Human after all

Giải đáp chất vấn

Thắc mắc về blog

Tôi cố gắng viết bài dựa trên các quan điểm khoa học, triết học được thừa nhận rộng rãi, và các lập luận dựa trên chúng tôi cũng cố gắng hợp lý nhất có thể. Tuy nhiên, mọi người có thể thấy là các lĩnh vực liên quan là quá nhiều. Tôi có thể đọc và kết nối chúng lại với nhau, nhưng kiểm tra xem mọi lập luận của tôi là có cơ sở hay không thì mình tôi làm là không thể. Hơn nữa sau khi làm dự án này xong tôi sẽ định đi tiếp con đường học thuật: hoàn thiện những cơ sở lý thuyết đó theo chuẩn mực cao nhất của khoa học. Nhưng bây giờ thì chỉ tạm tới đó thôi.

Bạn có thể tham khảo những lĩnh vực liên quan làm nền tảng cho dự án này, hoặc kho tài liệu của tôi.

Lưu ý là tôi hướng đến những người đang còn hoài nghi hoặc mù mờ, chứ không phải là những người muốn mở mang kiến thức (dù tất nhiên tôi cũng hoan ngênh). Tôi cho rằng giữa sự hoài nghi hoặc mù mờ thì chúng ta nghĩ cần phải nói thật rõ đến mức cực đoan thì người nghe mới thấy được. Người nghe cần những sự cường điệu đó, và đáp ứng những sự cường điệu đó là đang đặt mình vào vị trí của họ. Hay nói như Camus là: “Hãy luôn đi quá xa, bởi đó là nơi bạn sẽ tìm thấy sự thật.”

Liệu sự cường điệu có gây hại hay không? Tôi cho là không, vì trước thực tế là chỉ trong vòng một tiếng sau khi đọc bài là chúng ta đã quên hết sạch một nửa thông tin, thì những ý cường điệu sẽ được hạ về mức bình thường (còn những ý bình thường thì sẽ bị quên sạch). Trừ khi họ cũng đã có một quan điểm tương tự như vậy và lời nói này chỉ đang lặp lại những gì họ thật sự muốn nghe. Trong trường hợp đó, thì ngay cả một câu nói không cường điệu cũng sẽ bị uốn theo quan điểm đúng ý với họ.

Forgetting curve
Đây là biểu đồ đường cong trí nhớ. Bạn thấy là chỉ sau 1 tiếng thôi là ta đã quên hết một nửa thông tin rồi.

Đây là chủ ý của tôi. Có nhiều lý do:

  1. Một nửa những câu trong đây thực ra chỉ là kiến thức nhập môn, chỉ cần google là ra, nên không cần dẫn nguồn
  2. Một nửa còn lại là do tôi tự suy luận, nên tôi chính là nguồn
  3. Những nguồn quan trọng đã được dẫn trong bài rồi
  4. Tôi muốn tạo cho độc giả cảm thấy mọi điều tôi nói chẳng đáng giá một xu và đều cần phải kiểm tra lại
  5. Với những độc giả tôi muốn hướng đến, việc gián đoạn mạch đọc làm họ quá tải không cần thiết, nên tôi phản đối việc dẫn nguồn
  6. Tôi bị quá tải, mặc dù rất muốn thêm nguồn

Nói rõ thêm ý tránh ngắt quãng: Tâm thế của tôi khi viết bài (và có lẽ cũng là của những độc giả tôi muốn hướng đến) là đang ở trong mt cơn khng hong. Mọi câu cần được lật đi lật lại nhanh và mạnh; câu sau cần phủ định câu trước để khắc họa cái cảm giác rối bời và mông lung. Nói thẳng ra, tôi đang tra tấn người đọc. Và trong lúc tra tấn thì không ai có thời gian để quan tâm xem mình có đang sai không. Những người tôi muốn hướng đến đã thấy điều đó quá rõ ràng trong trải nghiệm của họ rồi.

Tôi hiểu cảm giác hoài nghi khi phải đọc một bài khẳng định rất mạnh mẽ mà kéo xuống dưới lại không thấy nguồn, và như vậy tôi đang tự gây khó cho mình trong việc lan tỏa blog. Nhưng đó cũng chính xác là ý thứ 4. Hơn nữa, nếu bạn có thói quen kiểm tra xem một bài báo mạng có những nguồn nào thì hẳn bạn đã quen với việc nghiên cứu học thuật. Nhưng những bài của tôi, dù chỉ mới mở ngoặc đưa ra thuật ngữ tiếng Anh thôi mà đã bị nói là học thuật rồi, thì làm sao tôi có thể nâng cao tiêu chuẩn để biến nó thành một bài báo học thuật được?

Với thông tin bạn cần tra rõ, bạn cứ việc google nó bằng tiếng Anh là được. Đảm bảo ăn đứt nguồn của tôi. Với hình ảnh, bạn có thể dùng một công cụ tìm ảnh ngược như Google Images hoặc TinEye. Hoặc bạn có thể hỏi tôi trực tiếp, tôi sẽ trả lời.

Bạn cũng có thể xem các quyển sách tôi dùng để nghiên cứu cho dự án này.

Mời bạn đọc bài Độc giả của blog này là ai? để hiểu tại sao.

Thắc mắc về tác giả

Nói thẳng, tôi không có chuyên môn tâm lý. Vốn ban đầu tôi chỉ thấy có nhiều quan niệm sai mà không có ai viết về nó nên mới lập blog. Nhưng sau tìm hiểu dần dần thì tôi mới thấy nguyên nhân sâu xa là từ cái SBLHĐ này. Nên mới chuyển mục tiêu sang cái này.

Tôi thừa nhận còn nhiều mảng kiến thức mình cần phải bổ sung thêm. Không có gì đảm bảo tôi đang không lan truyền kiến thức sai, và có thể làm lợn lành thành lợn què. Tuy nhiên tôi có những lý do sau:

  1. Tôi cảm thấy kể cả sau này có biết thêm gì thì nó cũng sẽ không phủ định những gì đang có
  2. Ở giai đoạn này cần ưu tiên xây dựng được một sản phẩm khả thi nhỏ nhất (minimum viable product), để chứng minh tính khả thi của dự án
  3. Khi dự án được lan tỏa thì người phản biện sẽ tự tìm đến mình. Họ sẽ có trình độ và động lực để làm, và như vậy sẽ hiệu quả hơn là mình đi thuyết phục họ dành thời gian
  4. Tôi cần thêm sự giúp sức để hoàn thành dự án

Sau khi cân nhắc thiệt hơn thì tôi thấy vẫn có lợi nhất cho mọi người nếu tiếp tục.

Vì các niềm tin thứ cấp là quá nhiều, và muốn nói một cái gì đó là sai thì cần phải có cơ sở lý thuyết vững chắc. Nguyên tắc là phải tìm hiểu rồi mới được nói. Tính chất dự án này nó vậy, chứ tôi có ham hố đâu.

Tôi cũng không dám khẳng định là không có. Nhưng một điều tôi biết chắc, là người có nó sẽ không tìm cách suy nghĩ xem liệu mình có thể sai hay không. Luôn dừng lại để băn khoăn ngay cả với thứ mình biết rất rõ là cách để phát hiện lỗ hổng của niềm tin bản thân. Hiện tại tôi thấy mình vẫn làm điều này thường xuyên, nên tạm kết luận là mình không có vấn đề này.

Mà kể cả khi tôi có nó mà không biết, thì tôi nghĩ điều đó cũng không phủ nhận những gì ở đây. Giả sử tôi bị viêm gan. Tại sao việc tôi bị viêm gan lại khiến cho tôi không được nói về bệnh viêm gan của người khác?

Nếu ai đó kết luận là chính tôi cũng có BLHĐ và muốn giúp tôi, thì cách thức cũng tương tự như tôi đang làm với những người khác: cho tôi thấy những niềm tin của mình là (1) không có cơ sở, và (2) làm hại đến sự an lạc (well-being) của tôi.

Theo tôi nghĩ, đây là vấn đề về sự chú ý, kiến thức ngầm, và sự mơ hồ của câu biểu đạt. Cơ chế chính xác của vấn đề này tôi chưa tìm ra, nên tạm thời không có cách nào để trả lời hoài nghi của mọi người một cách thuyết phục. Chỉ có thể trông chờ việc họ cũng đặt câu hỏi và không vội phán đoán. Còn nếu họ không làm được thì đành sống chung với lũ vậy (aka bất lực).

Ở giai đoạn 2 của dự án tôi sẽ giải quyết vấn đề này. Xem thêm: Bản kế hoạch hành động dự án Quả Cầu.

Tôi học vật lý cốt là để bỏ ngành 😂. Tức là đây là một dự án dài hơi của tôi, và tôi nhận thấy là phải bắt đầu bằng nền tảng vật lý trước. Giống như để giải thích một số hành vi của chúng ta thì phải lần mò về tổ tiên của loài người mấy trăm triệu năm trước vậy.

Trong triết học, niềm tin rằng mọi thứ đều có thể được giải thích bằng vật lý được gọi là vật lý luận (physicalism).

Nếu bạn đã đọc qua bài Tinh thần Quả Cầu thì bạn sẽ thấy có cái sơ đồ blog. Thật ra đó vẫn là phần nổi của tảng băng trôi thôi, còn phần chìm thì tôi không ghi ra. Vì bản thân phần nổi nó cũng đồ sộ rồi. Ở phần chìm đó thì bạn sẽ thấy vật lý trong đó.

Iceberg-of-Ignorance-1-1080x675

Đọc thêm

Sự hy vọng sẽ không bao giờ đến…

… không phải là vì nó có thể bị dập tắt ("hy vọng trồi lên bất tận" – Alexander Pope), mà là khi ta học được rằng thế nào ta cũng sẽ thất bại mỗi lần hy vọng xuất hiện. Khi một người đã chịu nhiều nỗi đau đến mức một ngày họ bàng hoàng kết luận rằng họ không còn khả năng để hy vọng thêm một lần nào nữa rồi, thì toàn bộ thế giới xung quanh họ sẽ rùng rùng biến đổi. Một khi họ đã học được rằng mình hoàn toàn bất lực để thay đổi tình hình, thì kèm theo đó họ cũng sẽ có những niềm tin mới để hợp lý hóa sự cam phận của mình. Những niềm tin mới này - tuy sai - nhưng lại rất logic, khiến cho họ không những không có động lực để thay đổi, mà còn có động lực để không thay đổi.

Đã có hằng hà sa số những bài viết giải thích những ngộ nhận phổ biến, và cũng đã có hằng hà sa số những dự án thay đổi nhận thức cộng đồng. Nhưng cuộc sống đã cho họ quá đủ trải nghiệm rồi nên họ mới thành ra như thế. Giờ muốn họ thực sự suy nghĩ điều ngược lại thì cần cho họ một sự trải nghiệm mới nhiều gấp đôi, gấp ba. Nên nếu chỉ dừng ở việc hy vọng cái hiểu đúng sẽ đủ khả năng cạnh tranh với cái hiểu sai, còn bản thân những thứ đang dung dưỡng cái sai thì không bị đả động đến, thì chỉ là chữa phần ngọn chứ không phải phần gốc. Nên không giống như những dự án xã hội khác, chúng tôi chọn con đường mà chúng tôi tin là triệt để hơn: xây dựng một con đường để mọi người cùng hợp lực xóa bỏ những hiểu lầm, ngộ nhận và niềm tin sai của bạn mình mà không quá gian lao.

Cho đến nay chúng tôi đã tìm hiểu 6 lĩnh vực và 25 ngành nhỏ khác nhau để làm nền tảng cho dự án. Từ khi web hoạt động đến nay trung bình mỗi ngày chúng tôi đón nhận 160 lượt xem trang. Mục tiêu của chúng tôi là lan tỏa rộng hơn khái niệm sự bất lực học được, thử nghiệm và hoàn thiện cách tiếp cận họ, khai phá sâu hơn các vấn đề nằm chìm đằng sau, thông qua sự giúp sức của các bạn đồng chí hướng. Dự kiến chúng tôi cần tối thiểu 70 triệu VNĐ để hoạt động cho năm 2021 (200k/ngày), bao gồm trả lương, trang thiết bị, đi lại, thuê chuyên gia.

Tinh thần của dự án Quả Cầu là: phản tư với mọi quan điểm của mình, trân trọng người khác tuyệt đối, tò mò với điều khiến mình sợ hãi, và dũng cảm thay đổi cái gây hại. Chúng tôi cần sự hỗ trợ của bạn để lan tỏa tinh thần đó. Bất kỳ sự đóng góp nào, dù lớn hay nhỏ, đều quý giá. Hãy hỗ trợ Quả Cầu dù chỉ là một ly cà phê – và bạn sẽ chỉ mất một phút để giúp. Cảm ơn bạn.

Bạn thấy bài viết này thế nào?

Bấm sao để đánh giá nha!

Đánh giá trung bình: 0 / 5. Số lượt đánh giá: 0

Nếu bạn thấy bài này hữu ích

Bạn bè bạn cũng có thể thấy nó hữu ích

Mình rất tiếc nếu bạn thấy bài không có giá trị

Xin hãy nói cho mình biết phải cải thiện ở đâu

Leave a Reply