phía Cueball.

Cueball

Để Cueball trở thành nhà cung cấp dịch vụ hoàn hảo cho Megan, anh phải có ý tưởng khởi nghiệp từ rất sớm.

Để có thể chinh phục được những đòi hỏi nghiệt ngã đó, anh đã phải có ý thức về việc gặp gỡ cô trong tương lai. Vì đoán sẽ rất gian nan để đáp ứng chúng, anh đã vạch ra một lộ trình dài hơi để tích lũy kiến thức. Một cách đại khái, anh đã biết sơ về một số tính cách của cô trước khi gặp cô. Hai người gặp được nhau không chỉ hoàn toàn do sự tình cờ, mà có một phần lớn là do anh đã chuẩn bị sẵn sàng cho điều đó.

Vì biết cô có rối loạn, nên ngay từ đầu anh đã biết sẽ có ngày cô làm tổn thương anh. Những phản bội đều không thể qua được mắt anh, nhưng anh chấp nhận nó, vì thứ quan trọng hơn không phải là dằn vặt cô, mà là cho cô thấy cô không phải là bông hoa chết. Theo hiểu biết hạn hẹp của tôi về tâm lý học trị liệu, những ai chấp nhận chuyện vẫn quan tâm tới người khác dù bị họ tổn thương có thể sẽ phát triển tính cách đồng phụ thuộc. Nếu là người như vậy, Cueball sẽ cảm thấy tội lỗi khi muốn nói cô đang sai, dù anh biết cô cần anh nói điều đó. Nếu anh không làm cô nhận ra những biện hộ của mình là không có giá trị, thì những ức chế của anh không thể giải quyết được.

Khi gặp anh, cô sẽ lao vào tới tấp (dấu hiệu 2), nhưng anh thấy có gì đó rất không ổn trong chuyện này. Cô nói với anh là cô với anh bổ sung và xung khắc với nhau như âm với dương, nhưng anh biết suy nghĩ này thật nguy hiểm. Nó chỉ củng cố sự lý tưởng hóa của cô (dấu hiệu 2), và thổi thêm rắc rối cho mối quan hệ rối loạn này. Nhưng mặt khác, kết luận đó anh không thấy có gì sai cả. Nếu không thể chỉ ra được nó sai ở đâu đúng ở đâu, anh sẽ không thể giúp cô.

Khi chỉ trích anh, Megan sẽ thường xuyên dùng ẩn dụ và so sánh để miêu tả vấn đề. Thực tế, đó là cách mà Trang Tử hay sử dụng, làm cho khả năng biến đổi góc nhìn của ông ấy cực kì mạnh. Nếu muốn làm Megan tâm phục khẩu phục, anh phải có khả năng dùng chính những ẩn dụ cô đưa ra để lật ngược tình huống, nếu không sẽ bị lạc vào những biến hóa của cô. Bằng trực giác, không khó để anh lật lại chúng. Nhưng nếu như anh chưa thử tra vấn suy nghĩ của mình, thì anh không cho phép mình phát biểu. Vì anh biết là mình có thể sai, nên kể cả khi cô cần anh nói cho cô biết cái nào đúng cái nào sai, anh cũng không nói cho cô. Nói những gì mình chưa thật sự chắc chắn là trái với lương tâm của anh. Điều này làm cho những méo mó cô có không cách nào được sửa chữa.

Vì Megan biết rất khó để có người đáp ứng nổi những đòi hỏi của cô, nên khi có người đem đến cho cô HY VỌNG, cô sẽ cố gắng hết sức để trân trọng nó. Cô sẽ rất giữ gìn để không nổi giận (dấu hiệu 8), và nếu như có nổi giận thì chỉ cần một lời xoa dịu là được. Nhưng anh cảm thấy không thể làm điều đó mãi được. Những gì cô đòi hỏi là hợp lý, và không sự xoa dịu nào có thể giải quyết được những xung đột về mặt tư tưởng một cách rốt ráo. Nếu không có một câu trả lời thuyết phục thì cô sẽ không phục anh, và anh sẽ không phục cô. Cái uy là vô cùng quan trọng để cả hai lắng nghe nhau. Cô có thể không còn nhớ cô đã yêu cầu gì anh (do nhiều dấu hiệu), nhưng anh thì tự thấy những yêu cầu đó là tối quan trọng cho mối quan hệ. Điều đó lại khiến cho cô cảm thấy như mình bị bỏ rơi (dấu hiệu 1), và vòng xoáy lại tiếp tục.

Đó là chưa kể, vì Cueball cũng hiểu Đạo, nên anh hứng thú hơn với việc trở thành một người không đáng tin. Anh thoải mái hơn với việc trở nên vô dụng trong mắt cô, thoải mái hơn khi đánh đổ niềm tin cô dành cho anh. Khi cô có nhu cầu cấp thiết thì anh chỉ làm rất chậm rãi và thong thả. Nhờ có tính cách đó mà anh mới chinh phục được cô. Nhưng lúc này, nó chỉ đổ dầu vô lửa, làm giọt nước tràn ly. Nó làm cho cô tức phát điên, và làm cô cảm thấy bao nhiêu nỗ lực để kiềm chế bản thân lại vuột ra khỏi tầm tay của mình một lần nữa. Cô không biết phải tin anh chỗ nào, dù cô biết anh nói không sai. Cô không biết mình đã làm gì sai, dù thực tế lỗi không phải ở cô. Cô cảm thấy đúng là mình lại đẩy anh ra xa, và cái xác quyết mình là bông hoa chết kia càng được củng cố hơn nữa.

Nói tóm lại, anh không dám nói cô sai, không cho phép mình nói cô sai, thích thú với việc nghĩ rằng mình mới là người sai, và có việc còn quan trọng hơn việc nói cho cô biết cô đang sai ở đâu, dù cả anh và cô đều biết rằng nếu anh không nói thì rối loạn của cô sẽ còn tiếp diễn.

*      *      *

Còn nhiều vấn đề nữa, nhưng nói chung mối quan hệ đó sẽ như thế này:

Khi Cueball muốn tiếp cận Megan bằng con đường tình cảm (màu đỏ), con người lý trí (màu xanh) của cô sẽ thấy vô ích:

Nhưng khi Cueball muốn tiếp cận Megan bằng con đường lý trí, con người cảm xúc của cô sẽ bị tổn thương:

Ngược lại cũng vậy: Megan tiếp cận Cueball bằng con đường nào cũng không được:

Trong trường hợp hiếm hoi, khi cả hai hoặc cùng tình cảm hoặc cùng lý trí, sẽ không có gì ngăn được họ cả. Ta nói họ đồng điệu hoặc cộng hưởng nhau:

Còn không thì họ sẽ cứ luẩn quẩn với nhau:

Kết quả là có một bức tường vô hình chặn lại giữa cả hai, mà mỗi lần họ định giải quyết thì nó lại lẩn đi đâu mất. Nói như Lão Tử thì tường khả tường phi thường tường.

Giới thiệu, Phần 1

201305_chineseink_04

Ví dụ về sự tương tác giữa Đạo gia và rối loạn tâm lý

Để ví dụ, tôi sẽ so sánh Đạo gia với một loại rối loạn tâm lý được xem là vô cùng khó chữa: rối loạn nhân cách tâm trạng không ổn định (EUPD). Một số người nổi tiếng mắc phải nó có thể kể đến: Amy Winehouse, Marilyn Monroe, Britney Spears, Công nương Diana, Angelina Jolie-Pitt, Zelda Fitzgerald, Thomas Wolfe, Adolf Hitler.

Lưu ý 1: đây chỉ là một ví dụ minh họa, dựa trên những gì tôi quan sát thấy ở một trường hợp cụ thể. Để những kết luận này có giá trị khoa học, cần phải thu thập mẫu với số lượng lớn (tức cần thêm nhiều đạo sĩ có rối loạn tâm lý).

Lưu ý 2: khi nói về “đạo sĩ” ý tôi chỉ là người có hứng thú và kiểu tư duy như Đạo gia, không nhất thiết là người dành cả đời cho nó. Có khi người chưa từng biết gì về nó cũng đã là đạo sĩ theo cách hiểu này. Đúng ra tôi nên dùng chữ “người có hứng thú với Đạo gia” là hợp lý nhất. Nhưng càng viết tôi càng thấy dùng từ này nó luộm thuộm và không đủ chiều sâu.

Rối loạn này có 9 dấu hiệu nhận biết sau:

  1. Làm đủ chuyện điên rồ để không bị bỏ rơi, dù nó có thật hay chỉ là tưởng tượng
  2. Có các mối quan hệ (không nhất thiết là yêu đương) kịch tính và không bền vững. Khen thì khen tận mây xanh, chê thì chê mạt sát
  3. Không biết đâu mới thật sự là chính mình
  4. Bị kích động bởi những thứ có khả năng gây hại cho bản thân, ví dụ như rượu, tình dục, ăn trộm, lái xe bất cần đời, ăn vô tội vạ
  5. Lâu lâu lại cắt tay hoặc dọa tự tử
  6. Tâm trạng thay đổi thất thường và phản ứng cực đoan với những khó khăn chỉ mang tính tạm thời
  7. Luôn cảm thấy trống rỗng
  8. Thường giận dữ một cách vô lý hoặc quá quắt
  9. Hoang tưởng hoặc mất liên hệ với thực tại trong thời gian ngắn

Còn đây là một số quan niệm của Đạo gia, và mối liên hệ của nó với EUPD.

Biến hóa

Trời đất sinh cùng ta, còn vạn vật hòa làm một với ta

Gió thổi thì những lỗ ấy phát ra những tiếng khác nhau, có khi như tiếng nước chảy ào ào, có khi như tiếng tên bay vút vút; có khi như tiếng thú gầm, như tiếng thở nhẹ; có khi như tiếng người mắng mỏ, khóc lóc, than thở; có khi như tiếng chim ríu rít, như tiếng người đi trước hô, người đi sau đáp. (T vt lun 1)

Nếu tạo hoá muốn biến cánh tay trái tôi thành con gà thì tôi nhân đó mà gáy sáng; nếu biến tay phải tôi thành cây cung thì tôi sẽ nhân đó mà bắn con chim hào đem về quay; nếu biến đít tôi thành bánh xe, tinh thần tôi thành ngựa thì tôi sẽ nhân đó mà thắng xe.i tôn sư 3)

Cái bóng của cái bóng hỏi cái bóng:

– Lúc nãy anh cúi đầu, bây giờ anh ngửng đầu; lúc nãy tóc anh búi lại, bây giờ nó xoã ra; lúc nãy anh ngồi, bây giờ anh đứng; lúc nãy anh đi, bây giờ anh ngừng, tại sao vậy?

Cái bóng đáp:

– Đó là những chuyện nhỏ, anh hỏi tôi làm gì? Tôi như vậy đó, không hiểu tại sao. Tôi như cái xác từ đó con ve sầu hoặc con rắn thoát ra. Các xác đó giống con ve sầu hoặc con rắn mà không phải con ve sầu hoặc con rắn. Khi có ánh lửa hoặc ánh nắng thì tôi xuất hiện; trong chỗ tối hoặc đêm tối thì tôi biến mất. Tôi có tuỳ thuộc hình thể không? Mà chính hình thể có tuỳ thuộc cái gì khác không? Hình thể qua lại, vận động, thì tôi cũng qua lại, vận động. Những qua lại, vận động đó đều do thiên cơ [do tự nhiên], có gì mà phải hỏi? (Ngụ ngôn 6)

Những người mắc bệnh kể lại rằng họ như con kỳ nhông, lúc nào cũng thay đổi cho phù hợp với môi trường. Có người thì chỉ biến đổi theo những người xung quanh (cách nói chuyện, sở thích, v.v.). Có người thậm chí còn thấy mình là gió, là mây khi nghĩ về gió, về mây. Không bao giờ họ là một con người cố định. Mà quả thực, Đạo gia cổ vũ việc đó.

Thứ họ cần nhất ở đây là biến đổi nguyên nhân ca nỗi sợ trước. Biến đổi nguyên nhân của nỗi sợ thì mình mới có thể biến đổi bản thể một cách trọn vẹn. Còn chỉ biến đổi bản thể của mình không thôi mà nỗi sợ vẫn còn đó thì chỉ là một hình thái khác của sự tránh né. Biến đổi như thế chỉ làm họ không biết mình là ai (dấu hiệu 3).

Thật ảo là một

Có lần Trang Chu nằm mộng thấy mình hóa bướm vui vẻ bay lượn, mà không biết mình là Chu nữa, rồi bỗng tỉnh dậy, ngạc nhiên thấy mình là Chu. Không biết phải mình là Chu nằm mộng thấy hóa bướm hay là bướm mộng thấy hóa Chu.

Sống cũng là chết, chết cũng là sống, mộng cũng có thể là thực mà thực cũng có thể là mộng

Sau khi nhận ra rằng mọi thứ không có gì đúng không có gì sai, nó sẽ được quy nạp lên thành quan điểm thật với ảo là một, rằng những thứ trước mắt mình đều chỉ là mơ hồ, ảo ảnh. Điều này lại tương đồng với dấu hiệu số 9 của EUPD: mất liên hệ với thực tại. Nên mỗi khi bị mất liên hệ với thực tại, họ sẽ nghĩ là, à, chắc cái này là “Đạo”.

Chưa hết, để khám phá quan niệm đó thật trọn vẹn, họ sẽ chủ động quên những thứ cần phải nhớ, chủ động tự lừa mình, lừa người, chủ động nói chuyện úp úp mở mở, làm mình trở nên huyền ảo, bí hiểm trong mắt người khác, tất cả chỉ để thấy mọi thứ trước mắt mình hư hư thực thực. Với họ, đó là cách để đến gặp đại đạo, nhưng thực tế, đó cũng là cách để họ tránh né hiện thực. Họ đơn giản là đang gaslighting bản thân (tự inception chính mình). “Đạo”, lúc đó, là cái cớ thuận tiện để biện minh và thoái thác trách nhiệm. Nỗi sợ của họ, vì thế, không có cách nào giải thoát.

Thấy nỗ lực của người khác là buồn cười

Trong bài viết Trang T: Ngôi nhà cưi ca tâm trí (Zhuang Zi: A funhouse mirror for the soul), tác giả có miêu tả vấn đề này như sau:

Mi khi nói v Trang T, tôi đu cm thy không thoi mái, ht như vic tôi thy vic đoán ý ca bn mình ri thay h nói luôn không đưc hay cho lm. Và không phi ch có mình tôi là thy vy. […] Thy Trang […] có v đã thiết kế công trình ca mình sao cho mọi nỗ lc diễn gii nó đu b kháng li. […] Nhà Hán hc và dch gi Burton Watson đã tóm đưc cái cm giác này như sau: “Mi khi tôi ngi xung và c viết mt cái gì đó tht nghiêm túc v Trang T, tôi thy, đâu đó phía sau trong đu mình, Trang T đang cưi khùng khc vi nhng n lc khiên cưng và vô dng như thế

Sự chế diễu này, theo Trang Tử, là cần thiết, để họ có thể thấy được cái trí tuệ của học giả kia theo đuổi chỉ như ếch ngồi đáy giếng. Nhưng như đã nói trong bài Tại sao Đạo giáo lại đề cao sự học?, trong trường hợp này đơn giản là Trang Tử sai. Nếu nó kết hợp với sự phân ly trong dấu hiệu 2 (lúc khen thì khen tận mây xanh, lúc chê thì chê mạt sát), thì nó càng làm cho họ không thể tĩnh tâm nhìn vào nỗi sợ được.

Lười biếng

Đây là một bài thơ của Bạch Ngọc Thiềm, lấy trong sách Sng đp của Lâm Ngữ Đường, Nguyễn Hiến Lê dịch:

Đan kinh biếng đọc vì Đạo không phải ở trong sách
Tạng kinh biếng coi vì chỉ là cái bì phu của Đạo
Cái tốt của Đạo là trong sự thanh hư
Thanh hư là gì? Là suốt ngày như ngu
Có thơ mà biếng ngâm vì ngâm xong thì ruột héo,
Có đàn mà biếng gảy, vì gảy xong là hết nhạc
Có rượu mà biếng uống vì ngoài cái say còn có sông hồ
Có cờ mà biếng chơi vì ngoài nước cờ còn có can qua
Biếng coi núi khe vì trong lòng có hoạ đồ rồi
Biếng ngắm gió trăng vì trong lòng có Bồng Lai rồi
Biếng lo việc đời vì trong lòng có vườn ruộng nhà cửa rồi
Biếng hỏi nóng lạnh vì trong lòng có cảnh tiên ấm áp rồi
Dù tùng héo núi tan, ta cũng vậy thôi,
Cho nên gọi là “Am biếng nhác”, chẳng cũng đúng ư?

Để trả lời câu hỏi cuối bài thơ, tôi nghĩ, sai rồi. Phải gọi là “Am biếng nhác vì trong lòng đã hiểu ý rồi” mới đúng. Bạch Ngọc Thiềm không phải cái gì cũng biếng nhác; ông chỉ biếng nhác trong một điều kiện cụ thể. Nhưng khi người khác đọc bài thơ, thứ còn đọng lại chỉ là lười biếng chung chung. Hiểu ý quên lời nguy hiểm ở chỗ đó, vì một vài lời bị quên sẽ làm biến dạng toàn bộ ý, dù ý đó mình đã hiểu rất rõ.

Nói cách khác, đây là người ở Am biếng nhác:

Biếng coi núi khe vì trong lòng có hoạ đồ rồi

Còn đây là người ở Am biếng nhác vì trong lòng đã hiểu ý rồi:

Biếng coi núi khe vì trong lòng có hoạ đồ rồi
Nhưng vì biết họa đồ rồi sẽ có lúc xuyên tạc núi khe, nên thôi không biếng nữa

Vô dụng

Nam Bá Tử Kì tới đồi Thương, thấy một cây lớn lạ lùng, tàn nó có thể che cả ngàn cỗ xe bốn ngựa. Ông ta tự hỏi:

– Cây này là cây gì? Nó dùng được vào việc gì không? Từ dưới nhìn lên, những cành nhỏ cong queo của nó không thể xẻ thành cái đòn, cái ruờng nhà được. Ngó xuống, cái thân to lớn nứt nẻ, đầy mắt của nó không làm quan tài được. Liếm lá của nó thì miệng sẽ loét lỡ. Nó hôi thúi, chỉ ngửi thôi cũng hoá điên, mê sảng suốt ba ngày.

Rồi Tử Kì tự kết luận:

Cây đó thật vô dụng cho nên mới lớn được như vậy. Bậc thần nhân cũng cầu được bất tài như cây đó. (Nhân Gian Thế 6)

Việc tự vô dụng hóa bản thân không chỉ là để an toàn, mà còn là để những bản tính của mình được tự do phát triển. Trùng hợp là, những người có EUPD lại thường tự thấy mình vô dụng hơn người khác (do nhiều nguyên nhân kết hợp, không nằm trong các dấu hiệu được nêu).

Sự khác biệt ở đây là vô dụng kiểu Đạo gia là để tránh họa/vô vi, còn vô dụng của EUPD là vô dụng kiểu kém cỏi. Tương tự như từ “lười biếng”, Đạo gia chỉ trông như vô dụng thôi, chứ họ không thực sự vô dụng. Hai từ này là hai từ đồng âm khác nghĩa, nhưng họ sẽ không nhận ra được sự nhập nhằng đó, và sẽ không hiểu tại sao làm người vô dụng lại sai.


Đọc qua, ta có thể thấy những hiểu nhầm này khá buồn cười. Ai hiểu ý rồi thì sẽ thấy chúng khác biệt một trời một vực. Nhưng đó là do bạn dùng con mắt của người bình thường, chứ không phải của người đang có nỗi sợ. Nếu không thì ta sẽ rất bối rối không tài nào hiểu nổi tại sao lại có nhầm lẫn thế này. Muốn hết hiểu nhầm, không có cách nào khác là thể hiện suy nghĩ của mình dưới dạng viết, vì lúc đó ta không sợ quên, và từ sẽ không biến nghĩa nữa.

Giới thiệu, Kết luận