90846186_10158115884677505_4861959582445993984_n

Tìm người đồng hành: cùng hợp lực xóa bỏ sự bất lực

Như đã được mô tả chi tiết trong bài Rào cản và giải pháp để tiếp cận người có sự bất lực học được, để họ có thể nhận ra mình cần phải thay đổi thì cần phải có một sự kiện từ bên ngoài tác động đến họ. Đây tuy là điều ai cũng biết, nhưng ai cũng cảm thấy rằng không thể được, mà chỉ có thể thụ động chờ sự kiện đó đến. Đó thật ra không khác gì nói rằng ta bất lực với sự bất lực. Dự án Quả Cầu muốn xây dựng một con đường để có thể chủ động thay đổi môi trường sống của họ một cách tự nhiên mà không quá gian lao.

Mình cn tìm nhng bạn muốn xây dựng một con đường như vậy để đồng hành với mình.

Tôi sẽ có lợi ích gì khi tham gia?

Bằng việc tham gia vào câu chuyện này, bạn góp phần lan tỏa các giá trị mà Quả Cầu hướng tới: dám làm những điều vô cùng đúng và vô cùng khó. Sự phản hồi của bạn cũng sẽ giúp mình điều chỉnh và cải tiến phương pháp tiếp cận, để có thể tìm được một con đường để mọi người cùng hợp lực xóa bỏ sự bất lực của bạn mình mà không quá gian lao.

Bạn sẽ được làm quen với công việc trợ giúp chuyên nghiệp và hoạt động xã hội. Với những kiến thức này, bạn sẽ có thể mạnh dạn nói rằng chúng ta không phải cam chịu những quan điểm vô lý và làm hại nhau nữa. Nếu dự án này thành công, thì nó sẽ tạo tiền lệ để cắt bỏ những rườm rà, gian lao, oan ức, ngộ nhận, mò mẫm không cần thiết.

Qua dự án này, mình cũng đã xây dựng một mạng lưới kha khá những người quan tâm. Nếu bạn cần sự giúp đỡ của mình mình cũng sẽ làm trong khả năng.

Tôi sẽ cần làm những gì?

Mình cn tìm nhng bạn muốn xây dựng một con đường như vậy để đồng hành với mình.

Đầu tiên, bạn cần phải biết được suy nghĩ của bạn của bạn về chuyện này, vì nếu không có một hiểu biết chung thì mọi người sẽ cảm thấy đây là điều áp đặt. Hãy hỏi bạn của bạn xem họ có người thân, bạn bè nào mà họ cảm thấy có những biểu hiện sau đây không:

  • Sự nuông chiều không biết khi nào sẽ dừng
  • Niềm tin rằng mình sẽ không bao giờ thoát khỏi nỗi đau
  • Thấy việc giận dữ hoặc xem thường người khác là hợp lý
  • Mặc định rằng những gì mình tin là đúng mà không cần kiểm tra lại

Xem thêm: Khi nào sự tác động là cần thiết?

Hãy hỏi họ xem tại sao họ không muốn thay đổi những người đó. Rất có thể lý do không phải vì họ không muốn, mà là vì có quá nhiều trở ngại để họ làm, khiến cho họ chỉ có thể nhìn từ xa chứ không làm gì được. Những lý do đó có thể là:

Tìm người đồng hành
Giả sử bạn của bạn có một niềm tin rất chắc chắn, và điều đó đang gây hại cho họ. Đâu là lý do khiến bạn chưa muốn tác động? *

Rất có thể bạn của bạn sẽ không đưa ra một câu trả lời trùng với ý ở trên, nhưng khả năng cao đó chỉ là một cách diễn đạt khác mà thôi. Hãy hỏi sâu thêm về lý do đó và nó sẽ dẫn tới một trong các lý do ở trên. Bây giờ, hãy bấm vào từng lý do để hiện ra câu trả lời cho những lý do đó, và hỏi họ xem họ suy nghĩ về nó thế nào. Sau đó, nếu họ đồng ý là những câu trả lời đó giải đáp được lo lắng của họ, hãy hỏi họ tiếp là nếu có một dự án muốn làm công việc như vậy, thì họ có muốn giúp đỡ không? Nếu họ muốn, hãy làm cầu nối cho mình.

Vậy là xong!

Dự kiến việc này sẽ tốn khoảng một buổi trò chuyện với bạn của bạn mà thôi. Nếu bạn thấy khó mà đặt những câu hỏi này một cách tự nhiên và làm hai bạn cảm thấy thoải mái, hãy liên hệ mình để chúng ta cùng lên một kế hoạch phù hợp.

Nếu họ nhất quyết cảm thấy chuyện này sẽ không thể đạt được mặc dù họ không đưa ra được lý do hợp lý, thì rất có thể đây chính là những người đã học được rằng không thể làm được gì hơn trong tình trạng này. Hãy để cho họ thời gian suy nghĩ.

Sau đó thì sao?

Sau đó, mình cần các bạn giúp mình tiếp cận một trường hợp cụ thể. Nếu thành công với trường hợp này thì các trường hợp khác cũng sẽ áp dụng tương tự. Đây là Facebook của bạn ấy (bạn ấy tên Ngọc).

Hãy vào xem danh sách bạn chung trên Facebook với Ngọc. Dựa vào số bạn chung bạn sẽ có những chiến lược hành động khác nhau:

Nếu bạn có ít hoặc không có mối liên hệ nào với Ngọc cả

Hãy tìm xem trong những người hay tương tác với Ngọc có những ai có bạn chung với bạn. Làm tương tự cho đến khi gặp một người bạn cảm thấy thoải mái trò chuyện. Bạn có thể mời gọi những người bạn trung gian đó tham gia dự án không?

Bạn có nhiều bạn chung với Ngọc

Mình cần bạn cho bạn Ngọc cảm thấy tin tưởng mình. Bạn có thể chia sẻ các bài viết của mình để họ đọc. Bạn có thể tag họ hoặc nhắn riêng nếu cảm thấy phù hợp.

Bạn và Ngọc có nói chuyện với nhau

Mình cần biết tình hình cụ thể Ngọc hiện tại thế nào. Theo dõi Ngọc từ xa mình vẫn thấy bạn ấy đang cô độc và cay độc. Nhưng các thông tin còn lại về cuộc sống thì mình không biết.

Mô tả về Ngọc

Hiện tại thì bạn ấy đang:

  • nuông chiều bản thân không biết khi nào sẽ dừng
  • tin rằng mình sẽ không bao giờ thoát khỏi nỗi đau
  • thấy việc xem thường người khác là hợp lý
  • lảng tránh hoặc phớt lờ những câu hỏi về niềm tin bản thân

Ngoài ra, bạn ấy có dấu hiệu của một loại rối loạn tâm lý rất khó chữa tên là Rối loạn nhân cách tâm trạng không ổn định. Là một người quan tâm đến sức khỏe và hạnh phúc của bạn ấy, mình không thể thờ ơ được. Mình tin là trong thâm tâm bạn ấy luôn muốn một cuộc sống tốt hơn hiện giờ.

Hiện tại bạn ấy đang xem thường mình, và lời nói của mình dù đúng cũng sẽ bị phớt lờ hoặc mỉa mai.

Kết quả cần đạt được

Đây là những điều mình muốn Ngọc đạt được:

  • Không còn cảm thấy mình đã chết. Thấy rằng không có gì là bất khả thi
    Người không nghĩ ra giải pháp và có trong mình nhiều quan niệm sai thì sẽ thấy bất lực. Còn người có một chương trình hành động và luôn nghi vấn niềm tin của bản thân thì sẽ không bất lực.
     
  • Học được khả năng kiểm soát được cảm xúc. Không còn cảm thấy trống rỗng
    Ngọc nhận thức được rằng khi tức giận mình sẽ cay độc với người khác, nhưng lại không thể làm gì để kiềm chế được nó. Một phần là vì Ngọc luôn quan niệm rằng cảm xúc là vô tư nhất. Điều này thật ra là sai.
  • Hiểu rằng mọi kết luận của mình đều cần được kiểm chứng
    Ví dụ, nếu Ngọc muốn nói ai là ảo tưởng thì cần cho thấy tại sao điều họ làm là không khả thi. Nếu không đưa ra được lý do hợp lý thì cần dũng cảm hoài nghi niềm tin của mình.
  • Nói được, làm được
    Có những yêu cầu của Ngọc rất hợp lý, nhưng trước khi yêu cầu người khác làm như vậy, trước hết hãy tự làm cho mình trước
     
  • Cảm thấy có trách nhiệm với những gì mình đã gây ra với người khác
    Ngọc không cần cảm thấy đau đớn hay dằn vặt về những gì mình đã làm – chúng ta cần phải biết tha thứ cho chính bản thân mình. Nhưng những gì mình đã gây ra thì cần có trách nhiệm khắc phục.

FAQ

Những gì Ngọc đăng trên Facebook rất đẹp và rất tình cảm, nên sẽ có cảm giác bạn ấy đang có cuộc sống hạnh phúc. Nhưng thực chất nếu tìm hiểu kỹ sẽ thấy Ngọc luôn nói về bản thân như một người đã chết, và tâm hồn thì lạnh lẽo và khô khốc.

Cái thế khó của một người dẫn đường là họ sẽ luôn bị hiểu nhầm. Khi ta trân trọng người khác tuyệt đối, họ sẽ thấy ta là người áp đặt. Không một người nào quan tâm đến bạn mình mà lại muốn ép buộc gì cả, nên khi một người phải làm như vậy, nghĩa là họ thấy rằng việc đi thầm lặng bên cạnh là đang làm tình hình tệ hơn. Xung quanh Ngọc là rất nhiều bạn bè, nhưng có vẻ như họ cũng không thể làm được gì hơn cho Ngọc. Ngọc vẫn đang chơi vơi, và những người xung quanh không thể trở thành điểm tựa đáng tin cậy của Ngọc.

Ngọc là người thông minh. Bạn ấy thừa sức biết những gì mình đang làm có hại cho bản thân, và nếu có động lực thì bạn ấy sẽ giải quyết ngay trong một nốt nhạc. Bạn ấy chưa thay đổi vì chưa thể đảm bảo được là sự thay đổi có thể đem lại sự khả quan nào. Đã nhiều lần bạn ấy cố gắng, nhưng mỗi lần là đều nhận thêm một cơn đau. Nên bạn ấy bây giờ thà không cố gắng, còn hơn cố gắng mà lại chịu đau.

Ngọc nói đi nói lại là thứ Ngọc cần là một con người có hiểu biết. Chỉ cần một người như vậy xuất hiện thì Ngọc sẽ tự động thay đổi. Còn từ giờ cho đến lúc đó Ngọc nhất quyết không bao giờ thay đổi.

Do Ngọc luôn xem mình là đứa vô dụng, không đáng để quan tâm, nên mình có nói gì cũng sẽ bị phớt lờ. Nhưng đó là vì Ngọc có những niềm tin sai.

Ngọc là một con người đặc biệt, và để có thể thấy được con người chân thật của bạn ấy cần phải có vô số khoảng khắc chạm vào tâm hồn nhau. Mình nghĩ mình hiểu bạn ấy nhiều hơn những người khác, thậm chí là chính bạn ấy. Phải là một người vô cùng trân trọng bạn ấy mới có thể nói ra được những điều này.

Tất nhiên, hoàn toàn có thể là mình sai. Nhưng nếu vậy thì cả hai cần một buổi nói chuyện thẳng thắn để hiểu nhau rõ hơn. Mình cũng chỉ cần có thế.

Mình đang ở trong một thế lưỡng nan mà giới chuyên môn gọi là mối quan hệ song đôi. Nếu bạn muốn biết thêm câu chuyện của tụi mình, bạn có thể đọc hai bài viết sau:

Mọi chi tiết xin liên hệ:

🍀 Email: lyminhnhat911@gmail.com
🍀 SĐT: 091 221 4006
🍀 Facebook: Quả Cầu

Nếu bạn có hứng thú, mình cũng sẽ thêm bạn vào nhóm chat các bạn cũng muốn tham gia thử nghiệm này.

Mình hy vọng điều này dễ dàng với bạn. Cám ơn bạn đã dành thời gian đọc bài viết.

107707314_3004695716306477_1720368113799756720_o

Bạn ngoen gửi: Chuyện Lão Ong

Lão Ong này, Lão Ong của em,
Mùa xuân đến khi gió kéo mây rèm
Bao sắc hoa còn đẫm ướt sương đêm
Bỗng sớm nay vươn mình thức dậy.
Con ve sầu khẽ run mình cựa quậy,
Chờ mùa hạ nào phiêu lãng bước qua.
Vài hạt mầm thời gian nhú ra,
Em những tưởng chỉ còn đôi ta khắc khoải
Nhân sinh này sao phù trầm hoang hoải.

Lão Ong này, Lão Ong của em ơi,
Chàng đừng vội tin mật ngọt trên đời
Chàng đừng vội tin hương sắc lả lơi.
Đàn cừu non đang gặm cỏ bên đồi,
Đâu có biết con kiến ma đang khóc.
Người trăm năm có lẽ còn bận học,
Mà sao quên bộ tâm trong chữ Tình…

Lão Ong à, Lão Ong của em ơi!
Ngày mùa xuân đôi ta gặp nhau rồi
Đêm mùa đông xin chàng đừng quên nhé…
Lão Ong à, em hãy còn mọn bé
Chỉ là bông cúc nhỏ mọc ven đường…

Lão Ong à,
Rồi mai sau trên thiên lý dặm trường
Chàng sẽ gặp một bông cúc xinh đẹp khác
Liệu chàng có nhớ khi mây trời bàng bạc
Em buông mình theo gió cuốn tìm ai…

16388313_1858640324407617_7424508966815200203_n

Ai nhớ ngàn năm một ngón tay

Tháng tư tôi đến rừng chưa thức
Mưa vẫn chờ tôi ở cuối khuya
Có môi chưa nói lời chia biệt
Và mắt chưa buồn như mộ bia

Tháng tư nao nức chiều quên tắt
Chim bảo cây cành hãy lắng nghe
Bước chân ai dưới tàng phong ốm
Mà tiếng giày rơi như suối reo

Tháng tư khao khát, đêm, vô tận
Tôi với người riêng một góc trời
Làm sao anh biết trăng không lạnh
Và cánh chim nào sẽ bỏ tôi

Tháng tư hư ảo người đâu biết
Cảnh tượng hồn tôi : một khán đài
Với bao chiêng, trống, bao cờ xí
Tôi đón anh về tự biển khơi

Tháng tư xe ngựa về ngang phố
Đôi mắt nào treo mỗi góc đường
Đêm ai tóc phủ mềm da lụa
Tôi với người chung một bến sông

Tháng tư nắng ngọt hoa công chúa
Riêng đoá hoàng lan trong mắt tôi
Làm sao anh biết khi xa bạn
Tôi cũng như chiều: tôi mồ côi

Tháng tư chăn gối nồng son, phấn
Đêm với ngày trong một tấm gương
Thịt, xương đã trộn, như sông, núi
Tôi với người, ai mang vết thương ?

Tháng tư rồi sẽ không ai nhớ
Rừng sẽ vì tôi nức nở hoài
Mắt ai rồi sẽ như bia mộ
Ngựa có về qua cũng thiếu đôi

Tháng tư người nhắc làm chi nữa
Cảnh tượng hồn tôi đã miếu thờ
Trống, chiêng, cờ, xí như cơn mộng
Mưa đã chờ tôi. Mưa… đã… mưa

Mai kia sống với vầng trăng ấy
Người có còn thương một bóng cây
Góc phố còn treo đôi mắt bão
Ai nhớ ngàn năm một ngón tay?

DU TỬ LÊ

Vườn thú người

Vượn trần trụi – Vườn thú người

1

Tôi thường nghe thấy người ta nói rằng “đô thị là rừng rậm nhiệt đới bê tông”, nhưng tôi biết điều này không đúng. Tôi từng nghiên cứu các khu rừng nhiệt đới và thấy chúng khác với đô thị. Chúng không quá đông đúc. Chúng có tổ chức và chỉ thay đổi rất chậm. Còn các đô thị sinh sôi nảy nở qua mỗi đêm. Nói theo kiểu sinh học, Roma được xây xong chỉ trong một ngày.

Trong vai trò một nhà động vật học, khi tôi nghiên cứu tập tính của các cư dân đô thị, họ gợi cho tôi một điều gì đó. Sinh sống trong các khu dân cư tù túng của mình, họ không gợi cho tôi liên tưởng đến động vật hoang dã trong rừng rậm nhiệt đới mà lại gợi đến các con vật bị giam hãm trong vườn thú. Đô thị, như tôi đã miêu tả, không phải là rừng nhiệt đới bê tông, mà là vườn thú người.

[…] Nếu các đô thị là quá căng thẳng thì tại sao con người lại vẫn tụ tập về đây? Đáp án cho câu hỏi cuối cùng này bổ sung một yếu tố thú vị vào bức tranh đôi khi đáng thất vọng. Vì một đô thị, mặc cho mọi thiếu sót của nó, có vai trò như một trung tâm kích thích khổng lồ, nơi óc sáng tạo vĩ đại của chúng ta có thể bay bổng và phát triển.

2

Theo nhiều cách, chúng ta vẫn trung thành rõ rệt với nguồn gốc sinh học của mình. Sự lập trình di truyền được chứng minh là linh hoạt, tuy nhiên vẫn đề kháng kém trước những thay đổi lớn. Tại nơi nào mà các quan hệ yêu đương cởi mở trở nên không thể đạt được đối với chúng ta, chúng ta vận dụng óc sáng tạo nghĩ ra các quan hệ thay thế để vượt qua. Tài trí của một loài như chúng ta cho phép chúng ta tận hưởng các tiện nghi kĩ thuật và sự sôi động của cuộc sống hiện đại trong khi vẫn tuân theo được các sai khiến nguyên thủy.

Điều này từng là bí mật về thành công khác thường của chúng ta, và nếu chúng ta may mắn, sẽ cho phép chúng ta tiếp tục tiến bước trên sợi dây tiến hóa chênh vênh ngày càng nguy hiểm. Những ai vẽ ra tương lai như một cảnh quan đổ nát và ô nhiễm đều đang nhầm lẫn. Họ theo dõi các bản tin, chùn lòng trước những điều tồi tệ nhất chúng ta có thể làm và nâng lên hàng nghìn lần nhằm tạo ra kịch bản đầy ảm đạm. Họ bỏ sót hai điều. Thứ nhất, các tin tức được đưa tới cho chúng ta gần như luôn là các tin xấu, nhưng với mỗi hành động bạo lực và phá hoại xảy ra thì lại có hàng triệu hành động thân thiện hòa bình. Quả thật, chúng ta là loài yêu hòa bình đến không ngờ, với dân số khổng lồ của mình nhưng tính hòa bình rộng khắp của chúng ta lại không thể trở thành các đầu đề nổi bật trên báo chí.

Thứ hai, khi mường tượng tương lai, họ thường bỏ qua khả năng xuất hiện các phát minh mới mang tính cách mạng. Mỗi thế hệ đều có các tiến bộ kĩ thuật không ngờ và không có lý do gì để giả định rằng các tiến bộ này sẽ dừng lại đột ngột. Ngược lại, chúng gần như chắc chắn sẽ gia tăng mãnh liệt. Không gì là không thể. Nếu chúng ta có thể tưởng tượng ra nó, chẳng chóng thì chầy chúng ta sẽ làm được điều đó. Nhưng ngay cả khi chúng ta đã tạo ra các máy tính lớn cồng kềnh thuộc thế hệ đầu tiên trông cũng nguyên thủy như các tấm bảng đất sét thì tự bản thân chúng ta vẫn chẳng là gì hơn là những con Vượn trần trụi, được tạo ra từ máu và thịt. Ngay cả nếu như vì theo đuổi gắt gao sự tiến bộ, chúng ta tiêu diệt toàn bộ các họ hàng động vật gần gũi của mình, thì chúng ta sẽ vẫn cứ là các hiện tượng sinh học, tuân theo các quy luật sinh học.

12angrymenpainting2-1498403967414

12 người đàn ông giận dữ

Bạn sẽ làm gì nếu phải thuyết phục một người rằng định kiến của họ là sai? Nghe qua là biết là đâm đầu vào tường rồi, và đa số chúng ta sẽ vui vẻ bỏ cuộc với rất nhiều lý do xác đáng. Nhưng nếu đó là để quyết định xem có nên tử hình một con người hay không, thì lại là vấn đề khác. Khi đó, dù gian nan đến mấy cũng phải thuyết phục họ cho bằng được.

Bộ phim “12 người đàn ông giận dữ” sẽ lột tả được rất nhiều vấn đề mà bất cứ ai đang cần phải thuyết phục người khác sẽ thấy đồng cảm, từ thái độ, định kiến, thuyết phục, đến gây hấn, nghe theo số đông, và lòng vị tha. Tất cả những điểm mình vừa liệt kê đều là những chủ đề quan trọng trong tâm lý học xã hội, và đó chính là lý do mà những ai quan tâm đến tâm lý học không nên bỏ qua.

Trên trang Psychmovies.com, bộ phim này đứng hàng đầu trong danh sách các phim về tâm lý học xã hội.

Thông tin từ Wikipedia

12 Angry Men là một phim thể loại tòa án kể về một bồi thẩm đoàn có 12 người đàn ông đang bàn thảo về tội trạng của một bị cáo. Tại Hoa Kỳ, trong hầu hết các phiên xử hình sự qua bồi thẩm đoàn, tất cả các bồi thẩm viên phải nhất trí khi kết luận bị cáo có tội hay vô tội. Bộ phim đặc biệt ở điểm gần như chỉ dùng một bối cảnh: trừ một đoạn mở đầu xảy ra trước tòa án và một đoạn ngắn ở trong phòng vệ sinh, toàn bộ bộ phim diễn ra trong một phòng họp bồi thẩm. Trong toàn bộ 96 phút của bộ phim, chỉ 3 phút diễn ra ngoài phòng này.

Bộ phim miêu tả những phương pháp đi đến sự đồng thuận, cũng như những sự khó khăn trong quá trình này, trong một nhóm người có nhiều cá tính khác nhau, cộng thêm cá tính mạnh và mâu thuẫn lẫn nhau. Trừ hai bồi thẩm trao đổi tên trước khi rời tòa án ở cuối phim, trong phim không sử dụng tên nhân vật nào: bị cáo được gọi là “thằng nhỏ” và các nhân chứng được gọi là “ông già”, và “bà ở bên kia đường”.

Vào đoạn đầu phim, các máy quay hình được đặt ở vị trí cao và dùng ống kính góc rộng để tạo cảm giác khoảng cách giữa các nhân vật, như càng về sau thì tiêu cự của các ống kính càng giảm dần. Đến cuối phim, hầu như mỗi nhân vật đều được quay gần bằng ống kính telephoto từ một góc độ thấp hơn, làm giảm độ sâu trường ảnh. Lumet vốn là một đạo diễn nhiếp ảnh, cho biết rằng ông có ý định làm như vậy để tạo một cảm giác chứng sợ không gian hẹp (claustrophobia).

👉 Link xem phim

250px-Chandrakirti00

Trung Quán Minh Cú Luận, bản tiếng Pháp

Trong Phật giáo Đại Thừa có tông phái Trung Quán rất nổi tiếng, và Nguyệt Xứng (Chandrakirti) là một người có nhiều đóng góp lớn cho tông phái này, chỉ sau Long Thọ (Nagarjuna). Trong các bộ luận của ông thì có cuốn Trung Quán Minh Cú Luận (Prasannapada Madhyamakavrtti). Một người bạn sư của bác Nguyễn Hoài Vân muốn dịch bản kinh rất hiếm và quý này sang Việt ngữ, và muốn sử dụng bản tiếng Pháp để đối chiếu với các bản dịch trong tiếng Hán. Bác đã chụp lại bằng máy hình toàn bộ quyển sách trước khi gửi cho bạn. Xem thêm: Vài hàng về Trung Quán Minh Cú Luận – Prasannapada Madhyamakavrtti | Nguyễn Hoài Vân – Triết Học – Tâm Linh – Tôn Giáo

Do quyển sách được chụp bằng máy hình nên sẽ khó đọc trên máy. Mình đã xử lý nó như sau:

  • Tách trang
  • Canh trang sách lại cho thẳng
  • Tẩy trắng
  • Tạo bookmark (cái này làm cực nhất)
  • Tạo lớp text để tìm kiếm hoặc sao chép (OCR)

Tất cả các công cụ mình có ghi hướng dẫn ở đây: The ultimate guide to process scanned books

Các trang bị thiếu được phát hiện: 100-101

Mình chia thành hai bản: bản tẩy trắng để dễ đọc, và bản không tẩy để có những trang máy xử lý không tốt thì đọc cho rõ. Hy vọng đóng góp nhỏ này sẽ hữu ích cho mọi người.

Tải về: bản tẩy trắng, bản không tẩy.

Đọc trên Scribd: bản tẩy trắng, bản không tẩy.

love is more thicker than forget

love is more thicker than forget
more thinner than recall
more seldom than a wave is wet
more frequent than to fail

it is most mad and moonly
and less it shall unbe
than all the sea which only
is deeper than the sea

love is less always than to win
less never than alive
less bigger than the least begin
less littler than forgive

it is most sane and sunly
and more it cannot die
than all the sky which only
is higher than the sky

(cummings 1954)

Đôi khi

Đôi khi…
Tôi tưởng mình là Nắng
Trải mây hồng lấp lánh ánh sau mưa
Để nghịch dại vào những buổi ban trưa
Nghe mùa hạ gọi về qua tuổi nhỏ…

Đôi khi…
Tôi tưởng tôi là Gió
Cõng cánh diều cao vút giấc mơ xưa
Một nửa đời để theo mùa rong chơi
Một nửa đời để thổi bay quá khứ…

Đôi khi…
Tôi nghĩ mình là Lá
Biết nhẹ nhàng buông khi mùa chớm heo may
Mùa xuân về khe khẽ xòe bàn tay
Tôi lại thấy trẻ thơ như lộc biếc…

Đôi khi…
Tôi cứ ngỡ mình là Hạt Bụi
Chẳng tiếc nuối…
…cũng chẳng ước vọng những thứ xa xôi
Đủ để dửng dưng trước những chia phôi
Và nằm xuống khi đường trần đã nhạt…

Đôi khi…
Tôi tưởng tôi là Phố
Ngắm dòng người cứ thế cuốn trôi nhau
Chẳng biết đợi ngày sau
Chẳng hoài niệm dĩ vãng
Chẳng lạ lùng khi đời bỗng sang trang…

Đôi khi…
Tôi tưởng mình là Đám Mây Trôi
Là Mùi Hương trên tay người khách lạ
Đôi khi…
Tôi tưởng mình xa xôi quá
Để được thảnh thơi khi quên mất lối về…

Đôi khi…
Tôi tưởng tôi chỉ là Tôi thôi
Là một Tôi biết khóc biết cười
Là một Tôi biết chở che và bé nhỏ
Là một Tôi biết buồn vui và lặng lẽ
Biết bình thường sống những phút riêng Tôi…

Ừ…
Đôi khi tôi chỉ là Tôi thôi
Chỉ là Tôi mà bao gồm tất cả
Là Nắng, là Gió, là Mây Trời…
…là Hạt Bụi và Hoa Lá
Chỉ là Tôi…
Để bình an giữa muôn điều khác lạ
Và nhẹ lòng khi đối diện hồn tôi…

Nguyễn Băng Ngọc, Dấu vết thiên di

0

Ratatouille – những góc nhìn chưa từng có

untitled

Các bạn hẳn đã xem qua bộ phim Ratatouille – chú chuột đầu bếp rồi nhỉ? Đây là những suy nghĩ của mình sau khi xem xong lại phim. Nó sẽ đưa các bạn đi từ góc nhìn này tới góc nhìn khác. Ví dụ như: Mệnh lệnh nào đã khiến chú chuột Remy sẵn sàng đoạn tuyệt với gia đình để đi theo những kẻ giết hại đồng loại của mình? Đâu là giọt nước tràn ly khiến anh buông xuôi và chấp nhận thân phận của mình? Đâu là những biến đổi ngôn ngữ để nhà phê bình Ego cuối cùng cũng hiểu được ý của ông chủ Gusteau? Và tại sao Gusteau lại không thể làm ý của mình dễ hiểu ngay từ đầu?

Tất nhiên là bài này chỉ dành cho những ai đã xem phim. Nếu được thì mời bạn xem lại phim trước khi đọc bài, để nhớ lại các chi tiết trong phim một cách tốt nhất. Dù bạn đã coi phim rồi, nhưng  nếu bạn chưa coi lại trong vòng một tuần trở lại đây, thì mình vẫn KHÔNG khuyến khích bạn đọc bài này.

“Không phải tất cả mọi người đều có thể trở thành một nghệ sĩ lớn, nhưng một nghệ sĩ lớn có thể đến từ bất cứ đâu.” Năm mới chúc các bạn luôn tìm thấy cho mình niềm đam mê và cảm hứng sáng tạo ở bất kỳ điều gì dù tầm thường nhất.

Trước khi đọc tiếp, hãy xác nhận là bạn vừa mới coi phim xong và nhớ các chi tiết trong phim bằng cách trả lời câu hỏi sau: Linguini đã tóm được Remy bằng vật dụng gì?

Cái nồi
Cái bao
Cái lọ

1 Remy watches Gusteau on TV
🇻🇳

Gusteau: Nấu ăn ngon không dành cho những trái tim yếu đuối. Bạn phải có một trái tim mạnh mẽ, ngập tràn trí tưởng tượng. Bạn phải thử những thứ có thể không ra gì. Và không được để ai tạo ra những giới hạn cho bạn cho dù bạn đến từ đâu. Thứ duy nhất giới hạn được bạn chính là tâm hồn bạn.

Điều tôi nói là sự thực. Ai cũng có thể nấu ăn. Nhưng chỉ những ai dũng cảm mới có thể thành công.

🇺🇸

Gusteau: Great cooking is not for the faint of heart. You must be imaginative, strong hearted. You must try things that may not work. And you must not let anyone define your limits because of where you come from. Your only limit is your soul.

What I say is true. Anyone can cook. But only the fearless can be great.

🔎

Tất cả những người trẻ, biết mình có tài, biết rằng cái định kiến mà xã hội đang có với mình sẽ tự động biến mất khi họ nhìn ra được tài năng đó, sẽ luôn mê mẩn với những câu nói đầy cảm hứng như này. Và ai có thể nói là nó sai? Nó đúng, càng đi càng thấy đúng. Nhưng thứ họ không thể ngờ được là thứ sẽ hành hạ họ không phải là bản thân những định kiến đó (chúng chỉ là những con dao giấy được ném lung tung vào người họ thôi), mà chính là sự quan tâm mà họ dành cho những người ném dao giấy đó.

🇻🇳

Skinner: Chúc mừng. Cậu có thể nấu lại được thành công tình cờ của cậu. Nhưng nếu muốn tồn tại được trong bếp của tôi thì cậu cần phải biết nhiều hơn là nấu xúp đấy, nhóc ạ. Colette sẽ chịu trách nhiệm dạy cậu cách làm việc ở đây.

Linguini: Nghe này, tôi muốn cho cô biết là tôi vinh dự biết bao khi được học với một…

Colette: Không! Anh nghe đây. Tôi chỉ muốn anh biết chính xác anh đang làm việc với ai. Anh thấy có bao nhiêu phụ nữ trong bếp này?

Linguini: À, tôi…

Colette: Chỉ có mình tôi. Anh có biết vì sao không?

Linguini: À, tôi…

Colette: Bởi cái bộ môn ẩm thực tinh hoa này có một hệ thống cấp bậc cũ rích được xây dựng trên những quy định do mấy lão già ngu ngốc viết ra. Những quy định đã được thiết kế sao cho không phụ nữ nào tham gia nổi vào cái nghề này. Nhưng sao tôi lại vẫn được ở đây. Cậu biết tại sao không?

Linguini: Bởi vì, ơ, bởi vì cô…

Colette: Bởi vì tôi là đầu bếp cứng rắn nhất cái bếp này. Tôi đã làm việc chăm chỉ rất lâu để đạt được điều đó. Và tôi không định đánh liều công việc của mình cho một anh chàng dọn dẹp gặp may. Nghe rõ chưa?

🇺🇸

Skinner: Congratulations. You were able to repeat your accidental success. But you’ll need to know more than soup if you are to survive in my kitchen, boy. Colette will be responsible for teaching you how we do things here.

Linguini: Listen, I just want you to know how honored I am to be studying under such…

Colette: No! You listen. I just want you to know exactly who you are dealing with. How many women do you see in this kitchen?

Linguini: (TITTERING) Well, I…

Colette: Only me. Why do you think that is?

Linguini: Well, I…

Colette: Because haute cuisine is an antiquated hierarchy built upon rules written by stupid old men. Rules designed to make it impossible for women to enter this world. But still I’m here. How did this happen?

Linguini: (TITTERING) Because, well, because you…

Colette: Because I am the toughest cook in this kitchen. I’ve worked too hard for too long to get here, and I am not going to jeopardize it for some garbage boy who got lucky. Got it?

🔎

Mối quan hệ của Linguini và Colette bắt đầu bằng việc cô dí dao vào cổ anh. Cô, cũng như Remy, cũng bắt đầu sự nghiệp của mình bằng việc chống lại định kiến của xã hội. Thế nên, khi ý của cô muốn nói là “Ai cũng có thể nấu ăn”, thì với Linguini, cô lại đang nói là “Không phải ai cũng có thể nấu ăn”. Lời nói của cô đã bị đảo nghĩa, và cả hai đều không nhận ra được điều đó.

Sau khi nghe Remy bày tỏ sự khó chịu của mình với sự khó chịu của Django với con người, Django liền dẫn Remy ra một tiệm diệt chuột.

🇻🇳

Django: Nhìn thật kĩ đi Remy. Đây là những gì sẽ xảy đến khi một con chuột bắt đầu cảm thấy thoải mái với con người. Thế giới mà chúng ta đang sống thuộc về kẻ thù. Chúng ta phải luôn sống dè chừng. Chúng ta chăm lo cho giống loài của mình, Remy ạ. Mọi thứ đã được an bài từ trước rồi, chúng ta chỉ là chuột thôi con trai ạ.

🇺🇸

Django: Take a good long look, Remy. Now, this is what happens when a rat gets a little too comfortable around humans. The world we live in belongs to the enemy. We must live carefully. We look out for our own kind, Remy. When all is said and done, we’re all we’ve got.

🔎

Một bài học về cuộc sống. Nếu như “Ai cũng có thể nấu ăn” là những lời gan ruột của Gusteau, thì “Tránh xa con người” cũng là những lời gan ruột của Django. Cả hai quan niệm đều là những gì họ đã trăn trở và chiêm nghiệm trong suốt cuộc đời, và không có cái nào kém giá trị hơn cái nào. Nhìn vào Django, ta có thể thấy ngay ông ấy không hề ghét bỏ loài người. Ông ấy hẳn đã từng tin vào những điều tốt đẹp của loài người, hết lần này đến lần khác. Nhưng loài người lại làm ông ấy thất vọng, cũng hết lần này đến lần khác. Những điều đó tích tụ dần dần, cho đến một ngày ông ấy bàng hoàng nhận ra: tôi không còn khả năng để tin thêm một lần nào nữa rồi.

Django không hề áp đặt Remy chút nào. Ông chỉ đặt duy nhất một câu hỏi: nếu con người là một loài tử tế, vậy thì đây là gì? Nếu ai cần hoài nghi bất kỳ điều gì ông ấy nói, cứ dắt họ ra bất cứ cửa hàng diệt chuột nào. Sự thật rành rành ra đó, nếu Remy vẫn không chịu tin, thì phải nói thẳng là anh đang bao che cho kẻ không bao giờ ngừng hủy hoại mình, và đang có dấu hiệu của hội chứng Stockholm. Còn ông ấy thì không muốn làm như thế. Ông ấy muốn đối diện với sự thật.

🇻🇳

Remy: Không.

Django: Hả?

Remy: Không. Bố, con không tin đâu. Bố đang bảo con rằng tương lai… chỉ có thể là thế này thôi sao?

Django: Mọi thứ sinh ra đã vậy rồi. Con không thể thay đổi được tự nhiên.

Remy: Thay đổi là điều tự nhiên, bố à. Một phần mà chúng ta có thể tác động đến. Và nó bắt đầu khi chúng ta quyết định.

Django: Con đi đâu đấy?

Remy: Đi tiếp, cùng với vận may của mình.

🇺🇸

Remy: No.

Django: What?

Remy: No. Dad, I don’t believe it. You’re telling me that the future is… Can only be more of this?

Django: This is the way things are. You can’t change nature.

Remy: Change is nature, Dad. The part that we can influence. And it starts when we decide.

Django: Where you going?

Remy: With luck, forward.

🔎

Đây là ánh mắt cuối cùng của Remy dành cho cha trước khi bước đi trên con đường của riêng mình. Anh không phủ nhận điều trước mắt mình là đúng, nhưng anh tin là có một cách diễn giải khác cho sự thật này. Anh chấp nhận mình sẽ có hội chứng Stockholm để tiếp tục niềm tin vào con người. Anh muốn chấm dứt chuyện này, một lần cho mãi mãi.

Không ai trong số họ mảy may quan tâm liệu con người có cho mình được một cái gì không, và cũng không ai trong số họ muốn làm bố mình/con mình phải đau lòng. Họ hiểu tấm lòng của nhau, nhưng họ vẫn không thể đi bên cạnh nhau. Remy vẫn phải cô đơn trên con đường mình đã chọn, và Django vẫn phải để Remy cô đơn đi trên con đường đó. Một câu chuyện buồn giữa hai kẻ có tấm lòng từ bi mạnh mẽ.

Trên phương diện logic, anh trả lời hơi… lạc đề. Django thực ra không hề có ý ngăn cản anh đến với con người mà chỉ muốn hỏi: “con đã có phương pháp nào để giữ cho bản thân được an toàn hay không?” Chỉ cần anh trả lời “con có một người sẵn sàng bảo vệ con” thì mọi chuyện sẽ khác. Nhưng anh không hề trả lời như vậy. Tại sao? Vì thực ra Django có hỏi câu đó đâu. Nhưng tại sao? Đó là vì mặc dù vấn đề ban đầu chỉ là “loài chuột cần tìm cách để giữ an toàn khi ở gần con người”, thì để thuận tiện hơn cho việc lưu trữ nó trong trí nhớ, ý niệm đó sẽ được biến đổi thành “con người sẽ tìm cách làm hại loài chuột”. Có thể thấy, khi nói vấn đề nằm ở phía loài người chứ không phải ở phía loài chuột, thì vấn đề bỗng trở nên dễ nhớ, dễ hiểu, dễ áp dụng hơn rất nhiều.

Nhưng đây là vấn đề về mặt lưu trữ thông tin trong bộ nhớ, chứ như đã phân tích ở cảnh trước, Django đâu có muốn ghét bỏ hay đổ lỗi gì loài người đâu. Chính việc khái niệm đã bị biến đổi nghĩa khiến cho việc giải quyết vấn đề trở nên khó khăn hơn. Khi thông tin được lấy ra khỏi bộ nhớ, thì ý niệm gốc đã bị quên rồi. Mà đã quên rồi, thì cũng không thể nào nói đúng thứ cần nói được.

Tương tự, Remy cũng đâu thực sự thấy con người an toàn đâu. Thứ duy nhất anh biết chắc là ở bên Linguini, anh sẽ an toàn. Nhưng Linguini không thể đại diện cho toàn bộ con người. Nên Remy không có hội chứng Stockholm với Linguini, nhưng với loài người thì có. Đã thế anh còn nói đến những vấn đề như “tương lai không phải thứ có thể đoán được”, “bản chất của tự nhiên là thay đổi”, hay “việc ta ra quyết định sẽ thay đổi bản chất của tự nhiên”. Não anh đã quy nạp Linguini thành toàn bộ loài người và liên kết nó với các chủ đề khác để dễ lưu trữ thông tin hơn, nhưng điều đó khiến cho cuộc nói chuyện của cả hai không đi tới đâu.

Nên nói tóm lại:

  • Remy không trả lời trực tiếp vào câu hỏi của Django, nên dù biết là Remy không sai Django vẫn không biết mình đang sai ở đâu
  • Django dù muốn hỏi câu hỏi trực tiếp ông cũng không thể hỏi được, nên Remy dù muốn trả lời vào câu hỏi đó anh cũng không làm được

Ở đây Remy nói sự thay đổi sẽ bắt đầu khi chúng ta quyết định. Nghĩa là nếu muốn bàn về sự thay đổi, thì phải bàn về sự ra quyết định. Nhưng nếu muốn bàn một cách rốt ráo về sự ra quyết định, thì không thể không bàn đến sự chú ý. Vì sự chú ý được sinh ra là để quyết định xem điều gì cần phải làm giữa những mong muốn khác nhau, thậm chí mâu thuẫn nhau. Tôi có một bài viết dành riêng cho nó: Bản ngã là gì nếu không phải là sự chú ý?

Sau khi Colette được Linguini (cưỡng) hôn, quá sung sướng cô chở Linguini khắp thành phố. Cô rồ ga điên cuồng, gió bay phần phật làm Linguini rơi cả nón ra, trong đó có Remy. Lúc rơi ra anh bị văng vào một quán cà phê vỉa hè, và mọi người đánh đuổi anh xuống cống.

🇻🇳

Khách đi đưng: Chuột!

(MỌI NGƯỜI LA HÉT)

Ngưi ph n: Lũ động vật kinh tởm.

Remy: Tôi đã bị nhắc nhở rằng mọi thứ mong manh như thế nào. Cách thế giới thực sự nhìn tôi ra sao. Và mọi thứ ngày càng tồi tệ hơn.

🇺🇸

People on the street: Rat!

(PEOPLE SCREAMING)

Woman: Disgusting little creatures.

Remy: I was reminded how fragile it all was. How the world really saw me. And it just kept getting better.

🔎

Đây không phải là lần đầu tiên anh bị đánh đuổi như vậy (lần đầu ở nhà bà chủ nhà, và lần hai là lúc bị phát hiện trong bếp). Nhưng đây là lần đầu tiên anh thực sự ngẫm nghĩ về thân phận loài chuột của mình. Hai lần đầu sự đánh đuổi của họ chỉ là những con dao giấy được phóng lung tung vào người anh thôi, nhưng phải sau hôm nói chuyện với Django, anh bắt đầu nghĩ tốt về những người đã ném dao vào anh. Và như đã nói ở bức hình đầu tiên, chính sự quan tâm của anh dành cho họ mới thực sự là con dao đâm vào người anh.

Remy vào văn phòng của bếp trưởng Skinner và phát hiện di chúc của Gusteau cùng với lá thư của mẹ Linguini. Skinner phát hiện thấy và rượt đuổi Remy. Đây là cảnh Remy nhảy ra khỏi tàu.

🔎

Nhiều người sẽ nhìn vào cảnh này mà vui mừng trước sự chiến thắng của Remy với kẻ xấu. Tuy nhiên, đây không phải là năng lực của anh gì cả, mà chỉ là may mắn thôi. Nếu không có cơn gió bất ngờ thổi đó, nếu khối lượng của Remy không đủ nhỏ để cơn gió đó có thể đẩy anh đi xa hơn, thì làm sao mà anh có thể đáp lên con tàu đó được? Nếu rơi xuống nước, làm mất bản di chúc và lá thư của mẹ Linguini thì có thể mọi việc sẽ còn tồi tệ hơn.

Nhưng điều đó cũng không có nghĩa là thành công hay thất bại hoàn toàn phụ thuộc vào ngoại cảnh. Nếu phân tích kỹ hơn, ta có thể thấy là bây giờ Remy đã được Linguine công nhận rồi. Chỉ cần có lớp vỏ con người, thì anh dư sức ra mở nhà hàng riêng. Nên tuy đúng là thành công thì cần có sự tác động từ ngoại cảnh, nhưng ta không nên dùng quan điểm đó trong bất cứ lập luận nào của mình. Vì những ai nghĩ rằng cần phải có ngoại cảnh thì mới thành công sẽ là những người thất bại đầu tiên.

🇻🇳

Ego: Cậu là Linguini phải không?

Linguini: Uh, chào ông…

Ego: Thứ lỗi cho tôi vì đã làm gián đoạn buổi tiệc chúc mừng sớm của cậu, nhưng tôi nghĩ sẽ chỉ công bằng khi cho cậu một cơ hội thi đấu vì cậu mới tham gia cuộc chơi này.

Linguini: Uh… cuộc chơi?

Ego: Đúng. Và cậu đang chơi mà không có đối thủ nào tham gia. Điều đó, như cậu có thể đoán… là phạm luật.

Linguini: Ông là Anton Ego.

Ego: Cậu phản ứng hơi chậm so với một người đang nổi lên như gió.

Linguini: Còn ông quá gầy so với một người thích đồ ăn.

Ego: Tôi không thích đồ ăn. Tôi yêu chúng. Nếu tôi không yêu chúng, tôi sẽ không nuốt. Tôi sẽ quay lại vào tối mai với một kì vọng lớn. Cầu mong anh sẽ không làm tôi thất vọng.

🇺🇸

Ego: You are monsieur Linguini?

Linguini: Uh, hello…

Ego: Pardon me for interrupting your premature celebration, but I thought it only fair to give you a sporting chances as you are new to this game.

Linguini: Uh… game?

Ego: Yes, and you’ve been playing without an opponent, which is, as you may have guessed… against the rules.

Linguini: You’re Anton Ego…!

Ego: You’re slow for someone in the fast lane.

Linguini: And you’re a thin for someone who likes food! [Journalists gasps]

Ego: I don’t like food, I love it. If I don’t love it, I don’t swallow. [Linguini gulps nervously] I will return tomorrow night with high expectations. Pray you don’t disappoint me. [leaves]

🔎

Ego được nhà làm phim mô tả như một người vô cùng bảo thủ và cao ngạo. Ông rất tự hào với những đoạn chơi chữ vừa đấm vừa xoa của mình, và xem việc hạ bệ được Gusteau là một chiến công hiển hách. Nhưng ở đoạn này theo tôi đắt giá nhất là hai câu cuối cùng: “Tôi sẽ quay lại vào tối mai với một kì vọng lớn. Cầu mong anh sẽ không làm tôi thất vọng.” Nó cho thấy toàn bộ cái tôi của ông ấy (cái ego của Ego) được sinh ra chỉ để nhằm một điều duy nhất: giữ vững sự kỳ vọng về chất lượng sản phẩm. Nếu thực sự Linguini/Remy có tài, chẳng phải chinh phục ông ấy là một điều rất dễ dàng sao? Vậy thì, lửa thử vàng, gian nan thử sức. Nếu Ego là một kẻ kém cỏi trong việc bảo vệ cái tôi của mình, thì Paris sẽ chỉ biết Remy là một tài năng, chứ không biết được giữa một đám tài năng ai vượt trội hơn cả. Ông ấy đã dành cả cuộc đời để chờ một chú chuột tầm thường đến chinh phục trái tim mình. Ông ấy muốn một lần trong đời thấy rằng mình đang sai.

Linguini giận Remy vì đã chỉ biết tập trung vào chuyện nấu ăn mà không tôn trọng suy nghĩ của những người khác. Remy giận Linguini vì đã nhận hết mọi công lao về mình trong lúc phỏng vấn với báo chí. Trong lúc tức giận Remy đã dẫn cả đàn vào nhà hàng trộm thức ăn. Khi Linguini quay lại xin lỗi thì phát hiện chuyện này.

🇻🇳

Linguini: Cái gì vậy? Chuyện gì thế này?

Cái… Này…

Cậu… cậu đang ăn trộm thức ăn hả? Sao cậu có thể? Tôi… Tôi đã coi cậu là bạn! TÔI ĐÃ TIN CU!

CÚT ĐI! Cậu và cả lũ bạn chuột của cậu nữa! Và đừng có quay lại, nếu không tôi sẽ đối xử với cậu theo cách các nhà hàng nên đối xử với bọn phá hoại!

🇺🇸

Linguini: What is this? What’s going on?

What? Hey!

You’re-you’re-you’re stealing food? Wha… how could you? I… I thought you were my friend! I TRUSTED YOU!

GET OUT! You and all your rat buddies! And don’t come back, or I’ll treat you the way restaurants are supposed to treat pests!

🔎

Remy vừa mới bị những người xa lạ làm lung lay niềm tin của mình, thì bây giờ đến chính Linguini bồi thêm một cú khác. Remy đã sai khi đem cả đàn tới ăn trộm đồ ăn để trả đũa Linguini, nhưng điều đó không có nghĩa là Linguini nên đe dọa sẽ đối xử như cách các nhà hàng nên đối xử với chuột. Đây là một lời nhắc nhở cho cả Remy và Linguini: không bao giờ đối xử tệ với bạn mình, kể cả khi họ đã đối xử tệ với mình. Vì chỉ một lần như vậy thôi là sẽ đẩy họ tới sự bất lực.

🇻🇳

Remy: Bố nói đúng. Con đang đùa với ai chứ? Chúng ta đâu thể thay đổi bản thân, và chúng ta là chuột. Cậu ấy sẽ đi khỏi sớm thôi, và giờ bố biết cách vào trong rồi đấy. Cứ trộm tất cả những gì bố muốn.

Django: Con không vào sao?

Remy: Con giờ chẳng còn thấy ngon miệng nữa rồi.

🇺🇸

Remy: You’re right, Dad. Who am I kidding? We are what we are, and we’re rats. Well, he’ll leave soon, and now you know how to get in. Steal all you want.

Django: You’re not coming?

Remy: I’ve lost my appetite.

🔎

Lần này Remy buông xuôi. Anh thừa nhận rằng mình đang lừa dối bản thân, và thừa nhận sự bất lực của mình trong việc thay đổi tự nhiên. Anh chấp nhận thân phận loài chuột của mình. Django hẳn cũng từng có một ngày buồn bã như thế.

🇻🇳

Mustafa: Thưa ngài, ngài đã biết ngài muốn ăn gì tối nay không?

Ego: Có, tôi nghĩ là tôi biết. Sau khi đọc nhiều lời tâng bốc quá lố về anh đầu bếp mới của nhà hàng, anh có biết tôi đang thèm thưởng thức cái gì không? Một góc nhìn. Đúng thế. Tôi muốn có một góc nhìn thật tươi ngon, không lẫn vào đâu, được chuẩn bị kỹ lưỡng. Anh có thể giới thiệu một chai rượu ngon đi kèm với nó không?

Mustafa: Thưa ngài cái nào cơ?

Ego: Với góc nhìn. Hết rồi à, tôi đoán thế?

Mustafa: Tôi…

Ego: Tốt lắm. Vì các anh đã hết góc nhìn và dường như chẳng có ai khác có nó ở cái thành phố tm lm này, nên hay là ta thỏa thuận vầy đi. Các anh cung cấp món ăn, tôi cung cấp góc nhìn. Và tôi nghĩ một chai Cheval Blanc 1947 sẽ hợp với nó đấy.

Mustafa: Tôi e là tôi… lựa chọn cho bữa tối của ngài là gì ạ?

Ego: ng dy gin d] Bảo với bếp trưởng Linguini của các anh rằng tôi muốn bất cứ thứ gì mà anh ta dám phục vụ tôi. Bảo anh ta hãy trổ hết tài năng ra mà thuyết phục tôi.

🇺🇸

Mustafa: [taking Ego’s order] Do you know what you’d like this evening, sir?

Ego: Yes, I think I do. After reading a lot of overheated puffery about your new cook, you know what I’m craving? A little perspective. That’s it. I’d like some fresh, clear, well-seasoned perspective. Can you suggest a good wine to go with that?

Mustafa: With what, sir?

Ego: Perspective. Fresh out, I take it?

Mustafa: I am, uh…

Ego: Very well. Since you’re all out of perspective and no one else seems to have it in this bloody town, I’ll make you a deal. You provide the food, I’ll provide the perspective, which would go nicely with a bottle of Cheval Blanc 1947.

Mustafa: [Visibly confused] I’m afraid… your dinner selection?

Ego: [stands up angrily] Tell your chef, Linguini, that I want whatever he dares to serve me. Tell him to hit me with his best shot.

Also read: Is there such a concept of “clear food”?

🔎

“Perspective” quả là một từ đắt, một mot juste. Nhiều người sẽ bảo đây chỉ là ngôn từ sáo rỗng để che đậy, là cách dùng hình ảnh bóng bẩy để đấm vào mặt người khác. Thì… cũng không sai. Rõ ràng, nếu bạn xem cẩn thận từng khung hình một, thì sẽ thấy cách tôi chọn khung hình cứ như là đang xuyên tạc bản tính thật của ông ấy vậy. Trong phim ông ấy đặt ra câu hỏi thách thức, cổ ngẩng cao, nhìn người hầu bàn bằng nửa con mắt, nhe răng đòi ăn tươi nuốt sống. Cái cảnh tôi lấy chắc chắn chỉ là trùng hợp với khuôn mặt của người tử tế thôi, chứ làm sao mà vậy được.

Xem ba bốn lần cảnh này, đặc biệt là khúc nhe răng ăn tươi nuốt sống, cộng thêm cái giọng khàn khàn, tự nhiên tôi lại liên tưởng đến rồng Smaug trong phim Hobbit. I am fire I am death :v

Tuy vậy, như các bạn đã biết, về sau thái độ của ông ấy thân thiện hẳn ra. Ông ấy đã đứng ngắm trăng rất lâu, và cuối cùng sẵn sàng đạp đổ những gì mình đã từng nói trước đó. Nên nếu Remy vẫn luôn tin rằng con người là tốt dù bằng chứng ngược lại rành rành trước mắt, thì tôi cũng phải mô tả ông ấy như một người thân thiện bất kể ông ấy hung tợn ra sao. Để có thể cung cấp được một góc nhìn mới thì ta phải tạm hoãn lại góc nhìn vốn có đã. Việc của mình là cung cấp góc nhìn mới cho ông ấy, còn việc đánh giá ông ấy thân thiện hay hung tợn hãy để tự ông ấy làm.

🇻🇳

Gusteau: Vậy là chúng ta bỏ cuộc

Remy: Sao ông lại nói thế?

Gusteau: Chúng ta đang ở trong một cái lồng bên trong một cái cốp xe, chờ đợi một tương lai đầy đồ ăn đông lạnh.

Remy: Không, tôi mới là người trong lồng. Tôi mới bị bỏ cuộc. Còn ông tự do mà.

Gusteau: Tôi chỉ tự do như trí tưởng tượng của cậu thôi. Như chính cậu vậy

Remy: Ôi, cho tôi xin. Tôi mệt mỏi với việc giả vờ lắm rồi. Tôi giả vờ làm một con chuột với bố tôi. Tôi giả vờ làm một con người qua Linguini. Tôi giả vờ ông tồn tại để tôi có ai đó nói chuyện! Ông chỉ nói những thứ mà tôi biết lâu rồi! Tôi biết tôi là ai! Tại sao tôi lại cần ông phải nói với tôi điều đó? Tại sao tôi cần phải giả vờ?

Gusteau: [Bật cười] Nhưng cậu không hề giả vờ, Remy ạ. Cậu chưa từng giả vờ.

🇺🇸

Gusteau: So, we have given up.

Remy: Why do you say that?

Gusteau: We are in a cage inside the car trunk awaiting a future in frozen food products.

Remy: No, I’m the one in a cage. I’ve given up. You are free.

Gusteau: I am only as free as you imagine me to be. As you are.

Remy: Oh, please. I’m sick of pretending. I pretend to be a rat for my father. I pretend to be a human through Linguini. I pretend you exist so I have someone to talk to! You only tell me stuff I already know! I know who I am! Why do I need you to tell me? Why do I need to pretend?

Gusteau: (CHUCKLING) But you don’t, Remy. You never did.

🔎

Khi bị nhốt trong lồng, Remy một lần nữa thừa nhận rằng mình đã lừa dối bản thân. Anh khẳng định là mình đã hết cách. Nếu ai vẫn dây dưa nói là anh còn cách, anh sẽ phát bực lên. “ĐỪNG NÓI GÌ THÊM NỮA. TÔI KHÔNG TIN ĐÂU.” Chẳng phải chỉ những kẻ ngây thơ mới tin rằng có thể làm được những điều bất khả sao? Thật khó chịu và phiền phức.

Bố Remy hẳn cũng từng có một ngày như thế.

Guesteau đã làm gì trong tình cảnh này? Ông bật cười. Bằng nụ cười đó, ông phủ nhận rằng anh là người lừa dối chính mình. Về cơ bản, ông đang phủ nhận cảm xúc của Remy, và yêu cầu anh phải tự thay đổi quan niệm của bản thân cho tới khi ông đồng ý thì thôi. Thật may là Gusteau là do Remy tưởng tượng ra chứ không phải người thật. Nếu là người thật thì rất có thể tâm trạng của Gusteau cũng chẳng thoải mái mà bật cười được như vậy. Và nếu có làm được thế nào cũng càng khiến Remy cảm thấy mình bị coi thường hơn.

Bằng việc giữ cho tâm trí của Remy luôn ở chủ đề “đã chọn tin Linguini”, ông đã giúp anh không còn suy nghĩ về chủ đề “tôi đã lừa dối chính tôi”. Bằng việc chỉ nói về Linguini, Remy sẽ thay đổi đối tượng chú ý. Thay đổi đối tượng để chú ý cũng sẽ thay đổi góc nhìn của ta.

🇻🇳

Django: Con đi đâu đấy?

Remy Quay lại nhà hàng. Họ sẽ thất bại mất nếu không có con.

Django: Sao con phải quan tâm chuyện đó?

Remy: Vì con là đầu bếp!

🇺🇸

Django: Where are you going?

Remy: Back to the restaurant. They’ll fail without me.

Django: Why do you care?

Remy: Because I’m a cook!

🔎

Sau khi được bố và anh mình giải cứu, Remy chạy ngay lập tức đến nhà hàng. Nếu Gusteau không chuẩn bị sẵn tinh thần cho Remy trước, thì rất có thể anh sẽ xin lỗi bố vì mình đã cãi lời, nhận ra gia đình mới là điều quan trọng nhất, và quay lại công việc kiểm tra thuốc độc trước đây. Nhưng giờ đây, thứ duy nhất anh còn nhớ về bản thân đó là anh là một đầu bếp. Còn đầu bếp đó là chuột hay là người anh cũng không quan tâm. Khái niệm “tôi là chuột” đã hoàn toàn rời bỏ tâm trí anh. Anh đã tự định nghĩa lại chính mình.

🇻🇳

Django: Remy.

Emile: Đừng làm thế.

Django: Remy. Đừng! Dừng lại!

Emile: Họ sẽ thấy em mất. Dừng lại.

Horst: Chúng ta đang không bàn về tôi. Mà chúng ta đang bàn về chuyện làm thế nào bây…

Mt đu bếp: CHUỘT!

Django: Remy!

Horst: Lấy tôi con dao.

🇺🇸

Django: Remy.

Emile: Don’t do it.

Django: Remy! Don’t! Stop!

Emile: They’ll see you. Stop.

Horst: We’re not talking about me. We’re talking about what to do right…

Chef: RATS!

Django: Remy.

Horst: Get my knife.

🔎

Việc anh là chuột vốn không liên quan gì đến việc nấu ăn, nhưng bây giờ người đầu bếp này phải giải quyết vấn đề chuột – người cho xong, một lần cho mãi mãi. Thành kiến này đã biến đổi anh đến mức bây giờ anh sẵn sàng bỏ cả mạng sống của mình để thay đổi nó. Phải là một kẻ đến cái mạng của mình còn không tiếc mới có thể làm những người có thành kiến phải suy nghĩ lại.

🇻🇳

Linguini: ĐỪNG ĐỤNG VÀO NÓ!

🇺🇸

Linguini: DON’T TOUCH IT!

🔎

Emile và Django tận mắt chứng kiến Linguini ra bảo vệ Remy như thế nào. Nếu Linguini chỉ ra trễ một giây thôi, chắc chắc Remy đã mất mạng.

Điều này làm đảo lộn mọi quan niệm của Django. Linguini giờ đây không chỉ là con người đầu tiên chơi thân với loài chuột, mà trên hết, còn là ân nhân cứu mạng của con mình. Ông buộc phải tra vấn lại toàn bộ thế giới quan của mình, và phải định nghĩa lại thế nào là “con người”.

🇻🇳

Linguini: Tôi biết điều này nghe thật điên khùng, nhưng, sự thật đúng là đôi lúc nghe điên khùng thật. Nhưng điều đó không có nghĩa là nó không phải là sự thật. Và sự thật là, tôi không hề có tài năng gì hết. Nhưng con chuột này, chính nó là người đứng sau các công thức đó. Nó chính là người đã nấu ăn. Người đầu bếp thực sự. Nó đã trốn dưới cái mũ đầu bếp của tôi. Nó điều khiển hành động của tôi. Nó là lý do tôi có thể nấu những món ăn hấp dẫn mọi người. Là lý do khiến Ego ở bên ngoài cánh cửa kia. Mọi người đã khen tôi vì tài năng của nó. Tôi biết điều này thật khó tin, nhưng mà này, mọi người đã tin là tôi biết nấu ăn, phải không?

Nghe này, chuyện này là có thể. Nó nghe thật điên rồ, nhưng nó sẽ làm được. Chúng ta có thể trở thành nhà hàng danh giá nhất Paris, và chú chuột này, chú đầu bếp nhỏ xuất sắc này, có thể đưa ta tới đó. Mọi người nghĩ sao? Mọi người cùng tôi chứ?

🇺🇸

Linguini: I know this sounds insane, but, well, the truth sounds insane sometimes. But that doesn’t mean it’s not the…the truth. And the truth is, I have no talent at all. But this rat, he’s the one behind these recipes. He’s the cook. The real cook. He’s been hiding under my toque. He’s been controlling my actions. He’s the reason I can cook the food that’s exciting everyone. The reason Ego is outside that door. You’ve been giving me credit for his gift. I know it’s a hard thing to believe, but, hey, you believed I could cook, right?

Look, this works. It’s crazy, but it works. We can be the greatest restaurant in Paris, and this rat, this brilliant little chef, can lead us there. What do you say? You with me?

🔎

Ở đây Linguini đang cố gắng nói rằng: dù mọi người có tin nó hay không, thì đây chính là sự thật. Nói theo nhà văn Phillip Dick thì “thực tại là thứ sẽ không mất đi khi bạn ngừng tin vào nó”. Đây chính là điều Django đã cố gắng nói cho Remy biết. Đây cũng là điều Remy đã cố gắng nói cho Django biết.

🔎

Cô biết anh không sai, nhưng cô cũng không biết mình đã làm gì sai. Cô không trách anh kém cỏi, mà trách đã không nói chuyện này sớm hơn, để bây giờ thành ra lừa dối cô. Ở phía anh, anh cũng muốn nói ra cho cô biết từ lâu lắm chứ. Anh cũng chẳng ngại nói rằng mình kém cỏi bất tài, nhưng anh vẫn không dám làm. Nếu anh chưa thể đảm bảo sự an toàn cho Remy, thì làm vậy sẽ là nguy hiểm. Nghĩa là, anh cảm thấy mình cần phải giải quyết vấn đề định kiến về loài chuột nói chung của cô trước thì mới có thể thú nhận sự bất tài của mình một cách thoải mái được.

Nhưng có thật cô có định kiến đó không? Hay cô chỉ sốc lúc đầu, nhưng rồi sẽ tự thấy chú chuột ấy cũng có hoàn cảnh hệt như mình? Tức là, thật ra anh chỉ cần bâng quơ hỏi “em cảm thấy gì về việc một chú chuột biết nấu ăn?”, thì chắc hẳn nó sẽ kích thích trí tưởng tượng của cô. Cô sẽ nhớ lại cái thời cô mới đi xin việc, khi cô phải chịu nhiều lề luật chỉ vì mình là phụ nữ. Anh chưa hề đặt câu hỏi này cho cô, nhưng trong vô thức đã thay mặt cô trả lời nó. Và tất nhiên câu trả lời của anh trật lất. Thế nên, câu hỏi đó không chỉ là để cô chuẩn bị tinh thần làm quen với chuột, mà còn là để anh có được cơ hội cảm thấy cô hoàn toàn không giống mình nghĩ.

Tại sao anh lại không đặt được câu hỏi này? Vì để có thể mà hỏi thì ít nhất cũng phải nghĩ ra được câu hỏi đã. Đứng từ ngoài thì thấy đơn giản, nhưng chỉ có người trong cuộc mới thấy bít đặc. Chỉ cần nghĩ đến việc cô sẽ sốc thôi, là đầu óc của Linguini sẽ tự bế quan tỏa cảng chính mình, không cho anh nghĩ tiếp. Và kể cả khi anh lạnh lùng, nhất quyết phải giải quyết cho bằng được, thì công việc bếp núc không cho phép anh thảnh thơi nghĩ về chuyện tìm hướng giải quyết. Để có thể làm sáng tỏ bất cứ điều gì thì đều cần phải suy nghĩ. Chỉ cần có bất kỳ việc gì choán lấy tâm trí ta, thì ta không thể kết nối mọi dữ kiện, dù dữ kiện thì đã có sẵn hết. Ta có thể có linh cảm là sẽ có lối ra cho vấn đề này, nhưng việc bảo vệ Remy đòi hỏi nhiều sự chắc chắn hơn là linh cảm. Tới chừng nào mọi dữ kiện được kết nối hết thì mới có thể nói ra dứt khoát, còn không thì anh sẽ cứ ở một cảm giác lưng lửng, hoang mang.

Cái ý của Remy khi nói về thế giới mong manh thật ra là đang nói đến sự mong manh của quá trình tư duy. Và tư duy không chỉ là nằm gác tay lên trán là xong, mà còn phải ghi lại các suy nghĩ rời rạc rồi sau đó sắp xếp các ý lại cho rõ ràng. Nói chung, chỉ khi nào suy nghĩ được trình bày dưới dạng văn bản thì mới mong không sợ rằng mình đang sai. Còn hễ mà còn sợ mình đang sai thì anh sẽ còn bị cứng họng mỗi khi cô hỏi “có chuyện gì thế?”, mặc dù anh biết anh không sai.

Chính vì như vậy, nên những người có thể giúp người khác thay đổi quan niệm nhất lại là những người không bao giờ ở trạng thái sẵn sàng để giúp. Sự rảnh rỗi là điều tối quan trọng để hàn gắn mọi thứ. Thế nên, mặc dù cô rất muốn tát anh vì anh đã không nói sớm, thì cô cũng hiểu đó không phải là lỗi của anh. Cô nhớ lại những lần đã dí dao vào cổ anh, đã tát anh nổ đom đóm mắt, và đã xém xịt hơi cay vào mắt anh. Cô nhớ lại những điều đó, và nhận ra mình đã làm ngược lại tất cả những gì mình thực sự mong muốn. Tất cả những gì cô có thể làm bây giờ là nuốt ngược lại và bỏ trốn.

🇻🇳

Remy: Bố.

Remy: Bố à, con không biết nói gì nữa.

Django: Bố đã sai về những người bạn của con và cả về con nữa.

Remy: Con không muốn bố nghĩ con đang chọn những thứ này trên cả gia đình. Con không thể chọn giữa hai nửa của chính mình.

Django: Bố không nói về chuyện nấu ăn. Bố đang nói đến suy nghĩ của con. Việc này thực sự rất có ý nghĩa với con?

(HUÝT SÁO)

Django: Chúng ta không phải là những đầu bếp, nhưng chúng ta là gia đình. Con hãy bảo chúng ta phải làm gì, và chúng ta sẽ làm nó.

🇺🇸

Remy: Dad.

Remy: Dad, I don’t know what to say.

Django: I was wrong about your friend and about you.

Remy: I don’t want you to think I’m choosing this over family. I can’t choose between two halves of myself.

Django: I’m not talking about cooking. I’m talking about guts. This really means that much to you?

(WHISTLES)

Django: We’re not cooks, but we are family. You tell us what to do, and we’ll get it done.

🔎

Đây là nút thắt cuối cùng của bố con Remy được giải quyết. Ta thấy, sau rất nhiều xung đột thì các nhân vật mới có thể nói cho nhau nghe điều mà họ đã muốn nói cho nhau nghe từ rất lâu. Họ đã phải trải qua một quá trình tái định nghĩa tất cả các khái niệm để có thể lắng nghe được nhau. Remy đã phải định nghĩa lại thế nào là “gia đình”, Django phải định nghĩa lại thế nào là “loài người”, và Colette phải định nghĩa lại thế nào là “Linguini” và “loài chuột”. Họ không khác gì những ông thầy bói mù xem voi: cùng nói về “con voi” nhưng lại hiểu theo những cách hiểu khác nhau. Mà nếu mà có những cách hiểu khác nhau cho cùng một cái tên, thì đây chính là những từ đồng âm khác nghĩa.

Linguini thì xém nữa phải định nghĩa lại thế nào là “Remy”.

🇻🇳

Remy: Đội ba sẽ lo xử lý cá. Đội bốn, đồ quay. Đội năm, thịt nướng. Đội sáu, nước xốt. Tất cả vào vị trí. Nhanh, nhanh, nhanh!

🇺🇸

Remy: Team three will be handling fish. Team four, roasted items. Team five, grill. Team six, sauces. Get to your stations. Let’s go, go, go!

🔎

Con trai thủ lĩnh tất nhiên sẽ thừa hưởng tố chất chỉ huy 🤩

Cảnh Linguini chạy bàn rót rượu cho Ego

🔎

Trước đây Ego làm anh sợ chết khiếp, thì giờ Ego còn chẳng là cái đinh. Khi nào sự chú ý của anh dành cho Ego chỉ là con số 0 thì anh mới có thể phục vụ Ego chu đáo được.

Có một câu nói của Cao Huy Thuần mà tôi lặp đi lặp lại khá nhiều trong blog này: “Một con én mải miết đưa thoi. Mùa xuân có đến hay không, én không đặt vấn đề.” Để có thể làm được một điều gì đó (như đem mùa xuân tới chẳng hạn), cách tốt nhất là không nên nghĩ gì về nó. Ví dụ:

  • Remy không nghĩ gì về việc anh ấy là chuột → Remy giải quyết được vấn đề chuột – người
  • Gusteau không đoái hoài tới cảm xúc của Remy → Gusteau giúp được Remy khỏi bế tắc
  • Linguini không thấy là mình đang phục vụ Ego → Linguini phục vụ được Ego
  • Chim én không đặt vấn đề về mùa xuân → Chim én đem mùa xuân về

Chỉ khi nào cái mình đang muốn hướng tới được đặt ra khỏi tầm quan sát và không còn lởn vởn trong tâm trí của mình, thì ta mới làm nó tốt được.

Một số cách nói khác: đặt nó ra khỏi tầm quan sát, không chú ý đến nó, không đặt vấn đề gì tới nó, không đoái hoài gì đến nó, thờ ơ với nó, thấy nó không liên quan gì đến chuyện mình đang làm, hoàn toàn không nhận ra là nó đang tồn tại

Nhưng hẳn bạn cũng thấy có gì đó mâu thuẫn ở đây. Chẳng phải là để làm được một cái gì đó tốt nhất, ta nên toàn tâm toàn ý với nó sao? Đó là vì để đạt được bất cứ mục tiêu nào thì đều cần hoàn thành những bước nhỏ hơn. Khi ta toàn tâm toàn ý với mục tiêu nhỏ, thì ta sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu lớn. Nhưng cũng vì toàn tâm toàn ý với mục tiêu nhỏ, mà việc mục tiêu lớn có đạt được hay không không còn lởn vởn trong tâm trí ta nữa. Nói cách khác, điều này trông mâu thuẫn nhưng thật ra lại hoàn toàn hợp lý.

Chính vì như vậy nên Lão Tử mới nói câu “Con đường vạn dặm bắt đầu từ một bước chân.” Chỉ cần quan tâm đến bước chân tiếp theo của mình thôi, là ta vừa có thể toàn tâm toàn ý đến công việc mà lại chẳng hề đoái hoài đến việc nó có đạt được hay không. Điều đó cũng có nghĩa, là với những ai còn đang mơ hồ để đạt mục tiêu lớn, thì họ mới còn đang chấp vào cái đích. Còn với những ai đã có một lộ trình rõ ràng rồi, việc đòi hỏi phải làm được bước lớn trước khi hoàn thành bước nhỏ bỗng trở nên buồn cười. Đó chính là lý do Gusteau bật cười trước Remy. Những người nhìn xa trông rộng thật ra chỉ là những người biết mình sẽ phải làm gì tiếp theo.

🇻🇳

Ego: Theo nhiều cách khác nhau, công việc của một nhà phê bình là dễ dàng. Chúng tôi ít khi chịu rủi ro, nhưng lại được tận hưởng một vị trí ở trên những người đã cống hiến công việc của họ và cả bản thân họ cho chúng tôi đánh giá. Chúng tôi rất hay dùng những lời chỉ trích tiêu cực, mà cả việc viết và đọc chúng đều rất vui. Nhưng sự thật cay đắng mà chúng tôi những nhà phê bình phải đối mặt đó là, khi thực sự xem xét kỹ càng mọi chuyện, những thứ bỏ đi hạng thường có khi lại nhiều ý nghĩa hơn là những chỉ trích của chúng tôi dành cho nó. Nhưng cũng có khi một nhà phê bình thực sự phải đối mặt với rủi ro, và đó là khi họ khám phá ra và bảo vệ những điều mới. Thế giới thường không tử tế với những tài năng mới, những sáng tạo mới. Những điều mới mẻ cần những người bạn.

Tối qua, tôi đã có một trải nghiệm mới mẻ, một bữa ăn ngoài sức tưởng tượng đến từ một nguồn gốc kì quặc không thể nào ngờ được. Nói rằng cả bữa ăn và người làm ra nó đã thách thức những quan niệm trước đây của tôi về việc nấu ăn ngon là còn chưa đủ xứng tầm. Phải nói là cả hai đã làm tôi chấn động đến tận tâm can. Trong quá khứ, tôi không hề giấu diếm sự xem thường của tôi đối với khẩu hiệu nổi tiếng của Bếp Trưởng Gusteau: “Ai cũng có thể nấu ăn.” Nhưng tôi nhận ra rằng, chỉ lúc này đây tôi mới thực sự hiểu được ý của ông ấy. Không phải tất cả mọi người đều có thể trở thành một nghệ sĩ lớn, nhưng một nghệ sĩ lớn có thể đến từ bất cứ đâu. Thật khó để tưởng tượng nguồn gốc khiêm tốn của thiên tài đang nấu ăn tại nhà hàng của Gusteau, người mà, theo quan điểm của kẻ phê bình này, hoàn toàn xứng đáng là đầu bếp danh giá nhất nước Pháp. Tôi sẽ sớm trở lại nhà hàng của Gusteau, nóng lòng được ăn thêm.

🇺🇸

Ego: In many ways, the work of a critic is easy. We risk very little, yet enjoy a position over those who offer up their work and their selves to our judgment. We thrive on negative criticism, which is fun to write and to read. But the bitter truth we critics must face is that, in the grand scheme of things, the average piece of junk is probably more meaningful than our criticism designating it so. But there are times when a critic truly risks something, and that is in the discovery and defense of the new. The world is often unkind to new talent, new creations. The new needs friends.

Last night, I experienced something new, an extraordinary meal from a singularly unexpected source. To say that both the meal and its maker have challenged my preconceptions about fine cooking is a gross understatement. They have rocked me to my core. In the past, I have made no secret of my disdain for Chef Gusteau’s famous motto: “Anyone can cook.” But I realize, only now do I truly understand what he meant. Not everyone can become a great artist, but a great artist can come from anywhere. It is difficult to imagine more humble origins than those of the genius now cooking at Gusteau’s, who is, in this critic’s opinion, nothing less than the finest chef in France. I will be returning to Gusteau’s soon, hungry for more.

🔎

Để Ego có thể nhận ra ý nghĩa thật sự của câu Ai cũng có thể nấu ăn, Ego đã phải tái định nghĩa lại toàn bộ những gì ông ấy đã quan niệm trước đây. Cái câu đó khi Ego lần đầu tiên nghe, nó đã không còn mang nghĩa gốc mà Gusteau nói, mà đã được khoác lên mình một cách hiểu hoàn toàn khác. Nói cách khác, nó đã bị biến nghĩa. Ego phải tự mình tìm cách đảo lại nghĩa của nó thì mới nhận ra được ý nghĩa gốc ban đầu.

Tại sao nó lại bị biến nghĩa? Vì bản thân Gusteau cũng không nói rõ ràng. Ý của ông ấy là Ai (dù xuất thân tầm thường đến mấy) cũng có thể nấu ăn, chứ không phải là Ai (dù khả năng nấu tệ đến mấy) cũng có thể nấu ăn. Nhưng do não chỉ có thể lưu được 3 đến 4 thông tin trong trí nhớ ngắn hạn, nên để phù hợp với việc lưu trữ và xử lý, cả cụm dài loằng ngoằng Ai dù xuất thân tầm thường đến mấy cũng có thể nấu ăn sẽ phải rút gọn thành Ai cũng có thể nấu ăn. Nhưng dưới lớp vỏ ngôn ngữ đó, khi được lôi ra xài lại, nó lại dễ bị hiểu thành Ai dù khả năng nấu tệ đến mấy cũng có thể nấu ăn. Cần phải hiển ngôn được cái ý ẩn đó thì người ta mới hiểu được. Nhưng điều đó là bất khả. Ngay từ đầu cái ý đó buộc phải bị loại khỏi câu để não có thể lưu trữ và xử lý nó.

Bất cứ quan niệm hay triết lý nào cũng cần sản xuất được những câu như vậy thì mới có thể truyền đi xa được.

old-book-desktop-wallpapers-32

Bạn Nguyễn Trần Anh gửi: Chuyện Tiểu Cúc | Một lời đáp

Vài dòng phản hồi, cho lời bình thơ trong bài Chuyện Tiểu Cúc

Chắc tại cơ duyên sảo hợp, mà mình được biết đến bài thơ này, cùng những lời bình trân trọng dành cho thơ và tác giả. Mà, bởi tác giả (bài viết) đã dành nhiều tâm, nhiều tình cho lời bình luận về bài thơ, mình đọc rồi, bỗng cảm thấy phải viết một điều gì, để hồi đáp cái tâm tình ấy. 

Thơ viết:

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Lá đổ vàng trầm tư sắc lá
Mùa thu nói điều gì rất lạ:
Heo may qua không một chút tình cờ.
Con dế buồn hát một điệu bơ vơ
Dòng sông nhỏ bay về trời làm bão
Lão lang thang lạc nhịp bỗng quay đầu
Thấy cuộc đời vẫn hồn nhiên tấu nhạc.

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say – nói nhảm
Em chớ nghe vầng trăng khóc trên trời
Đàn se sẻ một chốc bỗng lên ngôi
Tha cọng cỏ thả trên đồi mộng mị.
Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

***

Hoa cúc nhỏ mỏng như lời nói dối
Em như tơ – hóa mộng giữa sương ngời…
….
Tiểu Cúc à…
…Tiểu Cúc của ai ơi?

Bình viết, 

Bài thơ là một bức chân dung, phác thảo Tiểu Cúc như là một cuộc đời đầy đong những kỷ niệm và cảm nghiệm – với sắc lá vàng, gió heo may, tiếng dế ca, cơn mưa mùa, và lão lang thang. Và Tiểu Cúc, trong ánh mắt của một kẻ si mê, đang lạc lối giữa trập trùng cảm xúc ấy. Kẻ si mê, hay tác giả kia, thì mải miết gọi với, mải miết đeo đuổi, còn Tiểu Cúc, thì cứ lạnh lùng mà làm ngơ. “Ai mặc kệ được sự mặc kệ của Tiểu Cúc, thì mới là người Tiểu Cúc cần tìm”, chính là ý vậy. Song, dẫu được theo đuổi đầy nhiệt thành, Tiểu Cúc lại chẳng chọn để mình sà vào lòng tác giả. Ngược lại, quyết định hoá thành hư ảo, đắm vào mỹ mộng, rồi tan đi. 

Mình, đọc bình văn lần thứ nhất, chỉ thấy đồng tình: bởi ai chê bài thơ này rời rạc, thì thật là chẳng biết thưởng thơ. Đọc đến lần thứ hai, thấy hết đồng tình, bởi cách nhìn của mình về bài thơ thật ra hơi khác. Mà đọc tới lần thứ ba, tư, năm… thì chỉ thấy còn lại trên con chữ, những lời tự bạch của người viết bình văn. 

Lần đầu chạm tới bài thơ, mình liền cảm thấy lâng lâng. Có lẽ một phần là vì thơ thật nhịp nhàng đầy giai điệu. Nghe mỗi lời thơ như một lần đưa võng, đu đưa lòng người đọc vào một chốn tư yên. Lại nói, bài thơ đọc lên liền nghe như mùa Thu đã về rất cận, như thể Thu hiện diện quanh khắp, trong mọi giác quan và trong mọi cảm nhận. Thơ như thế, ắt không thể không hay. 

Lại nói, thực ra, Tiểu Cúc đối với mình không phải là một bức chân dung, mà là một ước vọng. Từ lúc xuất hiện, Tiểu Cúc đem về cả một không gian dậy cả mùa, như nói rằng bên em, người ta chạm mặt với vô vàn ký ức sinh động của mùa Thu – mà không gặp em, không phải cùng em, thì khó lòng nào người ta cảm thấy được. Tiểu Cúc đem đến sự cảm nghiệm, và cảm nghiệm làm ta khao khát – khao khát chính cảm nghiệm, và khao khát em. 

Tiểu Cúc này, Tiểu Cúc của ta đâu?
Em chớ nghe mùa thu say – nói nhảm

Người trăm năm liệu có biết đi tìm?
Chuyện Tiểu Cúc, chữ Tình ai viết vội…

Tha thiết yêu Tiểu Cúc, mong muốn có Tiểu Cúc, nên mới sinh ra cái câu hỏi khao khát “Tiểu Cúc của ta đâu?”. Mà, khao khát ấy, còn như kèm cả xót thương, bởi Tiểu Cúc chỉ cần một người – người trăm năm ấy – thôi. Nhưng “người trăm năm” dường như chẳng biết tìm kiếm em. Cho nên, dẫu được khao khát, Tình em lại vẫn chưa trọn.

Tiểu Cúc à, Tiểu Cúc của ta ơi!
Ngày mùa hạ Tiểu Cúc hãy rong chơi
Đêm mùa thu-xin về đây nằm ngủ…

Có cảm giác, bài thơ như là tuyệt vọng ở sau hai dấu chấm lửng. Dấu đầu tiên, là cái nhận thức bàng hoàng rằng dẫu Ta khao khát em, Ta vẫn không phải là người em cần; còn dấu thứ hai, là xót xa rằng dẫu Ta chờ đợi em, lời ngỏ mời của Ta chỉ là tiếng mời bị buông lơ, tuyệt vọng. Tiểu Cúc chẳng cần Ta, dẫu rằng em cần một sự hiện diện nào đó.

Chính bởi thế, mà Tiểu Cúc là một ước vọng xa vời. Bởi em chọn tan đi, tan thành mộng, mau mất đi như lời nói dối, trong sự chờ đợi một “người trăm năm biết đi tìm”. Và em mãi chẳng thuộc về, Ta.

Cũng là bởi cách nhìn vào bài thơ, và cảm nhận bài thơ thật khác nhau, mà mình cảm thấy – rất mạnh mẽ, từ bình văn, con người của tác giả. Cách nhìn của tác giả đến bài thơ, và đến Tiểu Cúc, thật cá nhân, chân thật, và đầy tính con người. (Khác với cách nhìn của mình, chắc hơi nhiều… drama!?) Một người nghĩ nhiều, và đôi khi cô độc; một người có nhiều suy tư về giá trị của bản thân, cũng như giá trị của mỗi cá nhân; đồng thời, cũng là một người kiên quyết với lựa chọn của chính mình, và cũng có một tấm lòng biết yêu thương mãnh liệt. 

Và bài viết, dẫu chỉ bình một đôi câu thơ, lại cũng gợi lên những câu hỏi làm người ta phải ngẫm. Giả như, liệu, có nên mải miết sống trọng theo cái lý tưởng của mình, đến tan thành giấc mộng? Và liệu người yêu thương, dẫu không thuộc về mình (nữa), có hạnh phúc không. 

Tựu trung lại, đọc được bài bình văn này, mình như đi lạc vào một nơi xa lạ. Lạc giữa những câu thơ rất thơ, và giữa những lời văn đanh thép đầy cá tính. Và, cũng không biết tác giả bài bình văn lỡ đọc được lời phản hồi này sẽ nghĩ gì. Chỉ mong rằng tác giả hiểu, mình chẳng dám ngông cuồng khen chê, mà đang chân thành góp thêm một lời nhiều chuyện.

Mà, lại thêm một lời nhiều chuyện nữa: Tiểu Cúc và Ta, nếu đã lựa chọn, đừng hối tiếc.

07.05.2019

(Bài gốc: Chuyện Tiểu Cúc|Một lời đáp – Nhà của Gió)